2. Қылмыстың топ жасаган дәл сол іс-әрекеттер -

Қылмыстық қү_қық бұзушылықтың тікелей объектісі - қоғамдық адамгершілік, қосымша тікелей объект адамның денсаулығы.

Қылмыстық кұқық бүзушылықтың заты - есірткі немесе жүйкеге эсер ететін заттарға жатпайтын дэрілік заттар немесе басқа құралдар.

Қылмыстық құқық бұзушылық объективтік жағынан алғанда есірткі заттарға сол тек­тестерге немесе психотроптық заттарға жатпайтын дэрілік немесе басқа қүралдар мен заттарды пайдаланып есеңгірету үшін притондар ұйымдастыру немесе ұстау, сондай-ақ осы максаттар үшін үй-жай беру арқылы жүзеге асырылады.

Есеңгірететін дәрілік заттардың тізімі немесе басқа қүралдар арнаулы құқықтық нормалармен белгіленген. Осындай есеңгірететін заттарды пайдалану үшін притондар ұйымдастыру немесе үхтаудың түсінігі ҚК-тің 309-бабында берілген. Осы мақсаттарға үй-жай беруге - ақы алып, үнемі осындай дэрілік немесе басқа құ_ралдар мен заттарды пайдаланып есеңгіреткісі келетіндерге жайды жалға беретін эрекеттер жатады.

Қылмыстық кұқық бұзушылық қүрамы формальдық, ол осы баптың диспозициясын-да көрсетілген эрекеттердің біреуін істеген соң аякталған деп табылады.

Субъективтік жағынан қылмыстық кү-кық бұзушылық тікелей қасаканалықпен істе-леді. Адам өзінің істеген іс-эрекетінің заңға қайшы екенін сезеді, бірақ соны жүзеге асы-руды тілейді.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың субъектісі - арнаулы. Есеңгірету үшін притон ұйымдастырған немесе ұстаған не осы мақсаттарға үй-жай берген адам.

Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген эрекеттерді қылмыстық топ жасаса -қылмыстың ауырлататын түріне жатады (272-баптың 2-тармағы). Қылмыстық топтың түсінігін Қылмыстық кодекстің 3-бабының 24-тармағын қараңыз.

311-бап. Порнографиялық материалдарды немесе заттарды заңсыз тарату

Порнографиялың материалдарды немесе заттарды тарату немесе жарнамалау маңсатында оларды заңсыз дайындау, тарату, жарнамалау, сол сияқты порнографиялық сипаттагы баспа басылымдарын, кино- немесе бейнематериалдарды, бейнелерді немесе өзге де заттарды заңсыз алып эту немесе олармен сауда жасау -

Порнографиялық материалдарды немесе заттарды заңсыз таратуға халықаралық қү_қық нормасымен тыйым салынған. 1923 жылы «Порнографиялық бүйымдарды тарату жэне олармен сауда жасауға қарсы шаралар туралы» Женева конвенциясы қабылданған. Осы конвенцияға қосылған барлық мемлекеттер өздерінің ұлттық Қылмыстық кодексін-де осы тектес іс-эрекетті кылмыс деп танып, жауаптылық белгілеген.

Порнографиялық материалдарды немесе заттарды таратудың қоғамға қауіптілігі сол, мұндай эрекеттер жас өспірімдердің дене бітімі немесе психикалық адамгершілік жағынан дү-рыс дамып жетілуіне теріс эсер етеді, жыныстық қатынастар туралы оларға кереғар нанымдарды уағыздайды, мүлдай материалдармен танысу арқылы олар эйел зорлау, нәпсіқұмарлық сипаттағы зорлық эрекеттерін, тағы басқадай түрде азғындату эрекеттерін жасауға эсер етуі мүмкін.

Қылмыстық кұқық бұзушылыктың негізгі тікелей объектісі - қоғамдық адамгершілік, азаматтардың ары, адамгершілік қасиеттері.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың заты — порнографиялық материалдар жэне заттар.

