- •Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы Гигиена - 2 кафедрасы
- •Жұмыс бағдарламасы
- •2. Бағдарлама:
- •2.3 Оқытудың міндеттері:
- •2.4 Оқытудың соңғы нәтижесі
- •2.7.1. Дәрістің тақырыптық жоспары:
- •2.7.2 Тәжірибелік сабақтың тақырыптық жоспары:
- •2.7.3 Студенттің өзіндік жұмысының тақырыптық жоспары:
- •2.8 Оқыту мен сабақ берудің әдістері:
- •2.9 Білім алушылардың білімі мен дағдыларын бағалау әдістері:
- •Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы Гигиена 2 кафедрасы
- •Силлабус
- •1.7. Оқытушылар туралы мәлімет:
- •1.9 Пәнің саясаты:
- •2. Бағдарлама
- •2.3 Оқыту мақсаттары:
- •2.4 Пәнді оқытудың соңғы нәтижесі
- •2.7 Пәннің қысқаша мазмұны:
- •2.8.1. Дәрістің тақырыптық жоспары:
- •2.8.2. Тәжірибелік сабақтың тақырыптық жоспары:
- •2.8. 3. Студенттің өзіндік жұмысына арналған тапсырмалар:
- •2.9 Негізгі және қосымша әдебиет:
- •2.10 Оқытудың және сабақ берудің әдістері
- •4. Жағдайлық есептерді құрастыруға қойылатын талаптар:
- •2.11 Білімдерін бағалау белгілері мен ережелері:
- •2.12. Білім алушылардың оқу жетістіктерін тексеру үшін білімін бақылаудың келесі түрлері қарастырылған:
- •2.12.1 Ағымдық бақылау:
- •Жағдайлық есептерді шешу, тәжірибелік сабақта жағдайлық есептерді талдау
- •2.12.2 Аралық бақылау:
- •Қорытынды бағаның пайыздық мөлшері - 88,72 %
- •Балдың сандық эквиваленті - 4
- •Дәстүрлі жүйедегі баға - жақсы
- •Тағам гигиенасы
- •7 Семестр
- •Тақырыбы: Халықтың ақуызбен тамақтану проблемасының гигиеналық аспектілері.
- •Әдебиет:
- •Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтануда майлар проблемасының гигиеналық аспектілері.
- •5) Әдебиет:
- •Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Тамақтануда көмірсулар проблемасының гигиеналық аспектілері.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Тамақтануда дәрумендер проблемасының гигиеналық аспектілері.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтануда минералды заттардың проблемасының гигиеналық аспектілері.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Ұтымды тамақтану және оны ұйымдастыруға қойылатын гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтанудың энергиялық тепе – теңдігі.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Тамақтану тәртібі ұтымды тамақтанудың негізгі құрамдық бөлігі ретінде және негізгі тамақтық заттардың сәйкестендірілуі.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Халықтың тамақтану жағдайын бағалау және санитарлық – гигиеналық бақылау.
- •Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтық азық – түліктерді гигиеналық сараптаудың негіздері.
- •Әдебиет:
- •Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Дән және дәнді өңдеу арқылы алынатын өнімдерге қойылатын гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Сүт және сүт өнімдеріне қойылатын гигиеналық талаптар.
- •Сүт өнімдері
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Ет және ет өнімдеріне қойылатын гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Балық, балық өнімдері мен сутеңіз өнімдеріне қойылатын гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •8 Семестр
- •1) Тақырыбы: Тағам гигиенасы саласында мемлекеттік санитарлық – эпидемиологиялық қадағалауды ұйымдастыру және құқықтық негіздері.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарының орналасуына және жер телімдеріне қойылатын санитарлық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Азық – түлік саудасының ұйымдастырылуына қойылатын талаптар.
- •3) Дәріс тезистері: Азық – түлік сауда нысандарының жер телімдеріне қойылатын талаптар
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Сүт және сүт өнімдері өндірісі кәсіпорындарына қойылатын санитарлық – гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Ет өңдеуші өндірісі кәсіпорындарына қойылатын санитарлық – гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Нан – тоқаш өндірісі кәсіпорындарына қойылатын санитарлық – гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтан уланудың жіктелуі.
- •Тағамдық улану
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтық токсикоинфекциялар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Тағамдық бактериалды токсикоздар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Микробты емес тамақтан улану.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Қорытынды
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Ауыл шаруашылығында қолданылатын пестицидтерге санитарлық – гигиеналық бақылау жүргізу.
