2. Абайсызда адам өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарга әкеп соққан дәл сол іс-әрекет-

Қылмыстық құқық бұзушылықтың тікелей объектісі жэне заты Қылмыстық кодекстің 283-бабындағы осындай түсінікпен ұқсас. Қылмыстық құкық бұзушылық объективтік жағынан радиоактивті материалдарды сақтау, пайдалану, есепке алу, көму, тасымалдау ережелерін жэне олармен жұмыс істеудің басқа да ережелерін бұзу, егер бұл эрекеттердің кісі өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін болса — деп сипатталған. Яғни бү_л жерде радиоактивті материалдарды сақтау, пайдалану, есепке алу, кому, тасымалдау заңға сәйкес жүзеге асырылуы кажет. Бірақ оған жауапты адам радиоактивті материал-дармен жү_мыс істеудің ережелерін бұзып, соның салдарынан кісі өлімі немесе өзге де ауыр зардаптардың болу мүмкіндігі пайда болады. Қылмыстық кодекстің 285-бабындағы құрам объективтік белгілері жөнінен ҚК-тің 283-бабындағы қылмысқа сырттай ү_қсас, бірақ екеуінің арасында айырмашылық бар. ҚК-тің 283-бабында радиоактивті матери-алдармен заңсыз жұмыс істеу үшін жауаптылық белгіленсе, ал 285-бапта осындай мате-риалдармен жү_мыс істеу заңға сэйкес жүргізіледі, бірақ олармен жұмыс істеудің ереже-лерін бұзу орын алады. Осы қылмыстың субъективтік жағы, субъектісі жэне ауырлататын түрлерінің белгілері де ҚК-тің 283-бабындағы осындай ұғымдармен ұқсас.

286-бап. Айналыстан алып қойылған заттардың немесе айналысы шектелген заттардың контрабандасы

1. Есірткі, психотроптың заттарды, сол тектестерді, прекурсорларды, күшті эсер ететін, улы, уландыргыш, радиоактивті заттарды, радиоактивті қалдықтарды неме­се ядролық материалдарды, жарылгыш заттарды, қару-жараңты, әскери техниканы, жа-рылыс ңурылгыларын, атыс ңаруын немесе оқ-дәрілерді, жаппай қырып-жою қаруының ядролың, химиялық, биологиялық немесе басқа да түрлерін, жаппай қырып-жою қаруын жа-сау үшін пайдаланылуы мүмкін материалдарды, жабдықтарды немесе компоненттерді Ке-ден одагының кедендік шекарасы арқылы кедендік бақылаудан тыс немесе одан жасырын не қужаттарды немесе кедендік сәйкестендіру құралдарын алдап пайдалану арқылы не декларациялаусыз немесе анық емес декларациялаумен ұштасқан алып өту, сол сияқты Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы заңсыз альт өту -

2. Мынадай:

1) бірнеше рет;

2) лауазымды адам өзінің қызмет бабын пайдалана отырып;

3) шекаралық немесе кедендік бақылауды жүзеге асыратын адамга күш қолданып;

4) адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен;

5) ірі мөлшердегі есірткі, психотроптық заттарга, сол тектестерге, прекурсорларга қатысты жасалган дәл сол іс-врекеттер -

3.Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, қылмыстық топ жасаган іс-ерекеттер -

4. Осы баптың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген, есірткі, психотроптық заттармен, сол тектестермен байланысты, аса ірі мөлшерде жасалган іс-әрекеттер -

Кедендік бақылаудан тыс немесе жасырын жасалган не кркаттарды немесе кеден-дік теңдестіру қүралдарын алдап пайдалана отырып, не есірткі заттарды, психотроптық, күшті эсер ететін, улы, уландырғыш, радиоактивті немесе жарылғыш заттарды, қару-жарақты, эскери техниканы, жарылғыш құрылғыларды, атыс қаруы мен оқ-дэрілерді, жаппай қырып-жоятын қарудың ядролық, химиялық, биологиялық жэне басқа да түрлерін, жаппай қырып-жою қаруларын жасау үшін пайдаланылуы мүмкін материал-дар мен жабдықтарды декларацияламай немесе жалған декларациялаумен ұштастыра мемлекеттің кеден шекарасы арқылы өткізгені үшін қылмыстық жауаптылық Қылмыс-тық кодекстің 286-бабында арнайы көрсетілген. Экономикалық контрабанда үшін жауаптылық ҚК-тің 234-бабында берілген. Қылмыстық кодекстің 286 жэне 234-бапта-рында көрсетілген қылмыстардың өзара айырмашылығы қылмыстың объектісінде жэне затында. Бұл екі қылмыс құрамының объективтік жэне субъективтік белгілері бірдей.