Порнография - шектен шыққан эдепсіздіктер арқылы жыныстық қатынастардың көргенсіз, жүгенсіз түрлерін, астамшылдығын бейнелейтін көрініс болып табылады. Оған эдепсіз кино немесе бейне материалдар, суреттер, картиналар, альбомдар, шығармалар, бұйымдар немесе өзге заттар - аудиожазбалар, порнографиялық компактдискілер, пластинкалар жатады.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың объективтік жағынан порнографиялық матери­алдарды немесе заттарды тарату немесе жарнамалау мақсатында заңсыз жасау, тарату, жарнамалау, сондай-ақ порнографиялық сипаттағы баспа басылымдарын, кино немесе бейнематериалдарды, суреттерді немесе өзге заттарды саудаға салу арқылы жүзеге асы-рылады.

Порнографиялық материалдарды немесе заттарды жасауға, осыған жататын шығармаларды, суреттерді, фотобейнелерді толық жасау немесе осындай заттарды мон-таждап құрастырулар жатады.

Тарату деп - порнографиялық материалдарды немесе заттарды баска адамдарға сыйға беру, сату немесе кез келген баска тэсілмен оларды басқа адамдарға беруді айтамыз.

Жарнамалау деп - порнографиялық заттарды, материалдарды басқаларға көрсету, олар туралы шектен тыс көптеген адамдарға ақпарат беруді айтамыз.

Сату деп—осы көрсетілген заттарды басқаларға ақы алып беруді айтамыз. Көрсетілген эрекеттердің барлығы заңсыз болады, яғни құзыретті органдардың тиісті рұқсатынсыз жасалады.

Қылмыстьщ құқық бұзушьшық құрамы формальдық жэне ол занда көрсетілген (273-баптың 1-тармағы) эрекеттердің біреуін істеген уақыттан бастап аяқталған деп та­былады.

Қылмыстық кұқық бұзушылықтың субъективтік жағы тікелей қасақаналық. Адам порнографиялық заттарды заңсыз дайындайтынын, тарататынын, жарнамалайтынын жэне сататынын сезеді, біледі жэне оларды жүзеге асыруды тілейді.

Қылмыстық кү-кьіқ бұзушылықтың субъектісі - 16-ға толған адам.

312-бап. Кәмелетке толмағандардың порнографиялық бейнелері бар материалдарды немесе заттарды дайындау жэне олардың айналымы не оларды порногра-фиялық сипаттағы ойын-сауық іс-шараларына қатысу үшін тарту

1.Кәмелетке толмагандардың порнографиялық бейнелері бар материалдарды немесе заттарды тарату, жария көрсету немесе жарнамалау мақсатында дайындау, сақтау не­месе Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арңылы алып өту не тарату, жария керсету немесе жарнамалау -

2.Он сегіз жасқа толган адамның порнографиялық сипаттагы ойын-сауық іс-шарала-рына орындаушылар ретінде қатысу үшін кәмелетке толмағандарды тартуы -

3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген:

1) ата-ана, педагог не кәмелетке толмаған адамды тәрбиелеу жөніндегі міндеттер Қазаңстан Республикасының заңымен жүктелген өзге адам;

2) көрінеу жас балага қатысты;

3) алдын ала сез байпасу арқылы адамдар тобы немесе қылмыстық топ жасаган іс-әрекеттер -

Адамгершілікке қарсы қылмыстық құқық бұзушылыктың ең қауіпті түрі:

Кэмелетке толмағандарды порнографиялық бейнелер бар материалдарды, заттарды жасауға, жэне оларды айналымға шығаруға қатыстыру, сондай-ақ оларды порнографиялык сипаттағы ойын-сауық іс-шараларына қатыстыру болып табылады.

Қылмыстық құкық бұзушылықтың тікелей объектісі — кэмелетке толмағандардың адамгершілік қасиеттері, оларды реттейтін қоғамдық қатынастар.

