Е) гумин және фульвоқышқылдар бірдей мөлшерде

21. Топырақтағы органикалық заттар қандай қалдықтардан құралған?

А) микроорганизмдер қалдықтары

В) топырақ фаунасының қалдықтары

С) жасыл өсімдіктер қалдықтары

D) жасыл өсімдіктер, микроорганизмдер және топырақ фаунасы қалдықтары

22. Қарашіріндінің мөлшерін молайту үшін қандай тәсіл қолдану керек?

А) минералды тыңайтқыш шашу

В) гипс шашу

С) әк шашу

D) органикалық тыңайтқыш шашу

Е) топырақты жыртып, өңдеу

23. Топырақтың сіңіру қасиетінің неше түрі бар?

А) 3

В) 4

С) 5

D) 6

Е) 7

24. Топырақтың қатты бөлігінің катиондарының топырақ ерітіндісіндегі катиондарға эквивалентті түрде алмасуы қандай сіңіру түріне жатады?

А) механикалық

В) физикалық

С) химиялық

D) физикалық-химиялық

Е) биологиялық

25. Қара топырақтың сіңіру кешенінде қандай катиондар мол?

А) алюминий

В) сутегі

С) натрий

D) магний

Е) кальций

26. Топырақ құрамында ерімейтін заттар түзілуі қандай сіңіру түріне жатады?

А) механикалық

В) физикалық

С) химиялық

D) физикалық-химиялық

Е) биологиялық

27. Қандай гранулометриялық құрамды топырақ жақсы

А) құмды

В) құмдайтты

С) құмбалшықты

D) орташа балшықты

Е) ауыр балшықты

28. Қандай гранулометриялық құрамды топырақ тез қызады?

А) құмдайтты

В) жеңіл балшықты

С) орташа құмбалшықты

D) ауыр құмбалшықты

Е) орташа балшықты

29. Қандай гранулометриялық құрамды топырақтың сіңіру қасиеті жоғары болып келеді?

А) құмдақты

В) жеңіл саздақты

С) орташа саздақты

D) ауыр саздақты

Е) жеңіл балшықты

30. Қандай тәсіл топырақтың түйіршіктігін жақсартады?

А) минералды тыңайтқыштар сіңіру

В) арам шөптерді отау

С) егістікті суару

D) көпжылдық шөптерді өсіру

31. Топырақтың өңделген қабатының қанағаттандырарлық қуыстылығы қандай?

А) 50-55%

В) 55-65%

С) 70%-тен жоғары

D) 50%-тен төмен

Е) 40%-тен төмен

32. Топырақтың өңделген қабатының артық қуыстылығы қалыптасқанын қандай мөлшер көрсетеді?

А) 50-55%

В) 55-65%

С) 70% –дан жоғары

D) 50% – дан жоғары

Е) 40% – дан жоғары

33. Топырақтың құлама су өткізгіштігі бар екені қандай көрсеткішпен сипатталады?

А) 1000-500 мм

В) 100-500 мм

С) 1000 мм-ден жоғары

D) 70-100 мм

Е) 30-70 мм

34. Топырақтың ылғалдылығы қай дәрежеде болғанда ол өсімдіктерге тиімсіз?

А) толық су сыйымдылығы дәрежесі

В) қылтүтіктегі судың ажырауы ылғалдылығы

С) өсімдіктердің солу ылғалдылығы

D) табиғи ылғал сыйымдылығы

Е) қылтүтікті ылғал сыйымдылығы

35. Топырақтың тығыздылығының дәнді дақылдарға оңтайлы көрсеткішін көрсетіңіз

А) 0,6-0,8 г/см³

В) 0,8-1,0 г/см³

С) 1,0-1,2 г/см³

D) 1,2-1,4 г/см³

Е) 1,4-1,6 г/см³

36. Топырақтың өте жақсы қуыстылығы көрсеткіші қандай?

А) 70 % жоғары

В) 55-65%

С) 50-55%

D) 40-50%

Е) 25-40%

37. Қара және қара-қоңыр топырақтардың үстіңгі қабатында оның қатты бөлігінің тығыздығын көрсетіңіз.

А) 2,0-2,2 г/см³

В) 2,2-2,4 г/см³

С) 2,4-2,6 г/см³

D) 2,6-2,8 г/см³

Е) 2,8-3,0 г/см³

38. Жақсы су өткізгіштігі бар топырақтың көрсеткіші қандай?

А) >1000 мм/сағ

В) 500-1000 мм/сағ

С) 100-500 мм/сағ

D) 70-100 мм/сағ

Е) 30-70 мм/сағ

39. Топырақтағы тиімді ылғал мөлшерін анықтау үшін жалпы ылғалдылық мөлшерінен қай көрсеткіш мөлшерін шегересіз?

А) далалық су сиымдылығы көрсеткішін

В) қылтүтіктегі ылғал ажырауы көрсеткішін

С) максимальды гигроскопиялық ылғал көрсеткішін

D) өсімдік солу ылғалдылығы көрсеткішін

Е) максимальды адсорбциялық ылғал көрсеткішін

40. Орманды дала аймағының ормандық сұр топырағында қандай су режимі қалыптасқан.