Айналыстан алынған заттарды немесе айналысы шектелген заттардың контрабандасы (286-бап) қылмысының тікелей объектісі — қоғамдық қауіпсіздік. Яғни осы көрсетілген заттармен контрабандалық эрекеттер жасау әруақытта қоғамның қауіпсіздігіне тікелей қатер келтіреді.

Осы қылмыстық құкық бұзушылықтың заты 286-бабының диспозициясында тізбектеліп көрсетілген. Олар: есірткі заттар, психотроптық, күшті эсер ететін, улы, уландырғыш, радиоактивті немесе жарылғыш заттар, қару-жарақ, эскери техника, жарылғыш құрылғылар, атыс қаруы, оқ-дэрі, жаппай қырып-жоятын қарудың ядролық, химиялық, биологиялық жэне баска да түрлері, жаппай қырып-жою қаруларын жасау үшін пайдаланылуы мүмкін материалдар мен жабдықтар. Қылмыстық құқық бұзушылықтың заты болып табылатын осы үғымдардың түсінігі Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің жекелеген арнаулы баптарында көрсетілген. Оларға біз кейінірек сол баптарға талдау барысында тоқталамыз.

Объективтік жағынан көрсетілген қылмыстық құқық бұзушылық мемлекеттік кеден шекарасы арқьшы кедендік бақылаудан тыс немесе жасырын жасалған құжаттарды, ке-дендік теңдестіру құралдарын алдап пайдалана отырып айналымнан алынған заттарды немесе айналысы шектелген заттарды декларацияламай немесе жалған декларациялау арқылы өткізумен сипатталады.

Кеден шекарасы, кедендік бақылау, кедендік тендестіру құралдары, декларация, жалған декларация, кедендік өткізудің түсініктеріне Қылмыстық кодекстің 234-бабын талдағанда арнайы тоқталып өткенбіз.

Қылмыстық кодекстің 286-бабының 2-тармағында осы қылмыстың ауырлата-тын түрлері: бірнеше рет, лауазымды адам өз қызмет бабын пайдалана отырып, кеден бакьілауын жүзеге асырушы адамға күш қолданып, адамдар тобының алдын ала сөз бай-ласуы, есірткі немесе психотроптық заттарға катысты ірі мөлшерде жасалған эрекеттер үшін, ал осы баптың 3-тармағында осы қылмыстың өте ауырлататын түрі - осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген эрекеттерді қылмыстық топ ұйым жасағаны үшін қылмыстық жауаптылық көзделген. Осы баптың бірінші, екінші жэне үшінші тармағында көзделген, өте ірі мөлшерде жасалған есірткі немесе психотроптық заттарға байланысты эрекеттер үшін қылмыстық жауаптылық ҚК-тің 286 бабының 4-тармағында белгіленген. Қылмыстық кодекстің 286-бабының 2, 3 жэне 4-тармақтарында көрсетілген іс-эрекеттердің түсінігіне Қылмыстық кодекстің осыларға ұқсас 234-бабының 2, 3-тармақтарын талдағанда толық түсінік бергенбіз.

Субъективтік жағынан 286-бапта көрсетілген қылмыс тікелей қасақаналықпен жаса-лады.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың субъектісі - 16-ға толған жай адам немесе лауа­зымды адам (286-баптың 2-тармағының «2» тармакдіасы).

287-бап. Қаруды, оқ-дәрілерді, жарылғыш заттарды жэне жарылыс қурылғыларын заңсыз иемдену, беру, өткізу, сақтау, тасымалдау немесе алып жүру

1.Суық қаруды алып жүру аңшылық кәсіпшілікке байланысты болган жагдайды қоспаганда, суық қаруды заңсыз алып жүру немесе өткізу, сол сияқты тиісті руқсаты жоқ жеке тұлғаларға, уйымдарга қару-жарақты жвне оган оқ-дэрілерді сауда уйымдары жумыскерлерінің сатуы -

2.Жарақат салатын патрондармен ату мүмкіндігі бар уңгысыз атыс қаруын, газды қаруды, қысқа уңғылы тегіс уңгылы атыс қаруын, сол сияқты оның патрондарын заңсыз иемдену, беру, өткізу, сақтау, тасымалдау немесе алып жүру-

3.Атыс қаруын (тегіс уңгылы аңшылың қаруынан басқа), оқ-дәрілерді, жарылгыш заттарды немесе жарылыс қурылгыларын заңсыз иемдену, беру, еткізу, сақтау, тасы­малдау немесе алып жүру -

4.Осы баптың үшінші бөлігінде көзделген, адамдар тобының алдын ала сөз байласуы-мен немесе бірнеше рет жасалган іс-әрекеттер -

5.Осы баптың үшінші немесе төртінші бөліктерінде көзделген, қылмыстық топ жасаган іс-әрекеттер -

Ескерту.

