§2. Коммерциялық және өзге ұйымдардағы қызмет мүдделеріне қарсы қылмыстық құқық бүзушылык нақты кұрамдары

250-бап. Өкілеттіктерді теріс пайдалану

Коммерциялық немесе өзге де ұйымда басқару функцияларын орындайтын адамның өз өкілеттіктерін осы ұйымның заңды мүдделеріне қарсы және өзі немесе басқа адамдар не-месе уйымдар үшін пайда мен артықшылықтар алу не басқа адамдарга немесе уйымдарға зиян келтіру мақсатында пайдалануы, егер бұл азаматтардың немесе үйымдардың ңуқықтары мен заңды мүдделеріне не қогамның немесе мемлекеттің заңмен қоргалатын мүдделеріне елеулі зиян келтіруге әкеп соқса -

Қазақстан Республикасында іске асырылып жатқан нарықтық қатынастар белгілі бір талаптарға сай жүзеге асырылады. Нарықтық қатынастардағы мұндай талаптарға нарыққа қатысушыларды қүкықтық ережелермен қамтамасыз ету, оларға шешім қабылдауға еріктілік беру, оның нэтижесі үшін жауаптылық белгілеу жатады. Мұның мысалы коммерциялық жэне өзге үиымдардағы қызмет мүдделеріне қарсы қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін, оның ішінде өкілеттіктерді асыра пайдаланғаны үшін қылмыстық құқық бұзушылық үшін жауаптылық белгілеу болып табылады. . Қылмыстық кодекстің 250-бабында: Коммерциялық немесе өзге ұйымдар басқару қызметтерін атқаратын адамның өз өкілеттіктерін осы үйымның заңды мүдделеріне қарсы жэне өзі немесе баска адамдар немесе үйымдар үшін пайда мен артықшылықтар алу не басқа адамдарға немесе ұйымдарға зиян келтіру мақсатында пайдалануы, егер Бұл азаматтардың немесе үйымдардың қүқықтары мен заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтіруге экеп соқса өкілеттіктерді асыра пайдалану деп танылады деп көрсетілген.

Қылмыстық қүқық бұзушылықтың тікелей объектісі - коммерциялық немесе өзге үйымдардың біркалыпты дұрыс басқару қызметін реттейтін қоғамдық қатынастар.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың қосымша тікелей объектісі - азаматтардың немесе ұйымдардың қүқықтары мен заңды мүдделері не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделері болып табылады. Өкілеттіктерді асыра пайдаланудың объектив-тік жағының мына төмендегідей бірнеше белгілері болады: баскару қызметін атқаратын адамның өз өкілеттіктерін осы ұйымның занды мүдделеріне қарсы пайдалануы; іс-эрекет арқылы азаматтардың немесе ұйымдардың қүқықтары мен заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен корғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтіру.

Істелген іс-эрекеттер мен заңда көрсетілген зиянды зардаптың арасында себепті байланыстың болуы.