А) тоңды

В) шайылмалы

С) мерзімді шайылмалы

D) шайылмайтын

Е) бусанатын

41. Солтүстік Қазақстанның қара және қара қоңыр топырақтарында қандай су режимі қалыптасқан

А) тоңды

В) шайылмалы

С) мерзімді шайылмалы

D) шайылмайтын

Е) бусанатын

42. Қандай гранулометриялық құрамды топырақ баяу жылиды?

А) құмдайт

В) жеңіл құмбалшық

С) орташа құмбалшық

D) ауыр құмбалшық

Е) балшық

43. Қандай гранулометриялық құрамды топырақтың жылу сыйымдылығы үлкен?

А) құмдайт

В) жеңіл құмбалшық

С) орташа құмбалшық

D) ауыр құмбалшық

Е) балшық

44. Қай топырақтың альбедо көрсеткіші үлкен?

А) қара-қоңыр топырақ

В) қара топырақ

С) қара топырақты кебір

D) қара-қоңыр топырақты кебір

Е) боз топырақ

45. Қандай гранулометриялық құрамды топырақтың байланыстылығы нашар?

А) құмдайт

В) орташа құмбалшық

С) орташа балшық

D) ауыр құмбалшық

Е) ауыр балшық

46. Қандай қарашірінді қышқылдарының тұздары суда ерімейтін, төзімді түйіршіктер түзуге қатысады.

А) гиматомелан қышқылдары тұздары

В) фульвоқышқылдар тұздары

С) гумин қышқылдары тұздары

D) гуминдер

Е) фульвоқышқылдар және гуминдер

47. Топырақ құрамындағы қандай анион өсімдіктерге тым зардапты

А) хлор (Cl)

В) сульфат (SO₄ )

С) нитрат (NO₃ -)

D) фосфат (НРО₄)

Е) гидрокарбонат (НСО ^-₃)

48. Қандай топырақ ерітіндісі реакциясы жақсы

А) рН-4,1

В) рН-5,1

С) рН-6,1

D) рН-7,1

Е) рН-8,1

49. Топырақ құнарлылығының барлық түрлері қандай?

А) табиғи құнарлылық

В) жасанды құнарлылық

С) экономикалық (тиімді) құнарлылық

D) табиғи, жасанды, экономикалық (тиімді) құнарлылық

Е) табиғи, жасанды, экономикалық (тиімді), жалпы құнарлылық

50. Топырақ құнарлылығын арттыру үшін оны өндірудің қай түрін қалыптастыру керек?

А) қарапайым өндіріс

В) толықтырылмаған өндіріс

С) кеңейтілген өндіріс

D) толықтырылмаған және қарапайым

Е) толықтырылмаған және кеңейтілген

51. Топырақ түзуші қандай факторларды В.В Докучаев атап көрсетті?

А) климат, жер бедері

В) климат, жер бедері, өсімдік дүниесі

С) климат, жер бедері, өсімдік дүниесі, аналық тау жынысы

D) климат, жер бедері, өсімдік дүниесі, аналық тау жынысы, жердің жасы (уақыт)

Е) климат, өсімдік дүниесі

52. Топырақ классификациясының негізгі таксономиялық бірлігін көрсетіңіз

А) түрше

В) түр

С) тегі

D) тип

Е) типше

53. Қандай таксономиялық бірлік топырақтың гранулометриялық құрамымен анықталады

А) түрше

В) түр

С) тегі

D) типше

Е) тип

54. Топырақтанушы ғалымдар ішінен кім топырақ құнарлылығы туралы ілімді дамытуға үлкен үлес қосты

А) В.В. Докучаев

В) Н.М. Сибирцев

С) П.А. Костычев

D) К.К. Гедройц

Е) В.Р. Вильямс

55. Топырақтың құнарлылығына, агрономиялық қасиеттеріне оң әсер ететін оның құрамындағы зат

А) бастапқы минералдар

В) туынды минералдар

С) балшық минералдар

D) қарашірінді заттары

Е) әлсіз ыдыраған органикалық заттар

56. Топырақтың сілтілі реакциясы дәрежесін көрсетіңіз

А) рН-4

В) рН-5

С) рН-6

D) рН-7

Е) рН-8

57. Топырақтың қышқыл реакциясы дәрежесін көрсетіңіз

А) рН-5

В) рН-7

С) рН-9

D) рН-11

Е) рН-13

58. Топырақ құнарлылығының қарапайым түрін қолданғанда оның құнарлылығы қалай өзгереді?

А) жақсарады

В) нашарлайды

С) өзгермейді

59. Ормандық сұр топырақтар және күлгін топырақтар ерітіндісінің реакциясы қандай?

А) сілтілі

В) қышқыл

С) бейтарап

D) бейтарапқа жақын

60. Топырақ ерітіндісіндегі қандай катион өсімдікке зардапты және топыраққа қолайсыз қасиеттер береді?