Қылмыстық кұқық бұзушылық заты порнографиялық материалдар, заттар. Қылмыстық құқық бұзушылық объективтік жағынан бірнеше іс-эрекеттерден тұрады. 1. Кәмелетке толмағандардың порнографиялық бейнелеуі бар материалдарды неме­се заттарды тарату, жария корсету немесе жарнамалау мақсатында жасау, сақтау неме­се; 2) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік шекарасы арқылы өткізу не тарату, жария көрсету немесе жарнамалау арқылы жүзеге асырылады. Ягни, кэмелетке толмағандарды порнографиялык бейнелеуі бар материалдарды жасауға, тегін көрсетуге, жарнамалауга, сақтауға, өткізуге байланысты іс-эрекеттерге қатыстыру кылмыстың құрамының орын алғандығын көрсетеді. Порнографиялык заттарды оларды тарату, жарнамалау, өткізудің түсініктерін ҚК-тің 311-бабында қарастырғамыз.

Қылмыстық құқық бұзушыльщ кұрамы формальдық жэне ол заңда көрсетілген эрекеттердің біреуін істеген сэттен бастап аяқталғанға деп саналады.

Қылмыстық құқық бұзушылық субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен жэне эртүрлі пайдакүнемдік мақсаттар басшылыққа алына отырып жасалады. Қылмыстық құқық бұзушылықтың субъектісі - жасы 18-ге толған, есі дұрыс адам. Осы қылмыстың ауырлататын түріне: жасы он сегізге толған адамның порнографиялык сипаттагы ойын-сауық іс-шараларына катысу үшін орындаушылар ретінде кэмелетке толмағандарды тартуы жатады. Көрсетілген құрамының аса ауыр түріне: осы баптың бірінші, екінші бөліктерінде көзделген; а) кэмелетке толмаған баланы тэрбиелеу жөніндегі міндеттер заңмен жүктелген ата-ана, педагог не өзге де адам жасаған; б) көрінеу жасы он төртке толмаған адамға қатысты жасалған; в) алдын ала сөз байласқан адамдар тобы немесе кылмыстық топ жасаған эрекеттер қьшмыстың аса ауырлататын түрі болып табылады (312-баптың 2, 3-бөліктері).

313-бап. Қатыгездік пен күш қолдануға бас ұруды насихаттайтын туындыларды заңсыз тарату

Қатыгездік пен күш қолдануға бас уруды насихаттайтын кино- жэне бейнематери-алдарды және басқа да туындыларды тарату немесе жарнамалау мақсатында заңсыз дайындау, тарату, жарнамалау, көрсету, сол сияқты ңатыгездік пен күш қолдануга бас ұруды насихаттайтын баспа басылымдарымен, кино- немесе бейнематериалдармен заңсыз сауда жасау -

Қылмыстық құқық бұзушылыктың тікелей объектісі - қоғамдық адамгершілік. Қылмыстық құқық бұзушылықтың заты - қатыгездік пен күш қолдануға бас ұруды на-сихатгайтын туындылар. Оларға баспа басылымдары, кино немесе бейне материалдар, сондай-ақ қатыгездік пен күш қолдануды насихаттайтын кез келген жазбаша бағдарлама көздері (кітаптар, мақалалар, бейне таспалар, слайдылар) жатады.

Қатыгездік пен күш қолдануға бас ұруды насихаттаудың түпкі мақсаты басқаға аяусыз күш қолдануды, барлық адам төзгісіз эрекеттерді істеуді асқақтатуды, опасыз сезімдерді қоздыру болып табылады.

Қылмыстық құкьіқ бұзушылықтың объективтік жағы бірнеше эрекеттерді істеуден тұрады:

1. Қатыгездік пен күш цолдануга бас үруды насихаттайтын шыгармаларды кино жэне бейне материалдарды жэне басца да туындыларды тарату немесе жарнамалау мацсатында заңсыз дайындау. Бұған осы заттарды жасау, көбейту эрекеттері жатады.

2. Көрсетілген заттарды тарату. Бүған осы шыгармаларды тұрақты немесе уақытша пайдалануға, танысуға бір немесе бірнеше адамға беру жатады.

