1. Өзінде соз ауруы бар екендігін білген адамның осы ауруды басқа адамга жүқтыруы -

2. Ауыр зардаптарга әкеп соққан дәл сол іс-әрекет, сол сияқты екі және одан да көп адамга не көрінеу кәмелетке толмаган адамга жүқтыру -

Қылмыстың объектісі адам денсаулығына, ал кейбір соз ауруларын жұқтырғанда адам өмірі де болуы мүмкін.

Қылмыс объективтік жағынан өзінде соз ауруы бар екендігін білген адамның ауыр зардаптарға экеп соктырған осындай ауруды басқа адамға жұқтыруы, сондай-ақ екі не-месе одан да көп адамға не көрінеу кэмелетке толмаған адамға жұқтыруы арқылы жүзеге асырылады.

Өзінде соз ауруы бар адамның кез келген эрекеттер арқылы (жыныстық қатынас жасау, сүйісу, бір ыдыстан тамақ ішу, гигиеналық тазалықты сақтамау) басқа адамға жұқтыруын осы ауруды жұқтыру деп танылады. Соз ауруы жұқпалы аурулардың тобына жатады. Бұл ауру негізінен жыныстық қатынастар арқылы жұғады. Соз ауруларына: сифилис (мерез), гонорея, жұмсақ шанкр, лимфогранулематоз, соз гранулемасы т.б. жатады.

Соз ауруы бар адаммен жәбірленушінің өзінің келісіп жыныстық қатынас жа-сауы Қылмыстық кодекстің 117-бабы бойынша қылмыстық жауаптылықты жоққа шығармайды, мұндай ретге де кінэлі осы бап бойынша жауапқа тартылады.

Егер кінэлі адам әйелді зорлау кезінде өзіндегі соз ауруын жэбірленушіге жұқтырса, онда оның әрекеті Қылмыстық кодекстің 120-бабының 2-тармағының «е» тармақшасы бойынша саралануға жатады.

Соз ауруларын жұқтыру субъективтік жағынан қасақаналықпен де, абайсыздықпен де (менмендікпен) жасалады. Кінэлі адам өзінің эрекетімен немесе эрекетсіздігімен жэбірленушінің денсаулығына зиян келтіру қаупін туғызғанын сезеді, оның іс-эрекетінен өзі ауыратын соз ауруының басқа адамға жұғатынын біледі жэне оған саналы түрде жол береді. Қылмыстық кодекстің 117-бабында көрсетілген қылмыс абайсыздықтың немқұрайдылық түрі бойынша жасалмайды.

Қылмыстық ниет эр түрлі нысанда көрініс табады: кек алу, қатыгездікпен өзгеге жұқтыру, ішімдівсгің, нашақорлықтың эсерінен, тағы сол сияқтылар. Кінәлі адам өзінің соз ауруымен ауыратынын білуі қажет. Ондай аурумен ауыратыны дэрігер арқылы ескер-тіледі, ауруға одан емделу туралы, мү_ндай күйде жыныстық жэне басқадай қатынас жасаудың қауіптілігі туралы ескертіледі.

Қылмыстың субъектісі - 16-ға толған адам.

118-бап. Адамның иммун тапшылығы вирусын (АИТВ/ЖИТС) жұқтыру

1. Басқа адамды аитв/житс жұқтыру ңаупіне көрінеу душар ету -

2.Өзінде аитв/житс бар екендігін білген адамның осы ауруды басқа адамга жуқтыруы–

3. Осы баптың екінші бөлігінде көзделген, екі немесе одан да көп адамга қатысты не көрінеу кәмелетке толиаган адамга қатысты жасалган іс-әрекет -

Ескерту.

Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттерді жасаған адам, егер АИТВ/ЖИТС жұқтыру қаупіне душар болған не оны жұқтырған басқа адам біріншісін-де осы аурудың бар екендігі туралы уақтылы ескертілген және жұқтыру қаупін туындатқан әрекеттерді жасауға өз еркімен келіскен жағдайда, қылмыстық жауаптылықтан босатылады.

Қылмыстық кодекстің 118-бабының 1-тармағында басқа адамды көрінеу АИТВ/ ЖИТС-ны жұқтыру қаупінде қалдырғаны үшін жауаптылық көзделген. Қылмыстың тіке-лей объектісі — адамдардың өмірі жэне денсаулығы.