А) Са²⁺

В) К⁺

С) Мg²⁺

D) Nа⁺

61. Ормандық сұр топырақтың құрылысын көрсетіңіз

А) А₀-А₁-А₂-А₂В-В-С

В) А₀-А₁-А₁А₂-А₂В-В-С

С) Аш-А-В₁-В₂-С

D) Аш-А-В₁-В₂-В_к-С

Е) А₁-В₁-В₂-С

62. Дала аймағының қара топырағының құрылысын көрсетіңіз

А) А₀-А₁-А₂-А₂В-В-С

В) А₀-А₁-А₁А₂-А₂В-В-С

С) Аш-А-В₁-В₂-С

D) Аш-А-А₁-В_2-В_к-С

Е) А₁-В₁-В₂-С

63. Қара-қоңыр топырақтың құрылысын көрсетіңіз

А) А₀-А₁-А₂-А₂В-В-С

В) А₀-А₁-А₁А₂-А₂В-В-С

С) Аш-А-В₁-В₂-С

D) Аш-А-В₁-В₂-В_к-С

Е) А₁-В₁-В₂-С

64. Құрғақ дала аймағында қандай аймақтық топырақ дамыған

А) қара топырақ

В) қара-қоңыр топырақ

С) сұр топырақ

D) кебір

Е) тақырлар

65. Дала аймағында дамыған қара топырақ типшелерін көрсетіңіз

А) күлгінденген және сілтісізденген қара топырақтар

В) сілтісізденген және кәдімгі қара топырақтар

С) кәдімгі және оңтүстік қара топырақтар

D) кәдімгі және нағыз қара топырақтар

Е) нағыз және оңтүстік қара топырақтар

66. Орташа қарашірінділі қара топырақ түрін көрсетіңіз

А) 9%

В) 6-9%

С) 4-6%

D) 2-4%

Е) < 2%

67. Орташа қабатты қара топырақ түрін көрсетіңіз

А) А+В₁ >120см

В) А+В₁ 80-120см

С) А+В₁ 40-80см

D) А+В₁ 25-40см

Е) А+В₁ < 25см

68. Қалың қабатты қара топырақ түрін көрсетіңіз

А) А+В₁ > 120см

В) А+В₁ 80-120см

С) А+В₁ 40-80см

D) А+В₁ 25-40см

Е) А+В₁< 25см

69. Қара топырақтың қандай тегінің В₁ қабатында натрий иондары бар және осы қабат тығыздалған болып келеді

А) кебірленген

В) карбонатты

С) тереңнен қайнайтын

D) кәдімгідей

Е) жетілмеген

70. Қара топырақтың қандай тегі А қабатын НСl ерітіндісінен «қайнайды»

А) кебірленген

В) карбонатты

С) тереңнен қайнайтын

D) кәдімгідей

Е) жетілмеген

71. Қара-қоңыр топырақтың орташа қабатты түрін көрсетіңіз

А) А+В₁ > 50 см

В) А+В₁ 30-50 см

С) А+В₁ 20-30 см

D) А+В₁ < 20 см

Е) А+В₁ <10 см

72. Қара топырақтың аз қарашірінділі түрін көрсетіңіз

А) > 9%

В) 6-9%

С) 4-6%

D) 2-4%

Е) < 2%

73. Кәдімгі қара топырақтың қарашірінді қабатының түйіршіктігі қандай болып келеді

А) призмалы

В) бағаналы

С) кесекті

D) дәнше

Е) жаңғақты

74. Қара-қоңыр топырақтың қарашірінділі қабатының түйіршіктігі қандай?

А) призмалы

В) бағаналы

С) кесекті

D) дәнді

Е) жаңғақты

75. Солтүстік Қазақстан өңірінің дала аймағында қандай аймақтық топырақ типі бар?

А) сұр топырақ

В) кебір топырақ

С) қара-қоңыр топырақ

D) күлгінденген топырақ

Е) қара топырақ

76. Солтүстік Қазақстан өңірінің қара топырағында қарашірінді мөлшері қандай?

А) 2-3%

В) 4-6%

С) 8-10%

D) 10-12%

Е) 12-14%

77. Қара-қоңыр топырақтың қай типшесі шөл-дала (шөлейт) аймағында кездеседі?

А) күңгірт қара-қоңыр типшесі

В) нағыз қара-қоңыр типшесі

С) ашық қара-қоңыр типшесі

D) қара-қоңыр топырақтар бұл аймақта жоқ

78. Қандай топырақ түзілу процессі әсерінен қара-қоңыр топырақтар түзіледі?