3. Жарнамалау. Осы көрсетілген заттарды баспасөз құралдары арқылы немесе баска тэсілдермен көпшілікке көрсетіп, насихаттау.

4. Көрсету, ягни кино немесе бейне материалдарды, слайдыларды, фотографиялар-ды, суреттерді баскаларга көрсету.

5. Саудага салу. Көрсетілген заттарды, материалдарды тиісінше ақы алып басқаларға өткізу эрекеттері.

Аталған қылмыстық құқық бұзушылық формальдық құрамға жатады жэне ол заңда көрсетілген осы эрекеттердің бірін істеген уақыттан бастап аяқталған деп танылады. Бұл эрекеттер субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен істеледі. Адам қатыгездік пен күш қолдануға бас ұруды насихаттайтын материалдар мен заттарды заңсыз дайындай-тынын, тарататынын, жарнамалайтынын, көрсететінін, сондай-ақ осы материалдарды заңсыз сататынын біледі жэне соны тілейді.

Қылмыстық қүқық бұзушылықтың субъектісі - 16-ға толған адам.

314-бап. Өлген адамдардың мәйіттерін және олар жерленген жерлерді қорлау

1Өлген адамдардың мөйіттерін қорлау не олар жерленген жерлерді, қүлпытас құрылыстарын немесе жерлеуге немесе еске алуга байланысты рәсімдер өткізуге арналган зират үплерін жою, Бұлдіру немесе аяққа басу-

2. Мынадай:

1) бірнеше рет;

2)адамдар тобы, алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобы немесе қылмыстық топ жасаган;

3) ұлттық, нәсілдік немесе діни ешпенділік не араздық уәжі бойынша;

4)күш қолданып немесе оны қолдану қатерін төндіріп жасалган дәл сол іс-әрекеттер –

Қылмыстық кұқық бұзушылықтың негізгі тікелей объектісі қоғамдық адамгершілік, қосымша тікелей объектісі — меншік қатынастары, арагідік азаматтардың денсаулығы, үлттық, нэсілдік немесе діни өшпенділік болуы мүмкін.

Қылмыстық кұкық бұзушылықтың заты өлгендердің мэйіттері, жерлеу орындары, қүлпытас қүрылыстары, жерлеуге немесе еске алуға байланысты рэсімдер өткізуге арналған зират үйлері болады.

Жерлеу орындары деп - өлгендердің мэйіттерін көметін этикалық, санитарлық жэне экологиялық талаптарға сай бөлінген жерлер.

Қүлпытас қүрылыстарына жерленген жердің қоршаулары, ескерткіш такта, архитектуралық қү-рылыстар, гүл шоқтары жэне т.б. заттар жатады.

Жерлеуге немесе еске алуға байланысты рэсімдер өткізуге арналған үйлерге - шір-кеулер, мешіттер, рэсім өткізу залдары жэне т.б. орындар жатады.

Қылмыс объективтік жағынан өлгендердің мэйіттерін қорлау не олар жерленген жер-лерді, қүлпытас күрылыстарын немесе жерлеуге немесе еске алуға байланысты рэсімдер өткізуге арналған зират үйлерін жою, Бұлдіру немесе аяққа басу арқылы жүзеге асыры-лады.

Өлгендердің мэйіттерін қорлау - әдет-гү_рып, дэстүрлерге қайшы келетін жағдайда мәйіттерді ерекше қорлайтын әрекеттерді жүзеге асыру. Оған мэйіттерді жерленген жер-ден қазып алу, оларды кескілеу, дене мүшесінің тінін алу, мэйітті өртеп жіберу немесе оны ашық далада қалдыру, өлген адамның мэйітімен жыныстық қатынас жасау (некро­филия) т.б. эрекеттер жатады.

Өлгендердің мэйіттерін жерлеу орнынан ашып алып марқүмның киімдерін, тіс қондырғыларын немесе басқадай бағалы заттарын алу әрекеті екі бірдей қылмыстың (өлгендердің мэйітін қорлау жэне бөтеннің мүлкін талан-таражға салу) жиынтығын қүрайды.

