1. Сот талқылауына қатысушыларды қорлаудан көрінген, сотты ңурметтемеу-

2. Судьяны жэне (немесе) алқабиді қорлаудан көрінген дел сол іс-әрекет -

Қылмыстық қү-қык бү-зушылықтың тікелей объектісі соттың дү_рыс қызметі жэне беделі, қосымша тікелей объектісі - сот процесіне қатысушылардың ар-намысы жэне адамгершілігі. Қылмыстық құқык бүзушылықтың жэбірленушісі - сот процесіне қатысушылар (410-баптың 1-тармағы), судья, алқаби (410-баптың 2-тармағы). Сот талқылауына қатысушыларға прокурор, қорғаушы, жэбірленуші, сотталушы, кэмелетке жасы толмаған сотталушының немесе жэбірленушінің занды өкілі, азаматтық талап-тар жэне жауапкер, сарапшы, аудармашы, маман, сот мэжілісінің хатшысы, азаматтық кодекстің жақтары, азаматтық іс бойынша үшінші жақ т.с.с. жатады.

Қылмыстық құқық бұзушылық объективтік жағынан алғанда формальдық құрамға жатады жэне ол заңда көрсетілген жэбірленушілердің кез келгенін әділсоттылықты жүзеге асыру қызметіне байланысты қорлаған уақыттан бастап аяқталған деп танылады.

Қорлаудың түсінігі ҚК-тің 131-бабында берілген. Яғни кінэлі адам сотты қүрметтемеушілікте де сот талқылауына қатысушыларды, судьяны олардың қызметіне байланысты қасақана ар-намысын, адамгершілігін, қадір-қасиетін әдепсіз түрде кемсі-тетін эрекеттерді жүзеге асырады. мен қадір-қасиетіне нұксан келтіретін немесе оның беделін түсіретін көрінеу жалған мэліметтер тарату жала жабу деп танылады (ҚК-тің 130-бабы).

Судьяға, алқа биге, прокурорға, сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адам сарапшыға, сот приставына, соттың атқарушысына жала жабу олардың сотта іс қарауына, тергеу, алдын ала анықтама жүргізуін, үкімін орындауына байланысты орын алады, жала жабу мәліметтері көпшілік алдында таратылуы (мысалы сот залында) неме­се басқа бір адамға айтылуы мүмкін. Жала жабу эр түрлі болады, мысалы судьяны, алқа биді, басқа да сот талқылауына қатысушыларды іс бойынша пара алды деп лақап тарату, жэбірленушілердің моральға жат мінез-құлықтары жөнінде өсек тарату т.с.с.

Қылмыстық құқық бұзушылық формальдық құрамға жатады. Қылмыстық қү_қық бұзушылық жэбірленуші жөніндегі көрінеу жалған мэліметтерді таратқан уақыттан ба-стап аяқталған деп танылады.

Қылмыстық қү-қық бұзушылық субъективтік жағынан тек тікелей қасақаналықпен жүзеге асырылады. Кінэлі адам заңда көрсетілген жэбірленушілер жөнінде шындыққа сай келмейтін көрінеу жалған мэліметтер тарататынын сезеді жэне эділсоттылық жүйесіндегі қызметкерлерді масқаралау үшін соны істеуді тілейді.

Қылмыстық қү-қық бү-зушылықтың субъектісі — 16-ға толған кез келген адам.

Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, адамды ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасады деп айыптаумен үлітасқан эрекеттер осы қылмыстың ауырлататын түрі болып табылады (411-баптың 3-тармағы).