А) күлгіндену

В) батпақтану

С) кебірлену

D) шымдану

Е) таңдану

79. Сор топырақтың құрылысын көрсетіңіз

А) А-В-С

В) А₁-В₁-В₂С

С) А_о-А₁-А₂-А₂В-В-С

D) А-А₁-В_к-С

Е) Аш-А-В₁-В₂-С

80. Кебір топырақтың құрылысын көрсетіңіз

А) А-В-С

В) А_о-А₁-А₂-А₂В-В-С

С) А₁-В₁-В₂-С

D) А-А₁-В_к-С

Е) Аш-А-В₁-В₂-С

81. Шақат топырақтың құрылысын көрсетіңіз

А) А-В-С

В) А_о-А₁-А₂-А₂В-В-С

С) А₁-В₁-В₂-С

D) А-А₁-В_к-С

Е) Аш-А-В₁-В₂-С

82. Қандай топырақ В қабатында мол натрий иондарын жинаған,кейде магний иондарын

А) сор топырақ

В) шақат сортаң топырақ

С) кебір топырақ

D) сұр топырақ

Е) тақыр топырақтар

83. А₁ қабатының қалыңдығына байланысты саяз кебірді көрсетіңіз

А) 0-5 см

В) 6-12 см

С) 13-18 см

D) 18-25 см

Е) 25-30 см

84. Кебір топырақтардың ертіндісінің реакциясы қандай

А) өте қышқыл

В) қышқыл

С) әлсіз қышқыл

D) бейтарап

Е) сілтілі

85. Қай топырақ типі өз бойында суда ерігіш тұздарды мол жинаған

А) ылғалды шақат

В) кебір

С) сор

D) сұр топырақ

Е) қара-қоңыр топырақ

86. Қандай өсімдік ащы және кебір топырақтарда өсуге өте төзімді

А) еркек шөп (житняк)

В) түйе бұршақ (донник)

С) арпа бас (кострец)

D) жоңышқа (люцерна)

Е) арпа (ячмень)

87. Қай топырақтың су өткізгіштігі нашар, В-қабаты тығыздалған, ылғалданғанда жабысқақ

А) кебір

В) сортаң

С) қара-қоңыр

D) шалғындық қара топырақ

Е) қара топырақ

88. Қандай кебірдің қасиеттері жақсырақ?

А) қабыршақты

В) саяз

С) орташа

D) терең

Е) қабыршақты және саяз

89. Кебірді химиялық жақсартуға қажет зат

А) әк

В) глауконит

С) ғаныш

D) мергель

Е) доломит ұны

90. Кебірдің А₁ қабатының қалыңдығына байланысты орташа кебірді көрсетіңіз

А) 0-5 см

В) 6-12 см

С) 13-18 см

D) 18-25 см

Е) 25-35 см

91. Кебірленген қабаттың құрылымы қандай?

А) дәнше

В) кесекті

С) тақталы

D) бағаналы

Е) майда дәнше

92. Қара топырақтың қандай тегі жел эрозиясына тез шалдығады

А) кәдімгідей

В) карбонаты

С) кебірленген

D) тереңнен қайнайтын

Е) тығыздалған

93. Қандай гранулометриялық құрамды топырақ жел эрозиясына тез шалдығады

А) құмайтты

В) құмбалшықты

С) жеңіл балшықты

D) орташа балшықты

Е) ауыр балшықты

94. Дефляция дегеніміз не?

А) топырақтың сумен бұзылуы, жойылуы

В) топырақтың желмен бұзылуы, жойылуы

С) топырақтың химиялық жолмен бұзылуы

D) топырақтың биологиялық жолмен бұзылуы

95. Жел эрозиясына төзімді түйіршіктер мөлшері қандай?

А) 0,01 мм-ден үлкен

В) 0,1 мм-ден үлкен

С) 1 мм-ден үлкен

4. 1 мм-ден кіші

96. Топырақтың жел эрозиясын тудыратын желдің шапшаңдығы қандай?

А) 1 м/сек

В) 3 м/сек

С) 5 м/сек

D) 10 м/сек

Е) 2 м/сек

Мазмұны

Алғы сөз
І – Бөлім. Геология негіздері
1.1.	Геология пәні, оның мақсаты және негізгі салалары
	1.1.1. Геология ғылымының дамуының қысқаша тарихы
1.2.	Жердің пайда болуы, құрылысы мен құрамы
	1.2.1. Әлемдік кеңістікте Жердің және Күн жүйесінің орны
	1.2.2. Космогендік гипотезалар
	1.2.3. Жердің пішіні, физикалық қасиеттері және химиялық құрамы
1.3.	Жердің сыртқы және ішкі қабаттарының құрамы
	1.3.1. Жердің сыртқы қабаттары
	1.3.2. Жердің ішкі қабаттары
1.4.	Минералдар туралы ілім
	1.4.1. Минералдар және олардың топырақ түзілуіндегі маңызы
	1.4.2. Заттардың кристалдық және аморфты құрылымы
	1.4.3. Минералдардың физикалық қасиеттері
	1.4.4. Минералдардың пайда болу үрдістері және жіктелуі
	1.4.5. Минералдардың негізігі класстарын сипаттау
1.5.	Тау жыныстары
	1.5.1.Магмалық тау жыныстары
	1.5.2. Шөгінді тау жыныстары
	1.5.3. Метаморфты тау жыныстары
1.6.	Геологиялық құбылыстар
	1.6.1. Жер қабығының негізгі геологиялық құрылымы мен ерекшеліктері
	1.6.2. Геотектоникалық гипотезалар
	1.6.3. Эндогенді және экзогенді үрдістер
	1.6.4. Эндогенді үрдістер
	1.6.5. Экзогенді үрдістер
1.7.	Жер шарының геологиялық тарихы
	1.7.1. Тау жыныстарының абсолютті жасы
	1.7.2. Тау жыныстарының салыстырмалы жасы
	1.7.3. Геохронологиялық шкала
	1.7.4. Төрттік кезеңде жер қабығының даму ерекшеліктері
	1.7.5. Геоморфология туралы негізгі мәліметтер
	1.7.6. Геологиялық карта