Осы бапта көрсетілген заттарды өз еркімен тапсырған адам, егер оның әрекеттерінде өзге қылмыс құрамы болмаса, қылмыстық жауаптылықтан босатылады. Адамды ұстап алу кезінде, сондай-ақ осы бапта көрсетілген заттарды табу жэне алып қою жөніндегі тергеу әрекеттерін жүргізу кезінде алып қою оларды өз еркімен тапсыру деп танылмайды.

Қарудың кез келген түрімен заңсыз іс-эрекеттер жасау өте қауіпті. Қарулы адам эр уақытта да орасан зор зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан заң осындай заттармен айналысқаны үшін кылмыстық жауаптылық белгілеген.

Көрсетілген кылмыстық қүдық бұзушылықтың тікелей объектісі - қаруды, оқ-дэрілерді, жарылғыш заттарды жэне жарылғыш құрылғыларды айналымға қауіпсіз шығаруды реттейтін қоғамдық қауіпсіздік болып табылады.

Қылмыстық қүқық бұзушылықтың заты - қару, оқ-дэрі, жарылғыш заттар жэне жарылғыш құрылғылар, суық қару болып табылады.

Қазақстан Республикасының 1998 жылғы желтоқсанның 30-ында қабылданған «Же-келеген қару түрлерінің айналымына мемлекеттік бақылау жасау туралы» Заңында осы көрсетілген заттарға анықтамалар берілген.

Осы заңға сэйкес қаруға конструкциялық жағынан алғанда тірі немесе өзге де нысана-ны зақымдауға, сондай-ақ белгі беруге арналған құрылғылар мен заттар жатады. Өзінің бағытталған мақсаты мен негізгі өлшемдері, сипаттамалары бойынша қару: жауынгер-лік, қол атыс қаруы мен суық қару; азаматтық қару; қызметтік қару болып бөлінеді. Жа-уынгерлік қол атыс каруына — оқ-дэрі немесе өзге де заряд қуатының эсері нэтижесінде ұңғы окпанынан оқты, снарядты, гранатаны ұшырып шығаратын қарулар жатады (авто­мат, карабиндер, винтовкалар, пистолеттер, пулеметтер т.б.).

Суыц царуга - нысананы тікелей зақымдайтын, құралы адамның бұлшық еті күшінің көмегімен қозғалысқа келтірілетін қарулар жатады.

Азаматтыц царуга Қазақстан Республикасының азаматтары өзін-өзі қорғауға қажетті: спортпен іщғылдану жэне аң аулау максатында пайдаланатын қарулар жатады. Азаматтық атыс қаруы оқты түйдектете атуды болғызбауға тиіс. Азаматтық қару былайша бөлінеді: 1) өзін-өзі қорғау қаруы; тегіс, ұзын ұңғылы, оның ішінде Қазақстан Республикасының азаматтарының денсаулығын сақтау саласында басшылықты жүзеге асырған уэкілетті орталық атқарушы органның нормаларына сэйкес келетін, жарақат салатын, эсер ететін патрондары бар атыс қаруы; Қазақстан Республикасының азаматтарының денсаулығын сақтау саласында басшылықты жүзеге асыратын уэкілетті орталық атқарушы органының нормаларына сэйкес келетін, жарақат салатын, газбен жэне сэулелі дыбыспен эсер ететін патрондары бар ұңғысыз атыс қаруы; газды қару - Қазақстан Республикасының азаматтарының денсаулығын сақтау саласында басшылықты жүзеге асыратын уэкілетті орталық атқарушы органы қолдануға рүдсат еткен көз жасын ағызатын жэне тітіркен-діретін заттармен оқталған газды, оның ішінде патрондармен қоса пистолеттер мен ре-вольверлер, механикалық тоңазытқыштар, аэрозольды жэне басқа да кү-рылгылар.

Спорттыц царуларга: а) ойық ү_ңғылы атыс қаруы; б) тегіс ұңғылы атыс қаруы; в) сүқпа суық қару; г) үрлемелі қуаты 25 Дж-дан жоғары пневматикалық қару.