Қылмыс объекгивтік жағынан басқа адамды көрінеу көрсетілген ауруды жұқтыру қаупінде қалдыруы арқылы жүзеге асырылады.

Қазіргі уақытта ғылымда осы ауруды жү_ктырудың екі түрлі жолы белгілі. Оның бірін-шісі жыныстық қатынас арқылы, ал екіншісі қан арқылы (медициналық құралдарды, шприцтерді тиісті дэрежеде пайдаланбай, осы аурумен ауыратын адам қанының басқа адамға жағылуы т.с.с).

Қылмыс құрамы формальдық, 116-баптың 1-тармағы бойынша жауаптылық АИТВ/ ЖИТС - ауыруын жұқтыру қаупін туғызған сэттен бастап аяқталған деп танылады. Бұл жерде қылмыс зардабы орын алмайды. Жүқтыру тэсілінің қылмысты саралауға эсері болмайды.

Субъективтік жағынан қылмыс тікелей қасақаналықпен істеледі. Ол туралы заңның өзінде ауруды көрінеу жұқтыру деп тура көрсетіліп тү_р. Кінәлі адам өзінің эрекетімен басқа адамға АИТВ/ЖИТС - ауруын жүдтыру қаупін төндіргенін сезеді жэне осы эрекеттерді істеуді тілейді.

Қылмыстың субъектісі 16-ға толған, өзінде иммун тапшылығы вирусы (АИТВ/ЖИТС) бар адам Қылмыстық кодекстің 118-бабының 2-тармағында өзінде АИТВ/ЖИТС бар екендігі туралы білетін адамның оны басқа адамға жұқтыруын қарастырған. Бұл қылмыс көрсетілген ауруды нақты жү_қтырған уақыттан бастап аяқталған деп танылады. Осы баптың 3-тармағында екі немесе одан да көп адамға, не көрінеу кэмелетке толмағандарға АИТВ/ЖИТС-ны жүдтырғаны үшін жауаптылық белгіленген.

Әйел зорлау, нэпсіқұмарлық сипаттағы күш қолдану, он алты жасқа толмаған адам-мен жыныстық қатынаста болу жэне нэпсіқұмарлық өзге іс-әрекеттер, жас балаларды азғындату эрекеттерін жүзеге асыру кезінде жэбірленушіге кінэлінің АИТВ/ЖИТС ви-русын жұдтыру эрекеттері қылмыстардың жиынтығы бойынша сараланады.

ҚК-тің 118-бабының ескертуіне сэйкес осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген іс-эрекеттерді жасаған адам, егер АИТВ/ЖИТС жұқтыру қаупіне душар болған не оны жүдтырған басқа адам біріншісінде осы аурудың бар екендігі туралы уақтылы ескертілген жэне жұқтыру қаупін туындатқан эрекеттерді жасауға өз еркімен келіскен жағдайда, қылмыстық жауаптылықтан босатылады.

119-бап. Қауіпті жағдайда қалдыру

1. Өміріне немесе денсаулығына қауіпті жағдайдағы және сәбилігіне, қарттыгына, науқастыгына қарай немесе өзге де дәрменсіз күйі салдарынан өзін-өзі сақтап қалу шарала-рын қолдану мүмкіндігінен айырылган адамды көрінеу көмексіз қалдыру, егер кінэлі адамның сол адамға көмек көрсету мүмкіндігі болған немесе сол адамға қамқорлық жасауға міндет-ті болган не оны өміріне немесе денсаулығына қауіпті күйге өзі түсірген жагдайларда-

2. Көмексіз қалдырылған адамның денсаулыгына абайсызда ауыр немесе ауырлыгы ор-таша зиян келтіруге әкеп соққан дәл сол іс-әрекет -

3. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, көмексіз қалдырылган адамның абайсызда өліміне әкеп соққан іс-әрекет -

4. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, абайсызда екі немесе одан да көп адамның өліміне әкеп соққан іс-әрекет -