ІІ-бөлім. Жалпы топырақтану

2.1. Топырақтану пәні және оның міндеттері
	2.1.1. Топырақ ерекше табиғи дене
	2.1.2. Топырақтың табиғаттағы орны мен маңызы
	2.1.3. Топырақтың адам өміріндегі орны мен маңызы
	2.1.4. Топырақтың экологиялық қызметі
	2.1.5. Топырақтанудың басқа ғылымдармен байланысы, оның басты ғылыми салалары, зерттеу әдістемелері
	2.1.6.Топырақтану ғылымының даму тарихы
	2.1.7. Қазақстан топырақтарын зерттеу тарихына қысқаша шолу
2.2. Топырақ құралу үрдісінің жалпы жобасы
	2.2.1. Топырақ құралу үрдістері
	2.2.2. Топырақтың морфологиялық белгілері
2.3. Топырақтың минералды бөлігі
	2.3.1. Топырақтың құрамды бөліктері
	2.3.2. Минералды бөліктің құрамы
	2.3.3. Гранулометриялық құрамы
2.4. Топырақтың органикалық бөлігі
	2. 4.1. Қарашіріндінің түзілуі
	2.4.2. Қарашіріндінің мөлшері
	2.4.3. Топырақтың органикалық бөлігінің маңызы
2.5. Топырақтың химиялық құрамы
	2.5.1 Жер қабығының және топырақтың химиялық құрамы
	2.5.2. Топырақтағы химиялық қосылыстар
2.6. Топырақтың сіңіру қабілеті
	2.6.1. Топырақ коллоидтары
	2.6.2. Сіңіру қабілеті және оның маңызы
2.7. Топырақтың түйіртпектілігі
	2.7.1. Топырақтың түйірпектілігі және оның агрономиялық маңызы
	2.7.2.Түйіртпектердің пайда болуы және оны жақсарту жолдары
2.8. Топырақтың физикалық, физикалық- механикалық қасиеттері
	2.8.1. Жалпы физикалық қасиеттері
	2.8.2. Физикалық-механикалық қасиеттері
2.9. Топырақтағы ылғал
	2.9.1. Топырақтағы ылғалдың категориялары, түрлері
	2.9.2. Топырақтың ылғалдық қасиеттері
	2.9.3. Топырақтағы ылғалдың өсімдіктерге тиімділігі және тұрақты ылғалдылық көрсеткіштері
	2.9.4. Топырақтың су режимі және оны реттеу жолдары
2.9. Топырақтың ауасы және жылу режимі
	2.9.1. Топырақтың ауасының маңызы, құрамы, құбылысы
	2.9.2. Топырақтың жылу режимі
2.10. Топырақ ерітіндісі және тотығу–тотықсыздану үрдістері
	2.10.1. Топырақ ерітіндісінің құрамы, қасиеттері
	2.10.2. Тотығу –тотықсыздану үрдістері
2.11. Топырақ құнарлылығы
		2.11. 1.Топырақ құнарлылығының түрлері
		2.11.2. Топырақ құнарлылығын өндіру
		2.11.3. Құнарлылықтың өзгеруі
ІІІ- бөлім Топырақ генезисі, географиясы және жіктелуі
3.1. Топырақ жаратылысының факторлары
	3.1.1. Аналық тау жынысы
	3.1.2. Климат
	3.1.3. Биологиялық фактор
	3.1.4. Жер бедері. Аймақтың геологиялық жасы
	3.1.5. Адамзат қоғамының әсері
3.2. Топырақтарды жіктеудің принциптері, таксономиялық бірліктер
	3.2.1.Қазақстан топырақтарын жіктеу жүйесі
	3.2.2.Топырақтардың таралу заңдылықтары
	3.2.3.Топырақ жамылғысы құрылымы
	3.2.4. Қазақстанның топырақ–географиялық аймақтары
3.3. Тайгалы – орман аймағының топырақтары
	3.3.1. Топырақ құралу жағдайлары
	3.3.2. Күлгін топырақтар
	3.3.3. Шымды топырақтар
	3.3.4. Шымды-күлгін топырақтар
3.4. Батпақты топырақтар
3.5.Жалпақ жапырақты ормандардың қоңыр топырағы
3.6. Орманды-дала және дала аймақтары топырақтары
	3.6.1. Орманды-дала аймағының сұр ормандық топырағы
	3.6.2. Орманды-дала және дала аймақтарының қара топырақтары
	3.6.3. Қара топырақтардың классификациясы
	3.6.4. Қара топырақтың типшелері, қасиеттері
	3.6.5. Орманды-дала және дала аймақтарының топырақ жамылғысы құрылымы және оларды пайдалану
3.7. Қуаң дала және шөл дала аймағының қара-қоңыр топырақтары
	3.7.1. Қара-қоңыр топырақтардың морфологиялық белгілері және генезисі
	3.7.2. Қара-қоңыр топырақтардың классификациясы
	3.7.3. Қара-қоңыр топырақтардың типшелері, қасиеттері
	3.7.4. Қуаң дала және шөл дала аймағының топырақ жамылғысы құрылымы және оларды игеру шаралары
3.8. Тұзданған, топырақтар
	3.8.1. Сор топырақтар
	3.8.2. Кебір топырақтар
	3.8.3. Шақат топырақтар
3.9. Шөл аймағының топырақтары
	3.9.1. Қоңыр топырақтың жаратылуы және морфологиялық белгілері, қасиеттері
	3.9.2. Тақырлар мен тақырсымақ топырақтар
	3.9.3. Шөл аймағы топырақтары жамылғысы құрылымы және оларды пайдалану ерекшеліктері
3.10. Тау етегінің шөлді-дала аймағының топырақтары
3.11. Ылғалды субтропика аймағының топырақтары
3.12.		Өзен жайылмасы топырақтары
3.13.		Таулы өлке топырақтары
		3.13.1. Қазақстандағы Тянь-Шань және Алтай таулары топырақтары
		3.13.2. 3.13.2. Кавказ таулары топырақтары
		3.13.3. Қырым және Карпат таулары топырақтары
3.14 Топырақ эрозиясы және олармен күресу жолдары
		3.14.1. Қазақстанның жер қоры және оның экологиялық мәселелері
		3.14.2. Топырақ эрозиясының түрлері және олардың зияны.
		3.14.3. Топырақтың жел және су эрозиясына шалдығу дәрежесін бағалау
		3.14.4. Топырақты қорғау
		3.14.5. Топырақ рекультивациясы
3.15. Топырақтарды агроөндірістік топтарға бөлу және бонитировкалау
		3.15.1. Топырақты агроөндірістік топтарға бөлу
		3.15.2. Топырақтар бонитировкасы
		3.15.3. Топырақ картасы
3.16. Дүние жүзі жер қоры және топырақтарының қысқаша сипаттамасы
		3.16.1. Тропикалық белдеудің топырақ жамылғысы
		3.16.2. Тропикалық ксерофитті-орман және саванна аймақтары
		3.16.3. Субтропика белдеуінің топырақтары
		3.16.4. Суббореалды белдеудің топырақтары
		3.16.5. Бореалдық белдеудің топырақтары
		3.16.6. Полярлық белдеудің топырақтары
		Топырақтану пәнінен тест сұрақтары
		Әдебиеттер