Аңшылъщ царулар: а) ойық ұңғылы атыс қаруы; б) тегіс ұңғылы, оның ішінде ойық бөлігінің ұзындығы 140 милиметрден аспайтын атыс каруы; в) аралас (ойық жэне те­пе ұңғылы), оның ішінде алмалы-салмалы жэне жиналмалы ойық ұңғылы атыс қаруы; г) үрлемелі қуаты 25 Дж-дан аспайтын пневматикалык қару; д) сұқпа суық кару; и) белгі беретін қару.

Қызметтік щруга мемлекеттік органдардың мемлекеттік қызмет туралы заңға сэйкес қызметі мемлекеттік қызметшілердің жоғары жэне бірінші санаттарына жатқызылған лауазымды адамдарының, Қазақстан Республикасы Парламенті депутаттарының, судьялардың, прокурорлардың жеке басының, сондай-ақ ұйымдардың оларға заңмен жүктелген немесе өз жарғыларында (ережелерінде) көзделген, азаматтардың өмірі мен денсаулығын, меніііікті қорғау, қоршаған орта объектілерін жэне табиғи ресурстарды, бағалы жэне қауіпті жүктерді, арнаулы корреспонденциялардың кауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында пайдалануға арналған қару жатады. Қызметтік қаруға қысқа үңғылы те­пе жэне ойық ұңғылы атыс қаруы, сондай-ақ ұзын ұңғылы тегіс жэне ойық ұңғылы қару жатады. Қызметтік қару түйдектете оқ атуды болғызбауы тиіс. Қызметтік кару патрон-дары Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарт талаптарына сай болуы қажет.

Газды ңару - қолданылуы көз жасын ағызатын немесе тітіркендіргіш заттарды пайдалануға негізделген қару; Электрлі қару — қолданылуы электр зарядының күшіне негізделіп арнайы бейімделген тетік.

Пневматикалъщ цару — нысананы зақымдайтын қүралы сызылған, сұйытылған неме­се қатайтылған газдық қуаты есебінен бағыты қозғалыс алатын қару.

Белгі беру царуы ~ дыбыс, жарық жэне түтін белгілерін беру үшін пайдаланылатын кару.

Лацтырылатын цару - нысананы тікелей зақымдайтын құрал адамның Бұлшық еті күшінің немесе механикалық қүрылғының көмегімен бағытталып қозғалысқа түсетін кару.

Оқ-дәрі (патрондар) - конструкциялық жағынан қарудың тиісті түрінен ату үшін жэне нысананы зақымдауға арналған қүрылғылар немесе заттар.

Оқ-дэрілер, тротил, нитроглицерин, пироксилин, аммонал, жарылатын баска да химиялық заттар мен жарылғыштық қасиетке ие, оларды алуға немесе сақтауға ар­найы рұқсат талап етілетін қоспалар - жарылғыш заттар деп аталады. Жарылғыш қү_рылғыларға эр түрлі зарядтардың күшімен (соның ішінде радио жарылыстар арқылы да) нысананы құртатын, зақымдандыратын құралдар жатады.

Қылмыстық құқық бүзушылықтың объективтік жағы заңда көрсетілген заттарды немесе қүрылғыларды заңсыз алу, біреуге беру, өткізу, сактау тасымалдау немесе алып жүру арқылы сипатталады.

Бұл жерде көрсетілген заттарды алу деп қаруды сатып алу, қаруды сыйлық, марапат ретінде заңсыз алулар жатады. Осы заңсыз иеленген заттарды ботен адамға уақытша не­месе мэңгілікке эр түрлі тэсілдерді қолдана отырып өткізуді біреуге беру деп айтамыз.

Өзінде заңсыз сақталған осындай заттарды біреуге сату, айырбастау немесе тегін беру оны өткізу деп танылады. Корсетілген заттарды кінэлінің сол күйінде ұстап тұруы оны сақтау деп саналады. Көліктің барлық түрі бойынша корсетілген заттарды кеңістікте алып жүру оны тасымалдау деп танылады.

Атыс қаруын, оқ-дэрілерді, жарылғыш заттар мен жарылғыш қүрылғылардың кінэлінің тікелей өз бойында болуы оны алып жүру деп танылады.

Осы қылмыстық қүқық бүзушылык қүрамы үшін жауаптылықтың негізгі шарты - атыс қаруын, оқ-дэрілерді, жарылғыш заттарды немесе жарылғыш күрылғыларды алу, беру, өткізу, сақтау, тасымалдау немесе алып жүру заңсыз, яғни тиісті мемлекеттік органдардың, лауазым адамдарының рүқсатынсыз істелуі керек. Қылмыстық құкық бұзушылық құрамы формальдық жэне осы Қылмыстық кодекстің 287-бабында көзделген эрекеттердің біреуін істегеннен кейін-ақ аяқталған деп танылады.

