§3. Талан-тараждың нысандары

187-бап. ¥сақ-түйек жымқыру

1. ¥Сақ-түйек жымқыру, яғни болмашы мөлшерде жасалган, бөтеннің мүлкін урлау, алаяқтық, иемденіп алу немесе талан-таражга салу -

2. Бірнеше рет жасалган үсақ-түйек жымқыру -

Жаңа қылмыстық кодексте үхақ-түйек жымқыру үшін, қылмыстық жауаптылық көрсетілген. Қылмыстық кодекстің 187-бабында үхақ-түйек жымқыру, яғни болмашы мөлшерде жасалған, бөтеннің мүлкін ұрлау, алаяқтық, иемденіі? алу, немесе талан-таражға салу деп анықтама берілген.

Қылмыстың объектісі бөтеннің меншігін қорғайтын қоғамдық қатынастар.

Қылмыстың заты — бөтеннің мүлкі. Объективтік жағынан қылмыс белсенді эрекет арқылы, эртүрлі тэсілмен алаяқтықпен, иемденіп алу арқылы немесе талан-таражға салу жолымен жүзеге асырылады. Субъективтік жағынан қылмыс тікелей қасақаналықпен істеледі. Қылмыс субъектісі болып 16-ға толған, есі дұрыс, үхақ-түйек мүлікті жымқырған адам.

ҚК-тің 187-бабында көрсетілген болмашы мөлшерге - үйымға тиесілі мүлікті он айлық есептік көрсеткішпен аспайтын немесе жеке түлғаға тиесілі мүліктің екі айлық есептік көрсеткіштен аспайтын құны жатады (ҚК-тің 3-бабының 10-тармақшасы).

188-бап. ¥рлық

1. Үрлық, яғни бөтеннің мүлкін жасырын жымңыру -

2. Мынадай:

1) адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен;

2) бірнеше рет;

3) тургын, қызметтік немесе өндірістік үй-жайга, қоймаға не көлік құралына заңсыз кірумен;

4) ақпараттық жүйеге заңсыз кіру не ақпараттық-коммуникациялық желі бойынша берілетін ақпаратты өзгерту жолымен жасалган ұрлық -

3. Ірі мөлшерде жасалган ұрлық -

4. Мынадай:

1) қылмыстық топ жасаган;

2) мунай-газ ңубырынан;

3) аса ірі мөлшерде жасалган урлық -

¥рлық дегеніміз бөтен мүлікті жасырын алу, меншік иесінің еркінен тысқары жағдайда, заңсыз болып табылады.

Объективтік жағынан ұрлық бөтеннің мүлкін жасырын түрде алумен ұштасады.

Бөтен мүлікті жасырын алу екі түрлі - объективтік жэне субъективтік белгілер бойын-ша анықталады. Адамның ешкімге сездірмей, білдірмей эрекет істеуі арқылы мүлікті жа-сырын алуы - объективтік белгіге жатады. ¥рлық жасаған адамның мүлікті меншік иесі-не немесе өзге иеленушіге сездірмей, жасырын алудамын деген сезімі жэне осы тэсілмен оны жүзеге асыруды тікелей тілейтіндігі субъективтік белгіге, яғни кінэлінің бөтен мүлікті жасырын алуға байланысты іс-эрекетке деген психикалық көзқарасын білдіреді.

Осыған байланысты жэбірленуші үйде болмауы себепті оның пэтеріндегі затта-рын алу, жэбірленушіге сездірмей оның қалтасына түсу, мас адамның, ұйықтап жатқан адамның немесе өте жастығына, психикалық аурулығына, басқадай аурулық жағдайларына байланысты олардың заттарын алу үрлық болып табылады. Егер мүлдай реттерде жэбірленуші немесе басқа адам бү_л эрекеттерді көріп қалып, ол жағдайды кінэлі адам сезгенімен қылмысты іс-эрекетін одан эрі жалғастырса, онда оның эрекеті тонауға, ал қылмысты эрекетті кінэлі адам күш қолданумен немесе қолданбақшы болып жалғастырса, қарақшылыққа ауысып кетуі мүмкін.

Заңдылық құрылысына қарай үрлық материалдық қү_рамға жатады. Сондықтан да қылмыс қүрамының объективтік жағының белгісі — қьшмыстың қоғамға қауіпті зардабы - мүліктік залал келтіру болып табылады. Осыған байланысты кінэлінің бөтеннің мүлкін алуымен бірге, оған билік етуге нақты мүмкіндік алған уақыттан бастап кылмыстық қүқық бүзушылық аяқталған деп саналады. Мекеме, ұйым аумағынан немесе күзетілетін объек-тілерден мүлікті, затты жасырын алып шығу эрекеті ұрлық жасауға оқталғандық деп са-налады. Осындай тэсілмен үрланған заттарды күзетілетін объектілердің аумағынан алып кетуге қасақана көмектескен күзетшілер осы қылмысқа қатысушылар ретінде танылады. Егер адам ұрлывда дайындалу іс-эрекеттерін немесе үрлық істеуге тікелей бағытталған дайындалу эрекеттерін тоқтатса, не жасырын түрде алган ұрлық затын күзетілетін объ-ектіден, аумақтан шықпай түрып, осы қылмыстық қүқық бүзушылықты ақырына дейін жеткізу мүмкіндігі бола түрса да оны істеуден өз еркімен бас тартып, ұрланған затты қайтарса, онда кінэлінің әрекеті қылмыстық қүқық бүзушылық істеуден өз еркімен бас тарту деп танылып, ол қылмыстық құқық бүзушылық үшін жауаптылықтан босатылады (ҚК-тің 26-бабы).

¥рлық субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен жасалады. Кінэлі адам бөтеннің мүлкін жасырын түрде заңсыз, тегін алу арқылы меншік иесіне немесе өзге иеленушіге материалдық залал келтіретінін біледі жэне сондай тэсілмен сол залалды келтіруді тілей-ді. Қылмыс пайдакүнемдік ниет жэне сондай мақсатпен жүзеге асырылады.

ҚК-тің 188-бабының 2, 3, 4-бөліктері бойынша 14-ке толған, ал осы баптың бірінші бөлігі бойынша 16-ға толған адамдар қылмыстық құқық бүзушылықтың субъектісі бо-лып танылады.

Қылмыстық заңда ұрлықтың ауырлататын жэне өте ауырлататын қүрамдары көрсетілген.