416-бап. Дәлелдемелерді және жедел-іздестіру материалдарын бұрмалау

1.Азаматтық іс бойынша дәлелдемелерді іске қатысушы адамның немесе оның өкілінің бұрмалауы -

2.Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша дәлелдемелерді әкімшілік қуқық бузушылықтар туралы хаттама жасауга уәкілеттік берілген лауазымды адам жасаган бұрмалау -

3.Жедел-іздестіру қызметін жүзеге асыратын орган қызметкерінің жедел-іздестіру материалдарын немесе жасырын тергеу әрекеттері хаттамаларын немесе оларга қосымшаларды бұрмалауы -

4.Қылмыстық сот ісін жүргізу барысында сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамның, прокурордың, процестік әрекеттерге қатысушы маманның немесе қоргаушының далелдемелерді бурмалауы -

5.Осыбаптыңбірінші, екінші, ушінші немесе төртінші бөліктерінде көзделген, әділетсіз сот үкімін, шешімін немесе өзге де сот актісін шыгаруга әкеп соққан іс-әрекеттер -

6.Қылмыстық іс бойынша ауыр немесе аса ауыр қылмыс туралы дәлелдемелерді, сол сияқты ауыр зардаптарға әкеп соңқан бурмалау -

Адамдарды жаппай қуғын-сүргінге салу кезеңдерінде Бұл қылмыстық құкьіқ бұзушылық кең өріс алды, айғақтарды көрінеу бұрмалаудың салдарынан сан мыңдаған адамдар жазықсыз жалаға тартылды. Мұндай қылмыстың қоғамға қауіптілігі сол, айғақтарды бұрмалау нэтижесінде эділетсіз шешім, үкім, басқа маңызды іс жүргізу актілерінің шығарылуына жол беріледі. Қылмыстық құқық бұзушылықтың тікелей объ-ектісі - анықтама, тергеу, сот, прокуратура органдарының дұрыс қызметі. Қосымша тікелей объект, жэбірленушінің, айыпкердің, сотталушының, жауапкердің, талапкердің занды мүдделері.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың заты - айғактар, жэне жедел іздестіру материал-дары, оган эртүрлі кұжаттар, заттай айғақтар, сарапшылардың қорытындысы, куэнің, жәбірленушінің, сезіктінің, айыпкердің жауаптары, эртүрлі тергеу амалдарының хатта-малары.

Қылмыстық құқьщ бұзушылықтын объективтік жағы (416-баптың 1-тармағы) азаматтық іс бойынша іске қатысушы адамның немесе оның өкілінің айғақтарды бұрмалауы арқылы көрініс табады. Айғақтарды бұрмалаудың тэсілі эртүрлі болады: кұжаттарды қолдан жасау, оған өзгерістер енгізу, заттай айғақтарды айырбастау, жалған дэлелдемелер келтіру, талап арыздарға өзгерістер енгізу, жауап беру хаттамаларын ауыс-тыру, жалған куэлар дайындау, т.с.с.

Әкімшілік кұқық бұзушылық туралы істер бойынша дэлелдемелерді экімшілік құкьіқ бұзушылықтар туралы хаттама жасауға уэкілеттік берілген лауазымды адам жасаған бұрмалау (ҚК-тің 416-бабының 2-тармағы).

Жедел іздестіру қызметін жүзеге асыратын орган қызметкерінің жедел-іздестіру мате-риалдарын бұрмалағаны үшін жауаптылық ҚК-тің 416-бабының 3-бөлігінде көрсетілген. Жедел іздестіру материалдарына эртүрлі құжаттар, іздестіруге негіз болған деректер, іздестіру шараларының негіздеме құжаттары, эртүрлі хаттамалар жатады. Осы мате-риалдарды бұрмалау, қолдан жасау, негізсіз деректермен толтыру, осы қылмыс құрамын жүзеге асырудың тэсілі болып табылады.

Қылмыстық іс бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адам, прокурордың іс жүргізу эрекеттеріне қатысушы маманның немесе қорғаушының айғақтарды бұрмалауы үшін жауаптылық Қылмыстық кодекстің 416-бабының 4-тармағында көзделген. Мұндай бұрмалаудың салдарынан эділетсіз үкім немесе қылмыстық істі қысқарту жөнінде заңсыз қаулы шығарылуы мүмкін.

Қылмыстық кодекстің 416-бабының 1, 2, 3, 4-тармақтарындағы қылмыс формальдық құрамға жатады жэне олар айғақтарды бұрмалаған сэттен бастап аякталған деп танылады.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың құрамы болу үшін бұрмаланған айғақтар негізінде эділетсіз үкім, шешім немесе баскадай іс жүргізу актілерінің орын алуы шарт емес.