Субъективтік жағынан қарастырылып отырылған қылмыстық құқық бұзушылық тікелей қасақаналықпен жасалады. Адам заңсыз атыс қаруын, оқ-дэрілерді, жарылғыш заттарды немесе құрылғыларды алғанын, біреуге бергенін, өткізгенін, сақтағанын, тасымалдағанын немесе алып жүргенін сезеді жэне соны тілеп, заңға қайшы эрекеттер істейді.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың субъектісі - 16-ға толған кез келген адам. Қылмыстық кодекстің 287-бабының 2-тармағында жарақат салатын патрондармен ату мүмкіндігі бар ұңғысыз атыс қаруын, газды қаруды, қысқа ұңғылы тегіс ұңғылы атыс қаруын, сол сияқты оның патрондарын заңсыз иемдену, беру, өткізу, сақтау, тасымалдау немесе алып жүру - үшін жауаптылық, ал баптың 3-тармағында:

Атыс қаруын (тегіс ұңғылы аңшылық қаруынан басқа), оқ-дэрілерді, жарылғыш заттарды немесе жарылыс құрылғыларын заңсыз иемдену, беру, өткізу, сақтау, тасымал­дау немесе алып жүргені үшін осы баптың 4-тармағында - осы баптың үшінші бөлігінде көзделген, адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен немесе бірнеше рет жасалған іс-эрекеттерге ал баптың соңғы 5-бөлігінде - осы баптың үшінші немесе төртінші бөліктерінде көзделген, қылмыстық топ жасаған іс-эрекеттер — үшін қылмыстың аса ауырлататын түрлері үшін кылмыстық жауаптылық белгілерге ҚК-тің 287-бабының ескертуіне сэйкес - осы бапта көрсетілген заттарды өз еркімен тапсырған адам, егер оның эрекеттерінде өзге қылмыс құрамы болмаса, қылмыстық жауаптылықтан босаты-лады. Адамды ұстап алу кезінде, сондай-ақ осы бапта көрсетілген заттарды табу жэне алып қою жөніндегі тергеу әрекеттерін жүргізу кезінде алып қою оларды өз еркімен тап-сыру деп танылмайды.

288-бап. Қаруды заңсыз жасау-

1. Атыс қаруын, оның жинақтаушы бөлшектерін заңсыз жасау немесе жөндеу, сол сияқты оқ-дәрілерді, жарылгыш заттарды немесе жарылыс құрылгыларын заңсыз жасау -

2. Адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен немесе бірнеше рет жасалган дал сол іс-әрекеттер -

3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, қылмыстық топ жасаган іс-әрекеттер -

4 Газды қаруды, суық қаруды, оның ішінде лақтырылатын қаруды заңсыз жасау-

Ескерту.

Осы бапта көрсетілген заттарды өз еркімен тапсырған адам, егер оның әрекеттерінде өзге қылмыс қүрамы болмаса, қылмыстық жауаптылықтан босатылады.

Бұл қылмыстың заты Қылмыстық кодекстің 287-бабында көрсетілген қылмыс құрамындағыдай, сонымен бірге осы қылмыс кұрамының заты болып жинақтаушы бөлшектер жатады. Қылмыстық кұқық бұзушылықтың тікелей объектісі - қару түрлерінің өндірілу жэне айналым саласындағы қоғамдық қауіпсіздігі.

Объективтік жағынан көрсетілген қылмыстық кү-Қық бұзушылық атыс қаруын, оның жинақтаушы бөлшектерін заңсыз жасау немесе жөндеу, сондай-ақ оқ-дәрілерді, жарылғыш заттарды немесе жару кү-рылғыларын заңсыз жасау арқылы сипатталады.

Атыс қаруын жэне басқа да заттарды мақсатты пайдалануға толық жарамды, дайын ету - оны жасау деп танылады. Жарамсыз қаруды оның бөлшектерін түзеп толық іске қосу оны жөндеу деп танылады.

Қылмыстық құқық бүзушылық құрамы - формальдық. Ол қаруды заңсыз жасау не­месе оны жөндеу әрекеттерінің біреуі істелген сэттен бастап аяқталған деп танылады. Қылмыстық қү_кық бүзушылық субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен істеледі. Қылмыстық құкық бұзушылықтың субъектісі - 16-ға толған адам.