Олар мыналар:

1) адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша;

2) бірнеше рет;

3) тұрғын, қызметтік немесе өндірістік үй-жайға, қоймаға не көлік құралына заңсыз кірумен;

4) ақпараттық жүзеге заңсыз кіру не ақпараттық-коммуникациялық желі бойынша берілетін ақпартты өзгерту жолымен жасалған (ҚК-тің 188-бабының 2-бөлігі).

Осы баптың 3-бөлігінде ірі мөлшерде жасалған ү_рлық үшін, ал баптың 4-бөлігінде:

1) қылмыстық топ жасаған;

2) мүнай-газ қү_бырынан;

3) аса ірі мөлшерде жасалған үрлық

Осы қылмысты бірлесіп жасау туралы күні бү_рын уағдаласқан екі немесе одан да көп адамдар катысса, ол адамдар тобы алдын ала үрлықты сөз байласып жасау, адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша жасалған үрлық деп (31-баптың 1, 3-тармақтары) танылады.

Бірнеше рет жасалған үрлық. Қылмыстың бірнеше мэрте жасалуының түсінігі Қылмыстык кодекстің 12-бабында берілген. Бүрын істеген қылмысының аяқталғаны не-месе қылмысқа даярланғандығы, оқталғандығы я болмаса қылмысқа кез келген рөлді атқаруға бірлесіп қатысуы да қылмысты бірнеше мэрте істегендік деп танылады. Созыл-малы, жалғасқан қылмыстар бірнеше рет жасалған қылмыс деп саналмайды. Тұрғын, қызметтік немесе өндірістік үй-жайларға, қоймаға заңсыз кірумен жасалған ү_рльщ.

Тұрғын жай дегеніміз адамдардың тұрақты немесе уақытша түруына арналған не-месе олардың демалуға, мүлікті сақтауға, адамдардың басқа да мүктаждықтарын өтеуге арналған (қойма, балкон, эйнектелген дэліз) құрылыстарды айтамыз. Адам тұруға арналмаған қүрылыстар тұрғын жай деп танылмайды) Мысалы: шаруашылық қоймалары, мал қамайтын сарай, погреб жэне т.б.). Қызметтік немесе өндірістік үй-жай дегеніміз адамдарды немесе материалдық игіліктерді уақытша немесе тұрақты орналастыруға арналған құрылыстар болып табылады. Бұған жататындар: зауыт, цех, ко-рабль, сақтық кассалары, мұражай, байланыс бөлімшесі, магазин, театр, оқу орындары, спорт қүрылыстары жэне т.б.

Қоймаға - тұрақты немесе уақытша материалдық игіліктерді сақтайтын, қоршалған немесе қоршалмаған күзетпен қамтамасыз етілген, сондай-ақ осы мақсатқа қызмет ететін арнаулы (сейф, вагон, кассалық аппараттар, контейнер) мүлай-газ қүбырына арнаулы зандарда көрсетілген осы нысанға жататын объектілер жатады.

Көлік құралдарына-кел келген өздігінен жүретін транспорттық көлік түрлері жатады.

Көрсетілген объектілерге заңсыз кіру деп түрғын, қызметтік немесе өндірістік үй-жайға бөтеннің мүлкін жасырын ұрлау мақсатымен кіруді айтамыз. Бұл жерде бөтеннің мүлкін үрлау мақсаты көрсетілген объектілерге заңсыз кірудің итермелеуші күші болуы керек. Тұрғын, қызметтік немесе өндірістік үй-жайға, қоймаға көлік қүралдарына өзінің қызмет бабына немесе атқаратын жүмысына, сол объектілерге яки біржолғы кіруге занды негізі болуына байланысты кіріп, ұрлық жасау заңсыз кіру ретінде саналмайды.

¥рлықтың аса ауырлататын түрі үйымдасқан топпен жасалған ұрлық болып табыла-ды.

Егер қылмысты бір немесе бірнеше қылмыс жасау үшін күні бұрын біріккен адамдардың түрақгы тобы жасаса, ол ұйымдасқан топ жасаған ү_рлық деп танылады (ҚК-тің 31-бабының 2-тармағы).

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Бөтеннің мүлкін заңсыз иемдену жөніндегі істер бойынша сот тәжірибесі туралы» 2003 жылғы 11 шілдедегі №8 норма-тивтік қаулысында «Үйымдасқан қылмыстық топқа бірнеше қылмыс жасамақшы ой-мен алдын ала біріккен екі немесе одан да көп адамнан түратын тұрақты топ жатады¹, сонымен бірге олар қылмыс істеуге жоғарғы деңгейдегі ұйымшылдығымен, мұьдаят дайындығымен, қатысушылардың өзара рөлдерден бөлісуімен айрықшаланады» деп көрсетілген. Ұйымдасқан топ болып ү_рлық жасағандардың эрекеті топқа кіргендердің атқарған рөлдеріне қарамастан, қылмыстың қоса орындаушылары болып таны-лып, олардың әрекеті Қылмыстық кодекстің 31-бабына сілтеме жасалмастан, тікелей Қылмыстық кодекстің 188-бабы 2-тармағының «1» тармақшасымен сараланады.

Ұрлықтың аса ауырлататын тағы бір түрі - ірі мөлшердегі ү_рлық болып табылады. Ірі мөлшердегі үрлықтың түсінігі Қылмыстық кодекстің 3-бабына арнайы берілген. Осыған орай осы 6-тараудың баптарындағы ірі мөлшер немесе ірі залал деп қылмыс жасалу сәтіне Қазақстан Республикасының заңдарымен белгіленген айлық есептік көрсеткіштен бес жүз есе асып түсетін мүліктің қү_ны мен залалдың мөлшері танылады (ҚК-тің 3-бабының 38-тармақшасы).

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 8 шілдедегі №8 норма-тивтік қаулысына жэне Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 19 желтоқсандағы 2003 жылғы 11-шілдедегі №8 қаулысына өзгеріс енгізу туралы №14 нор-мативтік қаулыларына сэйкес қылмыс заты болған мүліктің құны, иесінің оны қандай жағдайда сатып алғандығы ескеріліп, қылмыс жасаған сэттегі мемлекеттік бөлшек, нарықтық немесе комиссияльщ бағамен анықталуы тиіс. Бағалы болмаған жағдайда мүліктің қу_ны сарапшы жасаған қорытынды негізінде анықталады. ¥рлықтан келген зиянның орнын толтыру кезіндегі оның мөлшері сот шешім қабылдаған сэттегі бағамен анықталады»¹.