Әдебиеттер

1. Аханов, Ж.У., Каражанов К.Д., Терехов С.Г. Эффективность орошения почв в Северном Казахстане. – А.: Наука, 1979. - 132 с.

2. Ахметов К.А. ж т.б. Егіншіліктегі топырақ қорғау ауыспалы егісі.-А.: Қайнар, 1988.-164 бет

3. Бакаев Н.М. Почвенная влага и урожай. – А.: Кайнар, 1975. - 136 с.

4. Бараев А.И. Почвозащитное земледелие.-М.: Колос, 1975. - 304 с.

5. Бараев А.И., Сулейменов М.К. и др. Почвозащитная система земледелия. – А.: Кайнар, 1985. - 200 с.

6. Бельгибаев М.Е., Зонов Г.В., Паракшина Э.М. Эколого – географические условия дефляции почв Северного и Центрального Казахстана. – А.: Наука, 1982.-224 с.

7. Бигалиев А., Жамалбеков Е., Білдебаева Р. Қазақстан топырағы және оның экологиясы. – А.: Санат, 1995. -128 б.

8. Валков В.Ф. и др. Почвоведение.- М.:«МарТ, Ростов н/Д: Издательский центр «Март», 2004-496с.

9. Борголов И.Б. Курс геологии М. «Агропромиздат», 1989.-216с.

10. Бурлакова Л.М. и др. Методические указания по расчету баланса органического вещества почвы в Алтайском крае на XII пятилетку. Барнаул, 1985. - 14 с.

11. Глазовская М.А., Геннадиев А.Н. География почв с основами почвоведения. – М.: 1995. – 400 с.

12. Джанпеисов Р. Эрозия и дефляция почв Казахстана. – А.: Наука, 1977. - 232 с.

13. Добровольский Г.В. Экология и почвоведение. //Почвоведение. 1989.-№ 12, с. 5-11.

14. Дурасов А.М., Тазабеков Т.Т. Почвы Казахстана. – А.: Кайнар, 1981. - 220 с.

15. Дюсенбеков З.Д. Рациональное использование земельных ресурсов – главное условие возрождения села //Земельные ресурсы Казахстана. -2003.-№2, с.26-31.

16. Дюсенбеков З.Д. Использование результатов дистанционного зондирования земли для решения практических задач (обзор) //Земельные ресурсы Казахстана. -2004.-№5. с.19-23.

17. Жамалбеков Е., Білдебаева Р. Топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы. Оқу құралы. – А.: Қазақ университеті, 2004. - 240 б.

18. Земельный кодекс Республики Казахстан. – А.: Юрист, 2003. - 116 с.

19. Земельные ресурсы Республики Казахстан. Под ред. Б.С. Оспанова и др.-Астана: 2005.-40с.