Қылмыстық кодекстің 288-бабының 2-тармағында осы қылмыстың ауырлататын түрлері: адамдар тобы алдын ала сөз байласып жасаған немесе бірнеше рет жасалған эрекеттер үшін, ал осы баптың 3-тармағында осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген эрекеттерді кьілмыстық топ болып жасағаны үшін жауаптылық көрсетілген. Газ қаруын, суық қаруды, оның ішінде лақтырғыш қаруды заңсыз жасағаны үшін жауаптылық Қылмыстық кодекстің 288-бабының 4-тармағында көзделген. Газ қаруы, суық қару, лақгырғыш қарудың түсінігін ҚК-тің 287-бабын зерттегенде анықтап кеткенбіз. Осы бапта көрсетілген заттарды өз еркімен тапсырған адам, егер оның эрекетінде өзге қылмыс құрамы болмаса, қылмыстық жауаптылықтан босатылады (ҚК-тің 288-бабының ескертуі).

289-бап. Атыс қаруын ұқыпсыз сақтау

Атыс қаруын басқа адамның пайдалануы үшін жагдай тугызып, оны уқыпсыз сақтау, егер бул адам өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарга әкеп соқса -

Атыс қаруын үқыпсыз сақтаудың (қоғамға қауіптілігі сол, ұқыпсыз қалған қаруды кез келген адам, оның ішінде ақыл-есі кемдер де) пайдаланып, орны толмас қайғылы қасіреттер келтірілуі мүмкін. Қылмыстық құқық бүзушылыктың тікелей объектісі -қарумен айналысу саласындағы қоғамдык қауіпсіздік.

Қылмыстық қү_қық бүзушылықтың заты занды түрде пайдаланылуға берілген қолдануға жарамды атыс қаруы болып табылады (ҚК-тің 287-бабын қараңыз). Суық қару осы қылмыстың затына жатпайды.

Қылмыстық құкьщ бүзушылықтың объективтік жағы - атыс қаруын оны басқа адамдардың пайдалануы үшін жағдай туғызған ұқыпсыз сақтау, егер ол ауыр зардаптарга экеп соқса деп (ҚК-тің 289-бабы) сипатталған.

¥қыпсыз сақтауға атыс каруын сақтаудың арнайы нормативтік актілермен белгілен-ген ережелерін, сондай-ақ жалпы сақтық шараларының талаптарын сактамаудан, оны бөгде адамның пайдалануы үшін жағдайлар жасаулар (мысалы, атыс қаруы монша-да, есігі ашық үйде, жас балалар немесе ақыл-есі кем адамдар көп жүретін орындарда қалдырылуы сиякты эрекеттер) жатады. Атыс қаруын үқыпсыз сақтау ауыр зардаптарға экеп соққан жағдайда ғана қылмыстық жауаптылық орын алады. Қылмыстық құқық бұзушылық материалдық кұрамға жатады. Ауыр зардаптарға ұқыпсыз қалған қаруды иеленген адамның өзін-өзі атып өлтіруі немесе басқа біреуді өлтіруі, жарақаттауы, адам шығынына немесе ірі материалдық залалға экеп сокдан өрттің пайда болуы және т.б эрекеттердің орын алуы жатады. Атыс қаруын сақтау шараларын бұзумен орын алған ауыр зардаптың арасын байланыстыратын себепті байланыс болуы қажет.

Қылмыстық құқық бұзушылық субъективтік жағынан кінэнің абайсыздық нысаны арқылы істеледі.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың субъектісі - 16-ға толған, кез келген есі дұрыс адам.

290-бап. Қаруды, оқ-дәрілерді, жарылғыш заттарды немесе жарылыс қурылғыларын күзету жөніндегі міндеттерді тиісінше орындамау

1.Атыс қаруын, оқ-дәрілерді, жарылгыш заттарды немесе жарылыс қурылгыларын күзету тапсырылган адамның өз міндеттерін тиісінше орындамауы, егер бул олардың жымқырылуына немесе жойылуына не өзге де ауыр зардаптардың туындауына әкеп соқса -

2. Жаппай қырып-жою қаруын не жаппай қырып-жою қаруын жасау кезінде пайдаланы-луы мүмкін материалдарды немесе жабдықты күзету жөніндегі міндеттерді тиісінше орындамау, егер бул ауыр зардаптарға әкеп соқса не олардың туындау қатерін тугызса -

Атыс қаруын, оқ-дэріні, жарылғыш заттарды немесе жару құрылғыларын күзету тапсырылган адамның өз міндеттерін тиісінше орындамауы, егер Бұл олардың талан-таражга немесе жойылуына не өзге ауыр зардаптардың тууына экеп соқса - кінэлі адам Қылмыстық кодекстің 290-бабы бойынша жауапқа тартылады.