Жиынтығында ірі мөлшерді құрайтын бірнеше рет жасалган ұрлық Қылмыстық кодекстің 188-бабы 3-бөлігі бойынша сараланады.

1) қылмыстык топ жасаған;

2) мұнай-газ құбырынан;

3) аса ірі мөлшерде жасалған ұрлық - Қылмыстық кодекстің 188-бабының 4-бөлігіне сэйкес осы қылмыс құрамының аса ауырлататын түрі болып табылады. Қылмыстық топтың түсінігі ҚК-тің 3-бабының 24-тармақшасында көрсетілген аса ірі мөлшердегі халыққа айылқ есептік көрсеткіштен екі мың есе асатын мүлік қүлы немесе залал мөлшері жатады. (ҚК-тің 3-бабының 3-тармақшасы). Мү_най-газ құбырының түсінігі мұнай туралы арнайы занда белгіленген пайдалануға берілген мүдай, газ жүргізілетін құбырлар.

190-бап. Алаяқтық

1. Алаяқтық, ягни бөтеннің мүлкін жымқыру немесе алдау немесе сенімді теріс пайда-лану жолымен бөтен мулікке құқықты иемдену -

2. Мынадай:

1) адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен;

2) бірнеше рет;

3) адам өзінің қызмет бабын пайдалана отырып;

4) ақпараттық жүйені пайдаланушыны алдау немесе сенімін теріс пайдалану жолымен;

5) мемлекеттік сатып алу саласында жасалган алаяқтың-

3. Мынадап:

1) ірі мөлшерде;

2) мемлекеттік функцияларды орындауга уәкілеттік берілген адам не оган теңестірілген адам не лауазымды адам не жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адам жасаган алаяқтық, егер ол өзінің қызмет бабын пайдалануымен уштасса;

3) екі немесе одан да көп адамға ңатысты жасалган алаяқтық -

4. Осы баптың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер, егер оларды:

1) қылмыстық топ жасаса;

2) аса ірі мөлшерде жасалса, -

Нарықтық экономика жағдайына жэне кэсіпкерлік қызметтің кең өрістеуіне байла-нысты талан-тараждың ең көп тараған нысаны алаяқтық болып табылады.

Қылмыстық заңда «Алаяқтық, яғни бөтеннің мүлкін жымқыру немесе алдау немесе сенімді теріс пайдалану жолымен бөтен мүлікке күқықты иемдену» — деп көрсетілген (ҚК-тің 177-бабы).

Алаяқтың заты бөтеннің мүлкі немесе бөтен мүлікке қүдық алу болып табылады.

Объективтік жағынан алаяқтық бөтен мүлікті жымқыруға салу немесе бөтен мүлікке құқықты алу заңда көрсетілген екі тэсіл арқылы: алдау немесе сенімге қиянат жасаумен жүзеге асырылады. Осы қылмыстық құқық бүзушылықты жасағанда жэбірленуші мүлікті қылмыскерге оған сеніп өз қолымен тапсырады. Алданып немесе сеніп қалған меншік иесі немесе өзге де заңды иеленуші қылмыскерге мүлкін немесе мүлкіне құқықты өз еркімен тапсырады.

Алаяқтық жолмен алдау дегеніміз шындыққа жатпайтын фактілерді көрінеу бұрмалап, жалған хабар беру, мэлімдеме жасау, жалған құжаттар көрсету арқылы өзін қүдық қорғау органының қызметкері етіп көрсету, эр түрлі келісімдер бойынша бұйымның, заттың саны, сапасы, бағасы жөнінде көрінеу шатастыру, жалған сенім хаттар көрсетіп, басқа біреуге тиесілі қаражатты немесе мүлікке құқықты алу, осындай эдіспен біреудің үйін, көлігін жэне басқа мүлкін сатып, айырбастап жіберу, т.б. болып табылады. Мүлдай реттер-де жасаған құжаттарды пайдалану алдаудың бір тәсілі болып табылғандықтан кінэлінің іс-эрекеті Қылмыстық кодекстің 385-бабымен қосымша саралануға жатпайды. Алаяқгың жалған құжаттарды пайдалануы көп реттерде заңсыз зейнетақыны, жэрдемақыны, басқа да төлемдерді алуда жиі пайдаланылады. Кінэлі адам осы қүжаттарды пайдала-ну арқылы алаяқтықпен алдауда өзінің жасы, денсаулық жағдайы, еңбек стажы, орташа айлық, жылдық табысы туралы жалған мэліметтер енгізеді. Мұндай реттерде жалған құжаттарды кінэлінің өзі жасаса, онда оның эрекеті қосымша Қылмыстық кодекстің 385-бабымен саралануға жатады.

Алаяқтықтың екінші бір тэсілі - сенімге қиянат жасау болып табылады. Сенімге қиянат жасау деп кінэлі адамның меншік иесімен немесе мүліктің өзге де заңцы иеленушісімен пайда болған эр түрлі сенімге негіз боларлык қатынастарды пайдалану арқылы олардың мүлкін заңсыз иеленуі немесе иеленуге құқық алуы болып табылады. Мысалы, кінэлі адамның эр түрлі азаматтық-қү_қықтық келісімдерді пайдалануы: тұрмыстық прокат шар-ты, сауда-сатгыққа қарыз берушілер, белгілі бір жү_мысты істеуге, бағып-қағуға міндет-темелік шарттар болып табылады. Осындай сенімге ие болу арқылы олар жэбірленушіге қарсы алаяқтық эрекетгер істейді.

Алаяқтың құрамы - материалдық. Оның субъективтік жағының міндетті белгілерінің бірі қылмыстың зардабы - меншік иесіне мүліктік залал келтіру болып табылады. Бұл қылмыстық құқық бұзушылық кінэлі адамның иелігіне мүліктің заңсыз өтуіне байла-нысты немесе кінәлінің жэбірленушінің мүлкіне заңсыз құқық алған уақытынан бастап аяқталған деп сараланады.

Субъективтік жағынан алаяқтық тек қана тікелей қасақаналықпен істеледі жэне қылмыстық қүқық бүзушылық пайдакүнемдік ниет жэне мақсатпен орындалады. Бұл ьфілмыстың субъектісі де ұрлық субъектісімен (188-бап) бірдей:

1) адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша;

2) бірнеше рет;

3) қызмет бабын пайдаланып;

4) ақпараттық жүйені пайдаланушыны алдау немесе сенімін теріс пайдалану жолы-мен;

5) мемлекеттік сатып алу саласында жасалған алаяқтык - осы қылмыстың ауырлата-тын түрі болып табылады.