Қылмыстықкұқық бү-Зушылық субъективтік жағынан тікелей қасақаналыкден істеледі. Кінэлі адам азаматтық немесе қылмыстық істер бойынша айғактарды бұрмалайтынын сезеді жэне соны тілейді.

Қылмыстық құқық бүзушылықтың субъектісі Қылмыстық кодекстің 416-бабының 1-тармағы бойынша - азаматтық іске қатысушылар: талапкер, жауапкер жэне олардың өкілдері, ҚК-тің 416-бабының 2-тармағы бойынша экімшілік құқық бұзушылық істері бойынша — хаттама жасауға уэкілдік берілген лауазымды адам. Қылмыстық кодекстің 416-бабының 3-тармағы бойынша жедел іздестіру қызметін жүзеге асыруға құзырлы қызметкер, Қылмыстық кодекстің 416-бабының 4-тармағы бойынша сотқа дейінгі тер-геп-тексеруді жүзеге асыратын адам, прокурор, іс жүргізу эрекеттеріне қатысушы маман, қорғаушы.

Осы баптың бірінші, екінші, үшінші немесе төртінші бөліктерінде көзделген, эділетсіз сот үкімін, шешімін немесе өзге де сот актісін шығаруға әкеп соққан іс-әрекеттер үшін жауаптылық ҚК-тің 416-бабының 5-тармағында көрсетілген.

Заңда осы қылмыстың ауырлататын екі түрі көрсетілген: қылмыстық іс бойынша ауыр немесе аса ауыр қылмыстар туралы, сол сияқты ауыр зардаптарға экеп соққан айғақтарды бұрмалау (416-баптың 6-тармағы).

Ауыр немесе аса ауыр қылмыстардың түсінігі Қылмыстық кодекстің 10-бабының 4,5-тармақтарында берілген. Ауыр зардаптарға бұрмаланған айғақ негізінде кінэсіз адам-ды соттау, негізсіз өлім жазасын қолдану, жэбірленушінің өзін-өзі өлтіруі, талап арызды негізсіз қайтару, т.с.с. жатады.

417-бап. Парамен коммерциялық сатып алуға не парақорлыққа арандату

1.Парамен коммерциялың сатып алуға арандату, ягни коммерциялық немесе өзге де уйымдарда басқару функцияларын орындайтын адамга қылмыс жасау дәлелдемелерін ңолдан жасау не бопсалау мақсатында оның келісімінсіз аңша, мүліктік игіліктер мен артықшылыңтар беруге әрекет ету-

2.Парақорлыққа арандату, ягни мемлекеттік функцияларды орындауга уәкілеттік берілген адамға не оган теңестірілген адамга не лауазымды адамга не жауапты мемле-кеттік лауазымды атқаратын адамга ңатысты жасалган дел сол іс-әрекет -

Қылмыстық құқық бұзушылықтың объектісі — лауазымды адамның немесе коммерциялық жэне өзге де ұйымдардың баскару функциясын атқаратын адамдарының заңды қызметі.

Қосымша тікелей объект - осы адамдардың ар-намысы, қадір-қасиеті.

Қылмыстық қүіқық бұзушылықтың затына ақша, бағалы қағаздар, өзге де мүліктер немесе мүліктік сипаттағы қызмет көрсетулер жатады (қылмыстың заты туралы толық түсінік ҚК-тің 366-бабында берілген).

Қылмыстық құқық бұзушылыктың объективтік жағы параға немесе коммерциялық сатып алуға арандату, яғни қылмыстың жасалуына не бопсалауға қолдан айғақтар жа­сау мақсатында лауазымды түлғаға не коммерциялық немесе өзге де ұйымдарда басқару функцияларын атқарушы адамға оның келісімінсіз ақша, бағалы қағаздар беру, өзге де мүліктер немесе оған мүліктік сипаттағы қызмет көрсетуге тырысу эрекеті арқылы көрініс табады.