Көрсетілген заттарды күзету жөніндегі міндеттерге салдыр-салақ қараудың зардабы да орасан. Өз міндетіне осылай қарау, осы заттардың талан-таражға түсуі немесе жойы-луынан өзге де ауыр зардаптарға, мысалы қылмысты іс-эрекеттер істелуге де пайдаланы-луы мүмкін.

Көрсетілген қылмыстық қү-қық бұзушылықтың объектісі — қоғамдық қауіпсіздік.

Қылмыстық кұқық бұзушылық заты Қылмыстық кодестің 290-бабының 1-тармагы бойынша: атыс қаруы, оқ-дэрі, жарылгыш заттар немесе жару құрылғылары (бұлардың түсінігін ҚК-тің 287-бабынан қараңыз); ал ҚК-тің 290-бабының 2-тармағы бойынша: жаппай қырып-жоятын кару; жаппай қырып-жоятын кару жасау кезінде пайдаланылуы мүмкін материалдар немесе жабдықтар.

Жаппай қырып-жоятын қаруларға ядролық, химиялық, биологиялық, басқа да (термоядролық, нейтрондық) қару түрлері жатады. Жаппай қырып-жоятын қару жасау кезінде пайдаланылуы мүмкін материалдар мен жабдықтарға осындай қару жасауға пай-даланылатын табиғи немесе жасанды ерітінділер, оларды өндіруге бейімделген, жүйелі түрде пайдаланылатын арнайы аспаптар жатады.

Суық қарулар осы қылмыс құрамының затына жатпайды.

Объективтік жағынан қылмыс Кодекстің 290-бабында көрсетілген заттарды немесе жару құрылғыларын күзету міндетін тиісінше орындамауы арқылы көрініс табады.

Міндеттерді тиісінше орындамау деп кінэлі адамның өзіне күзет жөнінде жүктелген міндетін тиісінше орындамауы немесе жауапсыз орындауын айтамыз. Мысалы: жұмыс уақытында ұйықтап қалу, жұмыс орнында мастықтың эсерінен ұйыктап қалу, объек-тілердегі күзет қондырғыларын іске қоспау, күзетілетін қоймаларды күзетпей қалдыру т.б. эрекеттер. Яғни күзетші өз міндетіне жауапсыз қарап, әрекетсіздікпен қылмысқа жол береді. Қылмыс қү_рамы материалдық. Қылмыстың зардабы Қылмыстық кодекстің 290-бабының 2-тармағында көрсетілген, заттардың жымкыруға немесе жойылуына не өзге ауыр зардаптарға экеп соқса деп тура айтылған.

Жымқырудың түсінігі Қылмыстық кодекстің 3-бабының 17-тармағында берілген. Қарудың жойылуының мазмүны мүлікті жоюдың мазмүлымен бірдей (ҚК-тің 203, 204, 205-баптарына берілген талдауды қараңыз).

Өзге ауыр зардаптарға өрт болуы, қару-жарақ, оқ-дэрі, жарылғыш заттар, түрғын үй-жайды су басып кету т.б. эрекеттер жатады.

Қылмыстық құқык бұзушылықтың объективтік жағының тағы бір белгісі іс-эрекет пен орын алған зардаптың арасындағы себепті байланыс болып табылады.

Қылмыстық құқық бүзушылықтың кодекстің 290-бабының 2-тармағында көрсетіл-ген кьілмыс материалдық-формальдық қүрамға жатады, өйткені бү_л жерде қылмыстық жауаптылық ауыр зардапқа экеп соғудан басқа, ауыр зардаптың пайда болу қаупін тудырғаны үшін орын алады.

Ауыр зардаптың пайда болу қаупі нақты іске асатындай болуы қажет.

Қылмыстық қү-қық бүзушылық объективтік жағынан абайсыздықпен істеледі.

Қылмыстық кұқық бұзушылықтың субъектісі - 16-ға толған, күзет жөнінен міндетті адам.