Қылмыстың объектісі - қауіпті жағдайда қалған адамның өмірі мен денсаулығы. Қылмыс объективтік жағынан өміріне немесе денсаулығына қауіпті жағдайдағы жэне сэбилігіне, қарттығына, науқастығына немесе өзге де дэрменсіз күйінің салдарынан өзін-өзі сақтап қалу шараларын қабылдау мүмкіндігінен айырылған адамды кінәлі кісінің ол адамға көмек көрсету мүмкіндігі болған жэне ол адамға қамқорлық жасауға міндетті болған не оны өміріне, немесе денсаулығына қауіпті күйге өзі қалдырған жағдайларда көрінеу көмексіз қалдыруы арқылы көрініс табады. Бұл қылмыс эрекетсіздік арқылы екі түрлі жағдайда көрініс табады: 1) кінэлі адам өмірі мен денсаулығына қауіп туған адамға қамқорлық жасауға міндетті болса жэне ол адамға көмек көрсету мүмкіндігі болса; 2) кінэлі адам ондай адамдардың өмірін немесе денсаулығын қауіпті күйге өзі қалдырса.

Бірінші жағдайда көрсетілген әрекетсіздік үшін мына сипаттағы адамдар жауапты болады:

1) заңның тікелей талаптары бойынша көмек көрсетуге міндетті адамдар: ата-аналар кэмелетке толмаған балаларына; балалары - кэрі ата-аналарына;

2) көрсетілген эрекеттерді кэсібі немесе қызметтік борышы бойынша атқаруға мін-детті адамдар: мектеп мұғалімдері, өрт сөндірушілер, спорт үйірмелерінің жетекшілері, балабақшасының тэрбиешілері жэне басқалар;

3) көрсетілген міндеттерді жүзеге асыруды келісімшарт бойынша жүзеге асыруға мін-детті адамдар: жас балалардың немесе мүгедек адамдардың жалдамалы күтушілері;

Көрсетілген адамдар қауіпті жағдайда қалған адамдарға көмек көрсетуге міндетті болса (объективтік белгі) жэне оны жүзеге асыруға мүмкіндігі болса ғана (субъектив-тік белгі) және оларды көрінеу көмексіз қалдырған белгілердің түтастай орын алған жағдайында ғана қылмыстық жауапқа тартылады. Қауіпті жағдайда қалдырудың себептері эр түрлі болуы мүмкін: жас мөлшеріне байла-нысты (сэби, қарттық) адам ағзасында орын алатын патологиялық немесе физиологиялық процестерге байланысты (науқастың күнге күйіп денесінің жансыздануы, басы айналып қүлап қалу, көпшілік жүретін немесе басқа да жерде адамның ескілікті дертіне байла-нысты уақытша есі ауысып зардап шегуі), табиғи апаттарға байланысты (жер сілкіну, су тасу, қар көшкіні салдарынан үйінді астында қалған адамдар) т.б.

Кінэлі адам адамдардың өмірін немесе денсаулығын қауіпті жағдайға өзі қалдырып, көмек бермей кетіп қалса осы бап бойынша жауаптылыққа тартылады. Мұндай жағдайларда жол-көлік оқиғасынан зардап шеккендерді тастап кету; көзі көрмейтін адам-ды көшеден өткізуге міндетті адамның оны жолға тастап кетуі т.б. осы сияқты эрекеттер жатады.

Қылмыс құрамы формальдық жэне ол занда көрсетілген эре-кетсіздіктерді істеген уақыттан бастап аяқталған деп саналады.

Қылмыс субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен істеледі. Заңдағы қауіпті жағдайда көрінеу көмексіз қалдыру деген сөздің өзі осы қылмыстың субъективтік жағының дэл мэнін айқындап түр. Қылмыстық ниет эр түрлі болуы мүмкін, ол жаза тағайындағанда еске алынады.

Қылмыстық кодекстің 119-бабының 2-тармағында осы қылмыстың адам денсаулығына абайсызда ауыр немесе ауырлығы орташа зиян келтіруге экеп соққан іс-эрекеттері, ал осы баптың 3-тармағында көмексіз қалдырылған адамның абайсызда өліміне экеп соққан ал баптың 4-тармағына абайсызда екі немесе одан да көп адамның өліміне экеп соққан іс-эрекеттер үшін жауаптылық көзделген. Бү_л ұғымдардың түсінігі Қылмыстық кодекстің 104 жэне 114-баптарында көрсетілген.