Бұл жерде кінэлінің әрекеті лауазымды тұлғаға не коммерциялық өзге де ұйымдарға басқару функцияларын атқаратын адамға пара беруге оқталу арқьшы көрінеді, бірақ заңда тура көрсетілгендей, мұндай пара беруге оқталу көрсетілген адамдардың келісімін-сіз істеледі жэне олардың тарапьшан Бұл әрекетке тойтарыс беріледі, яғни пара затын алу немесе сатып алу фактісі мүлдем болмайды.

Сондай-ақ жэбірленушілерге заңсыз мүліктік немесе мүліктік сипаттағы өзге де қызметтер көрсетуге тырысу эрекеттері де жүзеге аспай қалады. Кінэлі адам осы эрекеттерді занда көрсетілген адамдарды қолдан жасалған айғақтар негізінде қылмыс жасады деп айыптау арқылы оларды эшкерелеп, лауазымынан немесе коммерцнялық өзге де үйымдардағы басқару қызметінен аластатуды немесе қылмыс істеді деп бопсалау арқылы көрсетілген адамдарды қорқытып, өзінің пайдасына белгілі бір іс-әрекеттерді істету немесе істеуден бас тартқызу мақсатын көздейді.

Кінәлі адамдар мүлдай эрекеттерді эділсоттылықты жүзеге асыратын адамдар жөнінде де істеуі мүмкін.

Қылмыстық кұқык бұзушылық формальдық кұрамға жатады, сондықтан да ол параға немесе коммерциялық сатып алуға арандату әрекетін жасаған уақыттан бастап аяқталған деп табылады.

Субъективтік жағынан қылмыстық қүқық бұзушылық тікелей қасақаналықпен істе-леді. Кінэлі адам занда көрсетілген адамдарды параға немесе коммерциялық сатып алуға тырысу арқылы, оларды пара алғаны жэне сатылғаны жөнінде жалған айғақтар жасау аркылы қылмысқа арандататынын немесе бопсалайтынын сезеді жэне осы эрекеттерді істеуді тілейді.

Қылмыстык күқык бү-зушылықтың субъектнвті жағының тағы бір белгісі кі>ілмыстық мақсат. Ол заңда - қылмыстық құқық бұзушылықтың жасалуына не бопсалауға колдан айғақтар жасау мақсаты деп көрсетілген.

Қылмыстық құқык бұзушылықтың субъектісі - 16-ға толған кез келген адам.

422-бап. Жалған айғақтар беруді немесе айғақтар беруден жалтаруды, жалған қорытынды беруді не қате аударуды параға сатып алу немесе оларға мәжбүрлеу

1.Куэні, жәбірленушіні олардың жалган айғақтар беруі мақсатында не сарапшыны оның жалган қорытынды немесе жалган айгақтар беруі мақсатында, сол сияқты аудармашыны оның қате аударма жасауы мақсатында парага сатып алу -

2.Куәні, жәбірленушіні жалған айгақтар беруге, сарапшыны жалган қорытынды беруге немесе аудармашыны қате аударма жасатуға мажбүрлеу, сол сияқты аталган адамдарды айғақтар беруден жалтаруға осы адамдарды немесе олардың жаңындарын бопсалаумен, өлтіру, денсаулығына зиян келтіру, мүлкін жою қатерін төндірумен уласқан мәжбүрлеу -

3.Осы баптың екінші бвлігінде кезделген, аталган адамдардың өміріне немесе денсаулыгына қауіпті емес куш қолданып жасалган іс-әрекеттер -

4.Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, қылмыстық топ жасаган не аталган адамдардың өміріне немесе денсаулыгына қауіпті күш қолданып жасалган, сол сияқты сыбайлас жемқорлық, ауыр немесе аса ауыр кылмыс жасады деп айыптауга бай-ланысты іс-әрекеттер -

Қылмыстық құқық бұзушылықтың тікелей объектісі сот, анықтама, тергеу органдарының дү_рыс қызметі, қосымша тікелей объект процеске қатысушылардың заңды қүқықтары мен мүдделері.

Қылмыстық қүқық бұзушылық объективтік жағынан алғанда мазмұны жағынан екі түрлі қылмыс нысанының жасалуы арқылы көрініс табады. Оның біріншісі куэні, жәбірленушіні олардың жалған жауап беруі мақсатында не сарапшыны оның жалған қорытынды немесе жалған жауап беруі мақсатында, сол сияқты аудармашыны оның бүрыс аударманы жүзеге асыруы мақсатында сатып алу (422-баптың 1-тармағы).