1) ірі мөлшерде;

2) мемлекеттік функцияларды орындауға уэкілеттік берілген адам не оған теңестірілген адам не лауазымды адам не жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адам жасаған алаяқтық, егер ол өзінің қызмет бабын пайдалануымен ұштасса;

3) екі немесе одан да көп адамға қатысты жасалған алаяқтық - алаяқтықтың аса ауыр-лататын түрі болып табылады.

Осы баптың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер, егер оларды:

1) қылмыстық топ жасаса;

2) аса ірі мөлшерде жасалса, — алаяқтыктың ерекше ауырлататын түрлеріне жатады (ҚК-тің 190-бабы, 4-бөлігі).

Қылмыстық кодекстің 190-бабы 2-тармағының «1» жэне «2» тармақшаларының мазмұны ұрлықтың (18 8-бабы) ауырлататын түрінде көрсетілген осыған ұқсас ұғымдармен бірдей, қызмет бабын пайдаланып жасалған алаяқтық деп (188-бабы 3-тармағының «2» тармақшасы) мемлекеттік қызметтің немесе коммерциялық, өзге де ұйымдардың басқару функциясын атқарған адамдардың қызмет бабын теріс пайдаланып, бөтеннің мүлкін ал-дау немесе сенімге қиянат, жасау жолымен иеленуі немесе соған иелік етуге құқық алуы болып табылады.

Алаяқтықтың ерекше ауырлататын түрлері де (ҚК-тің 190-бабының 1-тармағы) ұрлықтың аса ауырлататын түрлерімен (188-баптың 4-тармағы) бірдей, мазмұны да уқсас.

189-бап. Сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иемденіп алу немесе талан-таражға салу

1. Кінәліге сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иемденіп any немесе талан-таражга салу, ягни жымқыру -

2. Мынадай:

1) адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен;

2) бірнеше рет жасалган;

3) адам өзінің қызмет бабын пайдалана отырып жасаган дәл сол іс-әрекет -

3.Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер,егер олар:

1) ірі мөлшерде жасалса;

2) мемлекеттік функцияларды орындауга уәкілеттік берілген адам не оган теңестірілген адам не лауазымды адам не жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адам жасаса, егер олар өзінің қызмет бабын пайдалануымен ұштасса-

4. Осы баптың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген іс-әреиеттер, егер оларды:

1) қылмыстың топ жасаса;

2) аса ірі мөлшерде жасалса -

Иеленіп алу немесе талан-тараж ету - кінэлі адамға тапсырылған бөтен мүлікті жымқыруға салудың бір нысаны болып табылады.

Қылмыстың объективтік жағы сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иелену немесе талан-таражға салу белгілерімен сипатталады. Осыған байланысты бұл жерде жымқырудың екі нысаны: иеленіп алу немесе талан-таражға салу ету қү_рамдары туралы сөз болып отыр.

Иеленіп алу дегеніміз кінэлінің өзіне сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін өзінің пайдасына заңсыз айналдыруы мақсатымен оған заңсыз иелік етуі болып табылады. Мұндай ретте иеленген мүлік кінэлінің билігінде болады. Ол меншік иесіне негізсіз қайтарылмайды немесе бөтен адамға берілмейді.

Мүліктің жоғалуы, іріп-шіріп кету, жойылуы, басқа адамның ұрлауы нэтижесінде меншік иесіне қайтарылмаса, онда бұл иеленіп кетуге жатпайды.

Иеленіп кетуді бөтеннің мүлкін уақытша пайдалана тұрумен шатастыруға болмайды. Егер өзіне мүлік сеніп тапсырылған адам оны заңсыз пайдалана отырып, оны занды иесі-не қайтаруға немесе оның қүдын төлеуге деген ниетте болса, онда оның әрекеті иеленіп кету емес, нақты жағдайларға қарай Қылмыстық кодекстің 250 немесе 389-баптарымен саралануы мүмкін.

Талан-тараж етуге кінэлі адамның өзіне сеніп тапсырылған бөтен мүлікті заңсыз жэне тегін өзінің пайдалануы немесе басқа біреуге беруі, сыйлауы, сатуы, қарызға беруі жэне т.б. эрекеттері жатады.

Сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иелену мен талан-таражға салудың етудің не-гізгі айырмашыльщтары мынадай: сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иеленуде кінэлі адам бөтеннің мүлкін жөнсіз, негізсіз, заңға қайшы эрекеттермен ұстап тұрады, иесіне қайтармайды, ал талан-таражға етуге осы аталған мүлікті эр түрлі жолмен талан-таражға салуы, пайдаланып кетуі, шашылып-төгілуі, рэсуэ болуы, тегін немесе ақысын алып та-рату жатады.

Иеленіп алу мен талан-таражға салудың етудің ортақ белгісі: екі қылмыстық куқық бұзушылық құрамы бойынша да кінэлі адамға мүлікуақытша сеніп тапсырьшады; мүлікті талан-тараж жасау үшін бұл ретте кінэлі адамдар өздеріне берілген мүлікке иеліктерді қылмыстық құқық бұзушылық эрекетке пайдаланады.

Қылмыстың субъективтік жағы тікелей қасақаналық нысаны арқылы сипаттала-ды. Кінэлі адам өзіне сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иеленетінін немесе ысырап ететінін сезеді жэне өз әрекеті арқылы меншік иесіне мүліктік залал келтіргенін күні бұрын біледі жэне сондай залалдың болуын тілейді. Бұл жерде кінэлі адам пайдакүнемдік ниеггі басшылыққа ала отырып, заңсыз бөтеннің мүлкі есебінен пайда табу мақсатын да көздейді.

Қылмыстық қү_қық бұзушылықтың субъектісі болып арнаулы субъект — талан-таражға түскен мүлік өзіне заң, шарт, келісімшарт негізінде немесе іу.ізметтік жағдайына байла-нысты сеніп тапсырылған мүлікке кузыретгі адам танылады.

Сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иеленіп алу немесе талан-таражға салудың құрамының ауырлататын (189-баптың 2, 3-тармағы) жэне аса ауырлатат

(189-баптың 4-тармағы) алаяқтықтың (190-бап) ауырлататын жэне аса ауырлататын құрамдары белгісімен ұқсас, соларға сай келеді, Сондықтан осы құрамдағы белгілердің мэнін қайталап ашып көрсетудің қажеті жоқ.