20. Казанцева И.А. Агрохимическая характеристика почв Северных областей республики. В кн. Агрохимическая характеристика почв Казахстана. – А.: Наука, 1970. с. 3-24.

21. Кауричев И.С. и др. Почвоведение. – М.: Агропромиздат, 1989. - 719 с.

22. Качинский Н.А. Физика почв. М.: Высш. шк., 1965.

23. Ковда В.А. Розанов Б.Г. Почвоведение. Ч.1,2. – М.: Высш. шк., 1988. - 400 с, 368с.

24. Ковриго и др.- Почвоведение с основами геологии. М. «Колос», 2000. 416.

25. Конопьянов К.Е. , Аскаров С.У. Деградационные процессы на черноземах и пути их преодоления //Вестн. с.х. науки Каз. -2004.-№3, с. 44-45

26. Малахова А.А, Трифонова В.П., Практикум по геологии М.: Высшая школа , 1966.

27. Охинько И.П., Татошин И.Ф., Давлятшин И.Д. Прогноз изменения уровня плодородия почв Северного Казахстана до 2010 года. В сб. Проблемы интенсификации почвозащитного земледелия. – Целиноград, 1992. - с. 60-73.

28. Панков М.А.-Мелиоративное почвоведение. Ташкент, Укитувчи, 1974, 416стр.

29. Система ведения сельского хозяйства Павлодарской области. Под общ. ред. К.К.Абдуллаева. – Павлодар: 2003. 320 с

30. Систематический список и основные диагностические показатели почв равнинной территории Казахской ССР. – А.: 1981. 269 с.

31. Тазабекұлы Т., Тазабекова Е. Топырақтану түсіндірме сөздігі. – А.: Рауан, 1993. - 448 бет.

32. Тазабеков Т.Т. ж.т.б. Жалпы топырақтану. А.: 1998, 135б.

33. Тазабеков Т.Т. ж.т.б. Топырақтар географиясы. А.: 2000, 179б.

34. Тайжанов Ш.Т. Некоторые особенности пищевого режима каштановых почв легкого механического состава и применение удобрений. Науч. технический бюллетень. Вып.17, Целиноград, 1978,с.3-7.

35. Тайжанов Ш.Т., Канитаев Н.А. Изменение плодородия почв Кокшетауской области при длительном сельскохозяйственном использований. В сб. Актуальные вопросы повышения урожайности сельскохозяйственных культур, плодородия почв и получения экологической чистой продукции в Северном Казахстане. – Кокшетау, 1994. - с. 111-112.

36. Толстой М.Н. Геология сосновами минералогии. М.М: «Высшая школа» 1975г.

37. Фаизов К.Ш. и др. Почвы Республики Казахстан. – А.: 2001. - 328 с.