«Үйымның заңцы мүдделеріне қарсы» деген термин заңмен немесе құрылтайшы қү_жатгармен белгіленген белгілі бір ү_йым қызметінің міндеттеріне қайшы іс-эрекеттерді жасау болып табылады. Мүлдай ұйымдарды заң коммерциялық немесе өзге де ұйымдар деп жалпылама көрсетіп отыр. Коммерциялық үйымдарға өз қызметінің негізгі мақсаты ретінде пайда келтіруді көздейтін заңды түлғалар жатады. Коммерциялық ұйым болып табылатын заңды түлға мемлекеттік кэсіпорын, шаруашылық серіктестік, өндірістік ко-оператив нысандарында қү_рылады. Өз қызметінің негізгі мақсаты ретінде пайда келтіре алмайтын және алынған пайдасын қатысушыларына үлестірмейтін үйым коммерциялық емес өзге заңды түлға болып табылады. Коммерциялық емес өзге үйым болып табыла-тын заңды түлғаға мекеме, қоғамдык бірлестік, түтыну кооперативі, қоғамдық кор, діни бірлестік нысанында жэне заң қүжаттарында көзделген өзге де нысанда қү_рылуы мүмкін (ҚР Азаматтық кодексінің 34-бабы). Коммерциялық немесе өзге ұйымның басқару қызметтерін атқаратын адам өз өкілеттіктерін осы ұйымдардың заңмен, ережелермен белгіленген заңды қызметіне, мүддесіне қайшы, өзі қызмет атқаратын коммерциялық немесе өзге ұйымның шеңберінде жүзеге асырады, ондай іс-эрекет істеу арқылы азаматтардың немесе ү_йымдардың құқықтары мен заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтіріледі. Елеулі зиян — моральдық, мүліктік, ұйымдастырушылык залалдардың жиынтығы. Елеулі зиян азаматтардың; үйымдардың заңды қүқықтары мен мүдделеріне, сондай-ак қоғамның мемлекеттік заңмен қорғалатын мүдделеріне келтірілуі мүмкін. Келтірілген зиянның елеулілігі қылмысты іс-эрекеттің жасалу ерекшеліктеріне, мэніне, одан туындаған зардаптың көлеміне, жэбірленушілердің санына, олардың экономикалық жағдайларының нашарлауына байланысты нақты жағдайларға қарап тергеу, сот органдары арқылы дер-бес анықталады.

Істелген іс-әрекет пен келтірілген елеулі зиянның арасын жалғастыратын себепті бай-ланыс болуы шарт. Себепті байланыстың болмауы кылмыс қүрамының орын алмауын көрсетеді.

Қылмыстық қүқық бүзушылық қүрамы материалдық. Өкілеттіктерді асыра пайдалану арқылы басқару қызметтерін атқаратын адамның азаматтың немесе үйымның қүқықтары мен заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеггің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтірген уақыттан бастап қылмыстық құқық бұзушылық аяқталған деп та-нылады.

Субъективтік жағынан қылмыстық қү_кық бүзушылық тікелей қасақаналықпен жэне ар-наулы мақсатпен істеледі. Кінэлі адам өз өкілеттіктерін осы ұйымның занды мүдделеріне қарсы пайдаланғанын сезеді жэне өзі немесе басқа адамдарға немесе үйымдар үшін пай-да мен артықшылықтар алу үшін басқа адамдар мен ұйымдарға зиян келтіруді тілейді.

Қылмыстық құқық бүзушылықтың субъектісі - арнаулы субъект. Коммерциялық жэне өзге ұйымдарда басқару қызметін атқаратын адам Қылмыстық кодекстің 3-бабының 19-тармағына сэйкес, «коммерциялық немесе өзге үйымды басқару функцияларын орын-дайтын адам - мемлекеттік орган, жергілікті өзін-өзі баскару органы не мемлекеттік үлесі елу пайыздан асатын үйым болып табылмайтын үйымда түрақты, уақытша не ар-найы өкілеттік бойынша үйымдастырушылык - өкімдік немесе экімшілік-шаруашылық міндеттерді орындайтын адам» — деп көрсетілген. Осы анықтамада айтылған үйымдық-өкімдік немесе әкімшілік-шаруашылық міндеттерді атқару үғымы Қылмыстық кодекстің 361-бабындағы осындай үғымдармен үқсас.

251-бап. Жекеше нотариустардың, бағалаушылардың. жеке сот орындаушыларының, медиаторлардың және аудиторлық үйым құрамында жүмыс істейтін ауди-торлардың өкілеттіктерді теріс пайдалануы

1. Жекеше нотариустың, багалаушының, жеке com орындаушысының, медиатордың, аудиторлық ұйым қурамында жумыс істейтін аудитордың немесе аудиторлық үйым басшысының өз өкілеттіктерін өз қызметінің міндеттеріне қайшы жане өзі немесе басқа адамдар немесе уйымдар үшін пайда мен артықшылықтар any не басқа адамдарга немесе уйымдарга зиян келтіру мақсатында пайдалануы, егер бул іс-әрекет азаматтардың не-месе уйымдардың қуқықтары мен заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қоргалатын мудделеріне елеулі зиян келтірсе -