191-бап. Тонау

1. Тонау, яғни бөтеннің мүлкін ашық жымқыру -

2. Мынадай:

1) жәбірленушінің өміріне немесе денсаулыгына қауіпті емес күш қолданып не осындай күш қолдану қатерін төндіріп;

2) бірнеше рет;

3) адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен;

4) турғын, қызметтік, өндірістік үй-жайга не ңоймага заңсыз кіріп жасалган тонау

3. Ірі мөлшерде жасалган тонау -

4. Осы баптың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер, егер оларды:

1) қылмыстық топ жасаса;

2) аса ірі мөлшерде жасалса -

¥рлыққа, алаяқтыққа, сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иеленіп алу немесе талан-таражға етуге қарағанда тонау жымқыруға жататын қылмыс нысандарының қауіпті түрі болып табылады.

Қылмыстық кодекстің 191-бабында «тонау, яғни бөтеннің мүлкін ашық жымқыру деп» көрсетілген.

Тонаудың тікелей объектісі болып бөтеннің мүлкіне қол сұғу болып табылады. Соны-мен бірге тонау көп объектілі қылмысқа жатады. Сондықтан да оның қосымша тікелей объектісі болып жеке адамның денсаулығы, бостандығы да жатады.

Тонау объективтік жағынан белсенді эрекет күйінде бөтеннің мүлкін ашықтан ашық жымқыру салу арқылы жүзеге асырылады. Сондықтан да тонаудың объективтік жағының ерекшелігі - қылмыстың істелу тэсіліне, кінэлінің бөтеннің мүлкін ашықтан ашық жымқыруға салуымен ерекшеленеді.

Ашықтан-ашық жымқыру деп танылу үшін біріншіден меншік иесі немесе өзге де ие-ленуші, сондай-ақ басқа да адамдар кінэлінің күқыққа қайшы эрекеттерін көріп тұрумен бірге оның қылмыстық мәнін сезінуі қажет, екіншіден кінэлі адам осы жағдайларды сезіп, көріп түра отырып, соған қарамастан қылмысты эрекет істеуі қажет.

Егер кінэлі адам жымқыруды жасырын түрде жүзеге асыру ниетінде болып, бірақ қылмыстық құқық бұзушылықты істеу кезінде көзге түсіп қалса, соған қарамастан ол өз эрекетін ары қарай жалғастырса, онда оның істеген әрекетін тонау деп бағалау керек. Мүлдай ретте, яғни ұрлықтың тонауға үласып кетуі — мүлікке толық иелік еткенге дейін жүзеге асырылуы мүмкін.

Тонаудың жиі кездесетін түрі бөтеннің мүлкін жэбірленушінің көзінше оған күш қолдану ниетінсіз тартып алып қашу болып табылады. Тонау бөтеннің мүлкіне иелік ету-мен бірге оған өзінің қалауынша толық билік жүргізу мүмкіндігін алған уақыттан бастап аяқталған деп танылады. Бөтеннің мүлкін ашықтан ашық иеленуге бағытталған, бірақ толық іске аспаған эрекет тонауға оқталғандық деп танылады.

Бөтеннің мүлкін қасақаналықпен немесе бұзақылық ниетпен Бұлдіру, я болмаса осы мүлікке өзінің нақты немесе болжамалы қүқығын өз бетінше жүзеге асыру мақсатымен, сондай-ақ оған уакытша пайдалану ниетімен иелік ету тонау деп қарастырылмайды, мүлдай реттерде кінэлінің әрекеті істің нақты жағдайларына қарай Қылмыстық кодекстің 202, 293, 389-баптары бойынша саралануы мүмкін.

Тонаудың субъектісі болып — 178-баптың 2,3, 4-бөліктері бойынша 14-ке толған, ал осы баптың бірінші бөлігі бойынша 16-ға толған есі дұрыс адам саналады.

Субъективтік жағынан тонау тікелей қасаналықпен жэне пайдакүнемдік мақсатпен сипатталады.

Тонаудың ауырлататын түріне:

1) жэбірленушінің өмірі мен денсаулығына қауіпті емес күш қолданумен, не осындай күш қолдану қатерін төндіріп;

2) бірнеше рет;

3) адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша;

4) тұрғын, қызметтік, өндірістік үй-жайға не қоймаға заңсыз кірумен жасалған тонау; (191-бап, 2-бөлігі).

аса ауырлататын түріне:

б) ірі мөлшерде жасалған тонау жатады (191-бап, 3-бөлігі).

Осы баптың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген іс-эрекеттер, егер оларды:

1) қылмыстық топ жасаса;

2) аса ірі мөлшерде жасалса, (191-баптың 4-бөлігі) тонаудың аса ауырлататын түріне жатады.

Тонаудың ауырлататын немесе аса ауырлататын түрлері ұрлықтың (188-бап) осы тңзғыдағы түрлерімен үқсас. Бірақ тонаудың ауырлататын мына түрлерінің — жэбірленушінің өмірі мен денсаулығына қауіпті емес күш қолданумен не осындай күш қолдану қатерін төндіру арқылы; адамдар тобының сөз байласуы бойынша; тұрғын, қызметтік, өндірістік үй-жайға не қоймаға заңсыз кірумен жасалған тонаудың үрлықтың осындай ауырлататын түрлерінен өзіндік өзгешелігі бар екенін айтқан жөн.

Тонаудың ауырлататын түрі - жэбірленушінің өмірі мен денсаулығына қауіпті емес күш қолдану не осындай күш қолдану қатерін төндіру болып табылады (191-баптың 2-тармағының «1» тармақшасы). Бұл ауырлататын белгіні дүрыс қолдану үшін мынадай үш мэн-жайды еске алу керек: біріншіден — жаңа Қылмыстық кодексте күш қолданумен бірге күш қолдану қатерін төндіруді ауырлататын түр ретінде көрсеткен. Бұл жерде күш қолдаігу дегеніміз жэбірленушінің өмірі мен денсаулығына қауіпті емес түрде қол тигізу арқылы Қылмыстық кодекстің 108-бабына жатпайтын болмашы жарақат салу, тырнау, дақ түсіру болып табылады.

Жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына қауіпті емес түрде күш қолданамын деп қорқытуына - кінәлінің сөз жүзінде немесе ым көрсету арқылы жэбірленушінің немесе басқа адамдардың қарсылығын жоюға бағытталған іс-эрекеттерін жатқызамыз. Мүлдай қорқытулар накты жағдайларға байланысты әр түрлі болып келеді, оны істің нақты мэн-жайына қарай тергеу, сот органдары анықтайды.