Жерлеу немесе рэсімдер өткізуге арналған орындарды жою деп олардың қоршауларын, ескерткіштерді, архитектуралық құрылыстарды, мүрделерді қиратып, мүлдем жарам-сыз етіп тастауды айтамыз. Жерлеуге немесе еске алуға байланысты рэсімдер өткізуге арналған зират үйлерін Бұлдіру немесе аяқка басу деп ескерткіштерді, күлпытастарды Бұлдіру, зират үйлеріне балағат сөздерді жазу, суреттер немесе басқа эдепсіз бейнелерді салу, жерлеу орындарындағы гүл шоқтарын, веноктарды Бұлдіру немесе жою, оларды талан-таражға салу эрекеттерін істеуді айтамыз. Талданып отырған қылмыс формальдық - материалдық құрамға жатады. Жерленген жерлерді, күлпытас күрылыстарын, рэсімдер өткізуге арналған зират үйлерін жою, Бұлдіру эрекеттері материалдық, ал өлгендердің мэйітін қорлау формальдық қүрамға жатады.

Субъективтік жағынан қылмыстық күқык бұзушылық тек қана тікелей касаналыкпен жасалады.

Қылмыстық құқық бүзушылықтың субъектісі жалпы - 16-ға толған адам.

Қылмыстьщ кодекстің 314-бабының 2-тармағында осы қылмыстың ауырлататын мы-надай түрлері: 1) әлденеше рет (ҚК-тің 12-бабы);

2) адамдар тобы, алдын ала сөз байласқан адамдар тобы немесе қылмыстық топ жа-саса (ҚК-тің 31-бабы);

3) ұлттық, нэсілдік немесе діни өштік не араздық уэжі тұрғысында;

4) күш қолдану немесе оны қолданамын деп қорқыту арқылы жасалған эрекеттер үшін жауаптылық белгіленген.

Егер өлгендердің мэйіті жерленген жерлер тарихи-мэдениет ескерткіштеріне жататын болса, онда оны қасақана жойған немесе Бұлдіргені үшін адамның эрекеті Қылмыстық кодекстің 202-бабының 3-тармағының «2» тармақшасы бойынша сараланады.

315-бап. Адам мәйітінің ағзалары мен тіндерін заңсыз алып қою

1. Транспланттау не өзгедей пайдалану үшін адам мәйітінің ағзаларын немесе тін-дерін заңсыз альт қою, сол сияқты адам мәйітінің ағзаларына немесе тіндеріне қатысты мәмілелер жасасу -

2. Мынадай:

1) адамдар тобы, алдын ала сөз байпасу арқылы адамдар тобы немесе қылмыстық топ;

2) бірнеше рет;

3) адам өзінің қызмет бабын пайдалана отырып жасаган дәл сол іс-әрекеттер -белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу қуқыгынан

Қылмыстық құқық бұзушылықтың объектісі - қоғамдық адамгершілікті реттейтін қатынастар. Қылмыстық құдық бұзушылықтың заты - адам мэйітінің органдары мен тіні.

Қылмыстық құқық бұзушылық объективтік жағынан ауыстырып салу не өзгедей пай­далану үшін адам мэйітінің ағзаларын немесе тінін заңсыз алу, сол сияқты адам мәйітінің ағзалары мен тініне қатысты мэмілелер жасасу - белсенді эрекет күйінде жүзеге асы-рылады. Субъективтік жағынан қылмыстық құқық бұзушылық тікелей қасақаналықпен істеледі.

Қылмыстық құқық бұзушылық субъектісі - 16-ға толған, есі дұрыс адам. Адам мәйітінің органдары мен тінін алу эрекеттері:

а) адамдар тобымен, алдын ала сөз байласуы бойынша адамдар тобымен немесе қылмыстық топпен;

б) бірнеше рет;

в) адам өзінің қызмет бабын пайдаланып жасалғанда - осы қылмыстық бұзушылықтың ауырлататын түріне жатады (315-баптың 2-тармағы).

316-бап. Жануарларға қатыгездік жасау