Терминдер мен ұғымдарға сілтеме

Авгит	Габбро
Автоморфты топырақ	Газ алмасу
Агрогеология	Галенит
Агроөндірістік топтау	Галит
Агрорудалар	Гематит
Адсорбация	Генезис
Аллиттену	Генетикалық топырақтану
Аллювиальды топырақ	Генетикалық қабат
Аллювиальдық үрдіс	Гель
Аллювий	Геология
Алмасуға жарамды катиондар (АЖК)	Геоморфология
Альбедо	Гидрогеология
Алюмосиликаттар	Гидрослюдалар
Аморфты құрылым	Гидросфера
Амфиболдар	Гидроморфты топырақтар
Амфолиттер	Гидрофильді коллоидтар
Аналық тау жыныстары	Гидрофобты коллоидтар
Ацидоиттар	Глауконит
Аэрация	Глей
Базальт	Глейлейну үрдісі
Базоидтар	Гравитациялық ылғал
Байланыстылығы	Гранит
Бастапқы топырақ құралу	Графит
Батпақ топырақ белгілері	Гранулометриялық құрам
Батпақтану үрдісі	Гуматтар
Балшықтану үрдісі	Гумин қышқылдары
Бемит	Дала төменіші (кигізі)
Биогеохимиялық зат айналымы	Дала шпаты
Биологиялық зат айналымы	Делювий
Биотит	Денитрификация
Боз топырақ	Дефляция
Брекгия	Диагностикалық белгілер
Бонитировка	Диорит
Бинитировкалау	Диффузия
Вермикулит	Доломит
Вивианит	Дунит
Қызыл-сары ферраллитттік топырақтар	Қара топырақ сілтісізденген
Қызыл ферралиттік топырақ	Қара топырақ нағыз
Қызыл-құба топырақ	Қара топырақ кәдімгі
Золь	Қара топырақ оңтүстік
Ісінуі (топырақтың)	Қарапайым микроүрдістер
Иленгіштік	Қайтадан сортаңдану
Интразональды топырақтар	Қоңыр топырақ
Кальцит	Құм
Каолинит	Құмдақ
Капролиттер	Құрылысы (топырақтың)
Карта геологиялық	Құрылымы (топырақтың)
Кварц	Қызыл топырақтар
Кебір	Қылтүтіктік ылғал сыйымдылық
Кебірлену үрдісі	Қылтүтікті ілінген ылғал
Кеуектілік	Қылтүтікті тірелген ылғал
Кіріспе заттар	Лабрадор
Каогуляция	Латериттену
Коллоидтар	Лессиваж
Коллоид бөлшектер құрылысы	Лөсс
Конглемерат	Лөсс тәрізді саздақ
Коллювий	Магма
Корунд	Магмалық тау жыныстар
Күңгірт қара-қоңыр топырақ	Макро-жер бедері
Күлгіндену үрдісі	Макрокомбинациялар
Күлгін топырақ	Максималды гигроскопиялық ылғал
Күңгірт қызыл тропикалық топырақ	Мәрмәр
Қара-қоңыр топырақ	Мезокомбинациялар
Қарашірінді	Мезо-жер бедері
Қарашірінді қосылыстары	Минералдар
Қарашірінді қышқылдары	Минералдар бастапқы
Қарашірінділену	Минералдар классификациясы
Қарашірінді түзілу құбылысы	Минералдар туынды
Қарашірінді сипаттамасы	Мирабилит
(Қарашірінді күйі)	Монтмориллонит
Қарашірінді типі	Морфологиялық белгілер
Қара топырақ генезисі	Мусковит
Қара топырақ классификациясы	Нитрификац ия
Қара топырақ күлгінденген	Нефелин
Обсидиан	Топырақ құнарлылығы
Оливин	Топырақтың ауа режимі
Опал	Топырақ ерітіндісі
Орман төсеніші	Топырақ ерітіндісінің реакциясы
Ортоклаз	Топырақтың су режимі
Отыруы (топырақтың)	Топырақтың тұрақты ылғалдылық көрсеткіштері
Өзен жайылмасы топырақтары	Тотығу–тотықсыздану потенциалы (ТТП)
Өсімдік солу ылғалдылығы	Тотығу –тотықсыздану үрдісі (ТТҮ)
Палеонтология	Топырақтың меншікті кедергісі
Пегматит	Топырақ тығыздылығы
Петрогрофия	Топырақтың қатты бөлігінің тығыздылығы
Пирит	Топырақ аймағы
Порфир	Топырақ аймақшасы
Пролювий	Топырақ өлкесі
Саванна	Топырақ–климаттық белдеулер
Саваннаның шабынды топырағы	Топырақ тегі
Сапропель	Топырақ түрі
Сары топырақтар	Топырақ кескіні
Сейсмология	Топырақ қабаттары
Сильвин	Топырақ қалыңдығы
Силикаттар	Топырақ жамылғысы құрылымдық (ТЖҚ)
Слюда	Топырақтың сіңіру кешені (ТСК)
Сортаң	Топырақтың сіңіру қабілеті
Сортандану үрдісі	Топырақтың құрамды бөліктері
Су балансы	Топырақ түзілу факторлары
Су режимі	Топырақ түзілуінің бастапқы кезеңі
Су режимі типтері	Топырақтың құрамды бөліктері
Су өткізгіштік	Топырақ түзілу факторлары
Су сыйымдылық	Топырақ түзілуінің бастапқы кезеңі
Су тұтқыштық	Топырақтың даму кезеңі
Табиғи (далалық) ылғал сыйымдылық (ТЫС)	Топырақтың жетілген кезеңі
Тайгалы –орман топырақтары	Топырақ құралу үрдістері
Тақыр таксономиялық бірліктер	Топырақ фациясы
Тақырсымақ топырақтар	Физикалық сіңіру
Ташеттер	Физикалық мүжілу
Таулы өлке топырақтары	Физикалық балшық
Тип	Физикалық құм
Типше	Физикалық –химиялық сіңіру
Толық ылғал сыйымдылық (ТОС)	Флюорит
Топырақ	Фосфорит
Топырақтың экологиялық қызметі	Фульвоқышқылдар
Топырақтың көлденең бағытта таралу заңдылығы	Халькопирит
Таулы–дала топырақтары	Химиялық байланысқан ылғал
Таулы-орман күңгірт топырақ	Химиялық құрам (топырақтың)
Таулы –орман қара топырақ	Химиялық мүжілу
Таулы –орман қышқыл топырақ	Химиялық сіңіру
Таулы-орман шалғынды топырақ	Цунами
Таулы –шалғынды қара топырақ
Таулы шымды топырақтар
Таулы тундра топырақтары
Таулы шалғынды субальптік топырақ
Таулы шалғынды альптік топырақ қалыңдығы
Топырақ кешендері
Топырақ үйлесімділігі
Топырақ алалығы
Топырақ дақтылығы
Топырақ құрғақтылығы
Трахит
Топырақ таралу заңдылығы
Шайылу
Шалғындық топырақ
Шымдану үрдісі
Шымтезек құралу үрдісі
Элювий
Элювийлі қабат
Эол шөгінделері
Эрозия түрлері
Ферралиттену
Физикалық қасиеттер
Физикалық-механикалық қасиеттер

1Астеносфера деп мантияның, литосфераның жабынды және салыстырмалы төмен күштің әсерінен созылмалы немесе пластикалық ағымға қабілетті, қабаты.