291-бап. Қаруды, оқ-дәрілерді, жарылғыш заттар мен жарылыс қурылғыларын жымқыру не қорқытып алу

1.Атыс қаруын, оның жинақтаушы бөлшектерін, оқ-дәрілерді, жарылгыш заттарды немесе жарылыс құрылгыларын жымқыру не қорқытып алу -

2.Жаппай ңырып-жою қаруын, сол сияқты жаппай ңырып-жою қаруын жасау кезінде пайдаланылуы мүмкін материалдарды немесе жабдықтарды жымңыру не қорқытып алу -

3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер, егер оларды:

1) адам өзінің қызмет бабын пайдалана отырып жасаса;

2) бірнеше рет;

3) өмірге немесе денсаулықңа қауіпті емес күш қолданып не сондай күш қолдану қатерін төндіріп;

4) адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен жасалса -

4. Осы баптың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер, егер оларды:

1) қылмыстық топ жасаса;

2) өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш ңолданып не сондай күш қолдану қатерін төндіріп жасалса -

Қаруды, ок-дәріні, жарылғыш заттар мен жару қүрылғыларын жымқыруға салу не қорқытып алу жолымен иелену коп жағдайларда кісі өлтіру үшін жүзеге асырылады. Осыған орай Бұл түрғыдағы қылмыстың тікелей объектісі — коғамдық қауіпсіздік, ал қосымша тікелей объектісі адамдардың өмірі мен денсаулығы болып табылады.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың заты - ҚК-тің 287-бабында көрсетілген заттармен бірдей, ұқсас заттар.

Объективтік жағынан қылмыстық құқык бұзушылық атыс қаруын, оның жинақтаушы бөлшектерін, оқ-дэріні, жарылғыш заттар мен жару құрылғыларын жымқыруға салу не қорқытып алу арқылы сипатталады.

Қаруды, оқ-дэріні, жарылғыш заттар мен жару құрылымдарын жымқыруға салу деп кінэлінің кез келген тәсілмен заңсыз қолға түсірген осы заттарды өзінің иеленуі немесе оларды басқа адамға беруі, сондай-ақ оларға өз білгені бойынша билік жүргізуі болып табылады.

Қорқытып алудың түеінігі Қылмыстық кодекстің 191-бабында берілген, ол жөнінде осы кодекстің 284-бабына талдау жасағанда толық берілген.

Қылмыстық кұқық бұзушылық материалдық-формальдық құрамға жатады. Қаруды, оқ-дәріні, жарылғыш заттар мен жару қондырғыларын жымқыруға салу материалдық, ал осы көрсетілген заттарды коркытып талап ету формальдық кұрамға жатады және қылмыс кінэлінің көрсетілген заттарды алған немесе оларға иелік еткен немесе қорқытып талап еткен уақытынан бастап аяқталған деп танылады.

Субъективтік жағынан қылмыстық құқық бұзушылық тікелей қасақаналықпен жа-салады. Кінэлі адам қаруды, оқ-дэріні, жарылғыш заттар мен жару құрылғыларын жымқыруға салу немесе қорқытып алатынын сезеді және осы әрекеттерді жүзеге асыру-ды тілейді.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың субъектісі - 14-ке толған, есі дұрыс адам.

Қылмыстық кодекстің 291 -бабының 2-тармағында жаппай қырып-жоятын қаруды, сол сияқты жаппай кырып-жоятын кару жасау кезінде пайдаланылуы мүмкін материалдар-ды немесе жабдықтарды (бұлар туралы Қылмыстык кодекстің 290-бабының 2-тармағын талдау кезінде түсінік берілген) жымқыруға салу не қорқытып алғаны үшін жауаптылық белгіленген.

Қылмыстық кодекстің 291-бабының 3-тармағында осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген эрекеттер, егер оларды:

а) адам өзінің қызмет бабын пайдаланып жасаса;

б) элденеше рет;

в) өмірге немесе денсаулыкка қауіпті емес күш қолдану, не осындай кұш қолданбақшы болып қорқыту арқылы (ҚК-тің 191-бабын қараңыз);

г) адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша жасалса- (ҚК-тің 31-бабының 2-тармағын қараңыз).

Осы баптардың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген эрекеттер, оларды:

а) қылмыстык топ (ҚК-тің 31-бабын қараңыз).

б) өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолдану немесе осындай күш қолданумен қорқыту аркылы (ҚК-тің 192-бабын қараңыз).

292-бап. Өрт қауіпсіздігі талаптарын бұзу

1. Өрт қауіпсіздігі талаптарын сақтауға жауапты адамның оларды бузуы, егер бул абайсызда адамның денсаулыгына ауыр немесе ауырлыгы орташа зиян немесе азаматқа, ұйымга немесе мемлекетке ірі запал келтіруге әкеп соқса -