Екіншіден: тонауда күш қолдану немесе күш қолдану қатерін төндіру қорқыту кінэлінің пікірінше тонауға нақты бөгет келтіреді-ау деп жорамалданған меншік иесіне, өзге де иеленушіге немесе басқа да адамдарға қарсы бағытталады. Үшіншіден: тонау арқылы күш қолдану немесе күш қолдану қатерін төндіру өзінің мэні жөнінен адамның өмірі мен денсаулығына қауіп туғызбайды.

Тонауға байланысты күш қолдану немесе күш қолдану қатерін төндіру бөтеннің мүлкін алу немесе оны үхтап тұру мақсатымен істеледі. Осыған орай егер кінэлі адам мүлікке күш қолданбастан ашықтан ашық иелік етсе, бірақ өзін үхтау барысында қарсыласып күш қолданса, онда оның эрекеті күш қолданумен үлітасқан тонауға жатпайды. Кінэлі адам мүддай ретте жәй тонағаны үшін (191-баптың 1-тармағы) жэне жеке адамға қарсы қылмыс істегені үшін жауапқа тартылады.

Тонаудың ауырлататын түрі — адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша қылмыс істеу құрамында ұрлықтағы осыған ұқсас қүрамға қарағанда өзгешелігі бар. Бұл жерде адамдар тобы алдын ала тонау қу-рамын істеу туралы сөз байласады, сондықтан да осы қылмысты істеуге қатысқандардың барлығы да осы қылмыс құрамының (бірге) орындаушылары болып табылады.

Тонаудың тағы бір ауырлататын түрі - тұрғын, қызметтік, өндірістік үй-жайға не қоймаға заңсыз кірумен жасалған қылмыс құрамы болып табылады. Мұндай ретге кінэлі адам тұрғын, қызметтік, өндірістік үй-жайға не қоймаға заңсыз кіріп, бөтеннің мүлкін тек қана ашықтан-ашық талан-таражға салу ниетін басшылыққа алады. То-науды оған үдсас қылмыс кұрамдарынан ажырата білу керек. Тонау ұрлықтан мүлікті алу тэсіліне байланысты ажыратылады. Тонау мүлікті ашықтан-ашық алса, ұрлықта ол жасырын жүзеге асырылады. Тонау мен қарақшылық бір-бірінен біріншіден күш қолдану мэніне байланысты ажыратылады. Тонау күш қолданбау арқылы да істеледі, ал қарақшылықтың объективтік жағының міндетті белгісі күш қолдану болып табыла-ды. Сондай-ақ тонаудағы күш қолдану немесе күш қолдану қатерін төндіру адамның өмірі мен денсаулығына кауіпті емес, ал қарақшылықтағы күш қолдану эрдайым қауіпті. Тонаудың құрамы материалдық құрамға жатады, ал қарақшылық формальдық қылмыстық құкық бү-зушылық қүрамына жатады. Яғни қарақшылық шабуыл жасаған уақыттан бастап зардаптың болған болмағанына қарамастан аяқталған қылмыс деп та-нылады. Тонау мен қорқытып алушылық кү-рамдарының да өзара өзгешелігі бар. Тонауға күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту бөтеннің мүлкіне иелік ету немесе оны ұстап тұру үшін қолданылады. Ал қорқытып алушылықта қорқыту қылмыскердің қойған талаптарының жэбірленушінің тез орындауына бағытталған қорқыту құралы бо-лып табылады. Тонауда қорқыту жэне мүлікке иелік ету бір мезгілде жүзеге асырылады, ал қорқытып алушылықта бөтен мүлікті немесе мүлікке қүқықты беруді корқыту арқылы талап ету болашақтың ісі болып табылады.

Тонауды бұзақылықтан ажырата білген жөн. Тонауда бөтеннің мүлкі кінэлінің пай-дасына ашықтан-ашық тегін алынады, ал бұзақылықта меншікке қол сүғу бұзақылық ниетпен бөтеннің мүлкін жою немесе Бұлдіру арқылы жүзеге асырылады.

192-бап. Қарақшылық

4) қаруды немесе қару ретінде пайдаланылатын заттарды ңолданып;

5) денсаулыққа ауыр зиян келтіріп жасалган қарақшылық -

3. Мынадай:

1) денсаулыққа ауыр зиян келтіре отырып, абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеп соққан;

2) ірі мөлшердегі мүлікті жымқыру мақсатында жасалган ңарақшылық -

4. Осы баптың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер, егер оларды:

1) қылмыстық топ жасаса;

2) аса ірі мөлшерде жасалса -

Қарақшылық - жымқыруға салудың ең қауіпті түрі болып табылады. Қылмыстық занда «қарақшылық, яғни бөтен мүлікті жымкырудың мақсатында шабуыл жасауға үліыраған адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш көрсетумен немесе тікелей осындай күш қолдану мен қатерін төндірумен күш қолданамын деп қорқытумен үлггасқан шабуыл жа-сау» деп (192-бап) анықталған.

Қарақшылықтың қауіптілігі бетеннің меншігіне қол сүғумен бірге, осы қол сұғудың өте қауіпті тэсілі - шабуыл жасауға ұшыраған адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш қолданумен немесе тікелей күш қолданамын деп қоркытумен ұштасқанында болып табылады. Қылмыстық құқык бұзушылықтың бұл түрінің қоғамға қауіптілігінің көтеріңкі жағдайы оның екі бірдей объектісі — меншікке жэне адамның өмірі мен денсаулығына бір мезетте қылмыстық құқық бұзушылық қол сұғуы арқылы сипатталады.

Қарақшылықтың объективтік жағы адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш көрсетумен немесе тікелей осындай куш қолданамын деп қорқытумен ұштасқан шабуыл жасау арқылы белгіленеді. Осыған орай қарақшылықтың объективтік жағы негізінен екі әрекет арқылы: шабуыл жасау жэне күш көрсету арқылы жүзеге асырылады.

Шабуыл жасау деп кінэлі адамның жэбірленушіге кенеттен, оның қарсылығын той-тару мақсатында өте үрдіс түрде күш қолдануы болып табылады. Шабуылға ашық түрде жасалған зорлық эрекеттерінен бөтен жэбірленушіні ту сыртынан ү_ру, тасада тұрып оған оқ ату, жэбірленушінің өміріне, денсаулығына қауіп келтіретін жағдайда оған қатты эсер ететін, уландыратын немесе жындандыратын нэрселер беру аркылы оны есеңгірететін жағдайға келтіру сияқты эрекеттер жатады.

Адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш көрсету, жәбірленушінің денсаулығына қасақана ауыр зиян келтіру (106-бап), орташа ауырлықтағы зиян келтіру (107-бап) не-месе денсаулықтың қысқа уақытқа бұзылуының немесе еңбек қабілетін айтарлықтай емес тұрақты жоғалтуға экеліп соққан зиян келтіру (108-бап), сондай-ақ жэбірленушінің өміріне тікелей қауіп тудырған басқадай күш қолданулар жатады.

Өмірге, денсаулывда қауіпті күш қолдануға адамның тыныс жолдарын бекіту, биік-тен жерге тастау, жүріп бара жатқан немесе тұрған көліктен итеріп жіберу немесе жэбірленушіні уландыратын немесе оның нерв жүйесіне қатты эсер ететін нэрселер қолдану жатады. Күш қолданудың осы түрлерін қолданудың өзі жэбірленушінің денсаулығына ешқандай зиян келтірілмегеніне қарамастан қарақшылық эрекеті ретінде сараланады.

Қарақшылықтың құрамын күш қолданумен бірге адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті күш қолдану қатерін төндірумен үлггасқан деп қорқытумен де үлітасқан эрекеттер құрайды. Мұндай ретте қорқыту шын мэнінде адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті болуы жэне қарсыласқан жағдайда ол қоркытудың нақты іс жүзіне асатынына жэбірленушінің ешбір күмэні болмауы керек.

Қаракдпылықтағы күш қолдану бөтеннің мүлкіне иелік етудің құралы болып табы-лады. Сондықтан да күш қолдану иелік етуден бұрын жүзеге асырылады. Егер кінэлі адам бөтеннің мүлкін жасырын түрде ү_рлауды жүзеге асыру барысында меншік иесінің немесе өзге де адамдардың қарсылығына тап болып күш қолданса, онда оның эрекеті қарақшылық ретінде сараланады. Егер кінэлі адам бөтеннің мүлкін жасырын ұрлап, бірақ қылмыс істеген жерде көзге түсіп калып, қашып кугылу мақсатымен жэбірлеушіге күш қолданса, онда оның эрекеті қарақшылық емес, ұрлық жэне жеке адамға қарсы қылмыстық құқық бұзушылық ретінде сараланады.

Қаракдіылық шабуыл жасаған уақыттан бастап, оның бөтеннің мүлкіне иелік жасағанына немесе жасамағанына қарамастан аяқталды деп саналады. Сондықтан да қарақшылық қү_рамы заңда формальдық құрам ретінде қарастырылған.

Қарақшылық субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен жэне пайдакүнемдік мақсатпен сипатталады.

Қаракшылықтың субъектісі болып 14-ке толған есі дү_рыс кез келген адам танылады.

Қарақшьшық қү_рамының ауырлататын түрлері болып:

а) адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша;

б) бірнеше рет;

в) тұрғын, қызметтік, өндірістік үй-жайға не қоймаға заңсыз кірумен жасалған;

г) қару немесе қару ретінде пайдаланылатын затгарды қолданумен жасалған;

д) денсаулыққа ауыр зиян келтірумен жасалған қарақшыльщ танылады (192-баптың 2-тармағы).

Осы 192-баптың 2-тармағында көрсетілген алдыңғы үш ауырлататын белгілер ұрлықта немесе тонауда айтылған ауырлататын белгілермен мэні бірдей. Бұл жерде қару немесе қару ретінде пайдаланылатын заттарды қолданумен жасалған қарақшылыққа ғана тэн эрекеттердің мэнін ашу қажет.

Бұл жерде қылмыстың құралы: а) қару; б) қару емес, бірақ қару ретінде пайдаланыла-тын заттар болып табылады.

Қаруға атылатын жэне суық қарулар жатады. Атылатын қаруға тапанша, автомат, пуле-мет, гранотомет, мылтық, гранат, мина жэне басқа жарылатын заттар жатады. Аңшылық мылтығы, газ пистолеті жэне баллондары қаруға жатпайды, бірақ қарақшылық істеуде қару ретінде пайдаланылғанда осы құрамның ауырлататын түрін құрайды.

Қару ретінде пайдаланылатын заттарға жэбірленушінің өмірі мен денсаулығына қауіп туғызатын, соның көмегімен олардың өмірін жоятын, оларға дене жарақатын келтіретін кез келген заттар жатады. Мысалы, балта, тас, балға, отвертка, лом темір, шоқпар, пышақ, үхтара жэне т.б. Осы заттардың алдын ала қарақшылық қылмыстық құқық бұзушылық үшін істеуге бейімделуі немесе қылмыс болған жерден кездейсоқ табылып, кінэлінің пайдалануы кылмыстық кұкьік бұзушылықты саралауға ешбір эсер етпейді. Ең басты-сы осы көрсетілген заттар қарақшылықта жэбірленушінің өмірі мен денсаулығына қауіп келтіретін қару ретінде қолданылуы қажет.

Қаруды немесе басқа заттарды қолдану деп кінэлінің оны адамның денсаулығына зиян келтіру үшін шын мэнінде пайдалануы немесе шабуыл барысында оны дереу қолданбақшы болып қорқытатын эрекеттерді істеуі болып табылады.

Іске жарамсыз қарумен немесе қарудың макеті арқылы жэбірленушіге оның өмірі мен денсаулығына қауіпті дене жарақатын салу ниетінсіз қорқыту қару қолданған қарақшылық деп саналмайды. Бірақ та, жэбірленуші мұндай эрекетті өз өмірі мен денсаулығына нақты қауіп тудырды деп санағандықтан, мұндай шабуыл Қылмыстық кодекстің 192-бабының 1-тармағы бойынша сараланады.

Қарақшылықта қару қолданып шабуыл жасаған адам заң бойынша белгіленген тэртіппен қаруды алып жүруге тиісті рұқсаты жоқ болса, онда оның әрекеті қылмыстық құқық бұзушылықтардың жиынтығы бойынша Қылмыстық кодекстің 192 жэне 287-бап-тарымен саралануға жатады.

Денсаулыққа ауыр әсер келтірумен үлггасқан қарақшылық деп, меншік иесіне меншіктің өзге де иеленушісіне немесе басқа адамдарға мүлікке байланысты олардың қарсылығын жою мақсатымен Қылмыстық кодекстің 106-бабында тізбектелген жарақаттардың бірін келтіруді айтамыз. Мүлдай ретте кінэлінің эрекеті Қылмыстық кодекстің 192-бабымен тікелей сараланады. 106-баппен қосымша саралануға жатпайды.