Сатып алу - заңда көрсетілген адамдарға кез келген материалдық заттарды, игіліктер-ді кінэлінің өзінің немесе басқа адам арқылы беруі, немесе беремін деп уэде беруі болып табылады. Егер сарапшы немесе аудармашы лауазымды тұлға болса, онда олардың саты-луы пара алу ретінде сараланады.

Куэні, жэбірленушіні жалған жауап беруге, сарапшыны жалған қорытынды беруге немесе аудармашыны бұрыс аударуды жүзеге асыруға мэжбүр ету, сол сияқты аталған адамдарды бопсалаумен, өлтіремін, денсаулығыңа зиян келтіремін деп осы адамдардың немесе олардың туыстарының мүлкін жоямын деп қорқытумен үштасқан, жауап беруден жалтаруға мэжбүр ету осы кылмыстың жасалуының екінші бір көрінісі болып табылады (422-баптың 2-тармағы).

Мэжбүр етуге жэбірленушінің еркіне тікелей эсер ететін оның өзінің қалауы бойын-ша, ерікті түрде эрекет етуіне жол бермейтін эрекеттерді қолдану жатады.

Заңда мұндай мэжбүр етудің тэсілдері: бопсалау, өлтіремін, денсаулығына зиян кел-тіремін, осы адамдардың немесе олардың туыстарының мүлкін жоямын деп қорқытумен үлітасқан эрекеттер көрсетілген.

Бопсалау жэне қорқыту жэбірленуші үшін нақты іске асатын, объективтік ақиқат ретінде қабылдануы қажет.

Қылмыстық құқық бүзушылық формальдық құрамға жатады жэне ол сатып алу не­месе мэжбүр ету эрекеттері орын алған сэттен жалған жауап беру немесе жалған жау­ап беруден жалтару, жалған қорытынды беру не қате аудару болғанына не болмағанына қарамастан аяқталған деп саналады.

Қылмыстық қүқық бү-зушылық субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен істе-леді. Кінәлі адам занда көрсетілген адамдарды сатып алу немесе мэжбүр ету арқылы заңсыз эрекеттер істейтінін сезеді жэне соны тілейді.

Қылмыстық қү_қық бұзушылықтың субъективтік жағының тағы бір белгісі қылмыстың мақсаты жалған жауап беруге немесе жауап беруден жалтаруға, жалған қорытынды беру­ге не қате аударуға қол жеткізу болып табылады.

Қылмыстық қү-қық бұзушылықтың субъектісі - 16-ға толған кез келген адам.

ҚК-тің 354-бабының 3 жэне 4-тармақтарында осы қылмыстық құқық бұзушылықтың ауырлататын 2 түрі:

1) осы баптың екінші бөлігінде көзделген, аталған адамдардың өмірі мен денсаулығы үшін қауіпсіз күш қолданылып жасалған эрекет;

2) осы баптың бірінші жэне екінші бөліктерінде көзделген, қылмыстық топпен не аталған адамдардың өмірі мен денсаулығы үшін қауіпті күш қолданылып, сол сияқты сыбайлас жемкорлық, ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасады деп айыптаумен байланы-сты жасалған эрекеттер үшін жауаптылық көзделген.

Адам өмірі мен денсаулығы үшін күш қолданудың түсінігі Қылмыстық кодекстің 125-бабында берілген, ал қылмыстық топтың түсінігі Қылмыстық кодекстің 31-бабының 3-тармағында көрсетілген.

Адам өмірі мен денсаулығына қауіпті күш қолданудан кісі өлімі немесе ауыр дене жарақаты пайда болса, онда іс-әрекет қылмыстардың жиынтығы бойынша сараланады (ҚК-тің 99-бабы, 422-баптың 4-тармағы немесе 106-бап, 422-баптың 4-тармағы).

430-бап. Сот үкімін, сот шешімін немесе өзге де сот актісін не атқарушылық қужатты орындамау