Егер қарақшылықпен шабуыл жасау нәтижесінде адамның өміріне қасақана қол сұғылатын болса, онда кінәлінің іс-эрекеті қарақшылық қүрамы шегінен шығып ке-теді. Мүлдай ретге жэбірленушіге қаза келтіру косымша саралауды қажет етеді. Қарақшылықпен шабуыл жасау кезінде адам өлтіру орын алса, онда кінэлінің әрекеті қарақшылық құрамымен қоса пайдакүнемдікпен адам өлтіру (99-баптың 2-тармағының «1» тармақшасы) құрамымен косымша сараланады. Егер кінэлінің ниеті жэбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтірумен ғана шектеліп, оның адам өлтіруге деген ниеті анықталмаса, бірақ денсаулыққа осындай ауыр зиян келтіруден абайсызда жэбірлену-шінің өлімі орын алса онда оның эрекеті Қылмыстық кодекстің 179-бабының 3-тармағының «1» тармақшасы бойынша сараланады.

Мынадай:

1) денсаулыққа ауыр зиян келтіре отырып, абайсызда жэбірленушінің өліміне әкеп соққан;

2) ірі мөлшердегі мүлікті жымқыру мақсатында жасалған қарақшылық (192-баптың 3-бөлігі) қаракшылықтың ауыр түріне, ал 1) қылмыстық топ жасаса; 2) аса ірі мөлшерде жасалса (ҚҚ-тің 192-бабы 4-тармағы) аса ауыр түріне жатады.

Осы белгілердің біріншісінің жэне соңғысының мазмүны талан-таражға салудың басқа нысандарындағы осындай белгілермен бірдей.

Осы белгілердің ішіндегі денсаулыққа ауыр зиян келтіру мен мүлікті ірі мөлшерде талан-таражға салу мақсатындағы қарақшылық қү_рамдарының өзіндік ерекшеліктері бар.

Мүлікті ірі мөлшерде талан-таражға салу мақсатындағы қарақшылық құрамдарының өзіндік ерекшеліктері бар.

Мүлікті ірі мөлшерде талан-таражға салу мақсатында жасалған қарақшылықта кінэлі адамның қүлы айльщ есептік көрсеткіштен бес жүз есе асып түсетін мүлкін нақты иеле-нуі шарт емес. Өйткені қарақшылықтың ауырлататын немесе аса ауырлататын түрлері де оның негізгі қү_рамы сияқты формальдық құрамға жатады, осыған орай бү_л жерде кінэлі адамның ниетінің ірі мөлшердегі мүлікті иемдену мақсатында шабуыл жасауын анықтау ғана жеткілікті.

Қарақшылықты қорқытып алушылык ісүрамынан (194-бап) ажырата білу керек. Қарақшылық жасағанда қылмыстық қүқық бүзушылықтың заты болып тек мүлік, ал қорқытып алушылықта - мүлік, мүлікке қү-қық, мүліктік сипаттағы басқа да эрекеттер жатады. Қарақшылықта күш қолдану немесе қолданамын деп қорқыту орын алады, ал қорқытып алушылықтың непзп құралы қоркыту арқылы ғана жүзеге асырылады, күш қолдану қорқытып алушылықтың ауырлататын қү_рамына ғана жатады. Қарақшылықтағы қорқыту тек қана күш қолданамын деп қорқытумен шектеледі, ал қорқытып алушылықтағы қорқытудың шеңбері одан кеңдеу (масқаралайтын мэліметтерді таратумен, мүлікті жою немесе Бұлдірумен қорқыту сияқты эрекеттер).

Қарақшылықта мүлікті беруді талап ету шабуыл жасаған уақытпен сайма-сай келеді, ал қорқытып алушылықта мүлікті болашақта беруді талап етеді, қарақшылықтағы күш қолдану өмірге жэне денсаулывда қауіпті болады, ал қорқытып алушылықта - кінэлі адам кез келген күш қолдануды, оның ішінде қауіпсізін де қолдануға қүқы бар. Қарақшылық шабуыл жасаған уақыттан бастап аяқталған деп саналады, ал қорқытып алушылық бөтен мүлікті немесе мүлікке қүқықты беруді немесе мүліктік сипаттағы басқа да іс-эрекеттерді жасауды талап еткен кезде аяқталған деп саналады. Қарақшылық бандитизммен (268-бап) мынадай белгілер бойынша ажыратылады.

Қарақшылықтың тікелей объектісі болып меншік қатынастары саналса, бандитизмнің тікелей объектісіне қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз ететін катынастар жатады.

Қарақшылық жеке орындаушылар немесе адамдар тобы арқылы жасалуы мүмкін, банда қүрамының міндетті белгісі үйымдасқан топ болады. Қарақшылық кұрамындағы адамдар тобы қылмыстың ауырлататын түрі болып саналады, ал бандитизмде үйымдасқан жэне түрақты топ қылмыстық қүқық бұзушылықтың қүрамының негізгі белгісі болып табылады. Қарақшыльщ қару қолданылып немесе қарусыз жүзеге асырылуы мүмкін, ал бандитизмнің міндетті белгісі — топтың мүшесінің ең болмағанда біреуінің қарулануы болып табылады. Бандитизм қүрамындағы каруға адамды немесе басқа нэрселерді жарақаттауға бейімделген заттар жатса, қарақшылықтағы қару қолдану деп занда көрсетілген қару түрлерімен қоса кару ретінде пайдаланылатын басқа заттарды айтамыз. Қарақшылық құрылысы жағынан формальдық қүрамға жатады. Сондықтан да ол ша-буыл жасау сэтінде-ақ аяқталған деп саналады. Бандитизм - келте қылмыстық қүқық бүзушылық қүрамына жатады, ол бандыны ұйымдастыру сэтінде-ақ аяқталған қылмыстық құқық бұзушылық құрамы деп танылады. Бұл қылмыстық құқық бүзушылықтың құрамдары мақсатына байланысты да ажыратылады. Қарақшылық тек пайдакүнемдік мақсатпен жасалады, ал банда азаматтарға немесе ұйымдарға шабуыл жасау мақсатында пайдакүнемдік немесе басқадай мақсаттармен жасалады. Қарақшылықтың субъектісі 14-ке толған, ал бандитизмнің субъектісі 16-ға толған адам болады.