- •Пестицидтердің жіктелуі
- •5) Әдебиет:
- •6)Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтық азық – түліктердің қазіргі уақытта биотехнологияның гигиеналық проблемалары.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтық азық – түліктерді санитарлық қорғау. Тамақтық азық – түліктердің сапасын реттеу.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: қр-да қолданылатын тағамдық қоспаларды гигиеналық бағалау.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII. Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII. Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII. Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиеттер:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Пайдаланылған әдебиеттер:
- •VII.Бақылау:
- •8 Семестр
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиеттер:
- •VII.Бақылау:
- •Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы Гигиена 2 кафедрасы студенттің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік өңдеу
- •7 Семестр
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 1-7 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 9-14 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •8 Семестр
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 1-7 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 9-14 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •Қосымша №1 сөж тақырыптары, оларға қойылатын талаптар және мазмұны
- •3. Сөж тапсыру түрлері:
- •4.Жағдайлық есептерді құрастыруға қойылатын талаптар:
- •Жағдайлық есептерді шешу, тәжірибелік сабақта жағдайлық есептерді талдау
- •Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы Гигиена 2 кафедрасы студенттің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік өңдеу
- •7 Семестр
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 1-7 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 9-14 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •8 Семестр
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 1-7 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 9-14 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •Қосымша №1 сөж тақырыптары, оларға қойылатын талаптар және мазмұны
- •3. Сөж тапсыру түрлері:
- •4.Жағдайлық есептерді құрастыруға қойылатын талаптар:
- •Жағдайлық есептерді шешу, тәжірибелік сабақта жағдайлық есептерді талдау
- •Оңтүстік қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы
- •«Гигиена – 2» кафедрасы пән бойынша білімін, іскерлігін және дағдыларын бақылаушы-өлшегіш құрал
- •1)Пән бойынша тестілер.
- •1)Пән бойынша тестілер.
- •1)Пән бойынша тестілер.
- •1)Пән бойынша тестілер.
Пестицидтердің жіктелуі
Табиғаты және химиялық құрылымына байланысты |
Улылық дәрежесі бойынша |
Қолдану мақсатына байланысты |
1. Хлорорганикалық препараттар (ДДТ, гексахлорин, ДДТ-2, 4-Д, гептахлор және т.б.) 2. Фосфорорганикалық препараттар (метафос, хлорофос, карбофос, тиофос және т.б.) 3. Сынапорганикалық қосындылар (гранозан, меркуран және т.б.) 4. Карбоматтар – карбамин қышқылдарының қосындылары (севин, цинеб, цирам және т.б) 5. Басқа да органикалық қосындылар (динитрофенол, күкірттің органикалық қосындылары және т.б.) 6. Бейорганикалық қосындылар (натрий, кальций арсениті, мырыш фосфиді және т.б.) |
1. Улылығы аса жоғары препараттар-орташа өлім мөлшері (DL50) 50 мг/кг-нан төмен 2. Улы – орташа өлім мөлшері (DL50) 50-200мг/кг 3. Улылығы орташа – орташа өлім мөлшері (DL50) 200-1000кг/мг 4. Улылығы төмен – орташа өлім мөлшері (DL50) 1000 мг/кг-нан жоғары |
1. Инсектицидтер – жәндіктерді жою үшін; 2. Акарицидтер – кенелерді жою үшін; 3. Нематоцидтер – жұмыр құрттарды жою үшін; 4. Лимоцидтер – моллюскаларды жою үшін; 5. Зооцидтер – зиянды кеміргіштерді жою үшін; 6. Фунгицидтер – саңырауқұлақтарды жою үшін; 7. Бактерицидтер - өсімдіктердегі бактериалды ауру тудыратын қоздырғыштарды жою үшін; 8. Гербицидтер – жабайы өсімдіктерді жою үшін; 9. Дефолианттар – жапырақтарды жою үшін; 10. Дефлоранттар – гүлдерді жою үшін; 11. Фумиганттар – қоймаларда бидайды сақтау үшін; 12. Аттрактанттар – жәндіктердің назарын аудару үшін; 13. Репелленттер – жәндіктерді үркітуге арналған. |
4) Иллюстрациялы материалдар: слайдтар- 15, кесте - 1
5) Әдебиет:
1. Сералиева М.Ш., Илақбаева Ү.С. Тағам гигиенасы. Оқулық.-Шымкент,2009.-300бет.
2. П.Терехин., С.В.Ахметова, Г.Н.Талиева. Емдік тамақтану (оқу-әдістемелік құрал). Қарағанды.-2006.-276 бет.
3. Ахметов М. Тағам гигиенасы терминдерінің орысша-қазақша сөздігі: -Алматы: Сөздік. Словарь, 1998 -240 бет.
4. Қазақстан Республикасы территориясында істейтін тағам гигиенасы бойынша санитарлық ережелер мен нормалар, Мемлекеттік санитарлы-эпидемиологиялық қызметінің нормативтік және құқықтық актілері, нормативтік-әдістемелік құжаттар.
6)Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
Пестицидтер дегеніміз не?
Пестицидтердің негізгі қасиеттері қандай?
Қандай пестицидтер ағза үшін аса қауіпті?
Пестицидтердің адам ағзасына әсері қандай?
№13
1) Тақырыбы: Тамақтық азық – түліктердің қазіргі уақытта биотехнологияның гигиеналық проблемалары.
2) Мақсаты: Тағам өндірісіндегі биотехнологияның негізгі бағыттарымен студенттерді таныстыру.
3) Дәріс тезистері: Микроағзалар, өсімдік жасушаларының дақылдары – синтетикалық азық-түліктерден өзінің «табиғылығымен» ерекшеленетін тағамдық қоспалар. Болашақта кулинар тағамға биореакторларда өсімдік жасушаларынан алынған жүзім немесе бүлдіргенді, сарымсақ майы мен жалбызды қоса алады.
Соңғы кездері қант диабетімен ауыратындар үшін қауіпсіз, калориясы төмен сахарозаны алмастыратын заттардың маңызы артып келеді.
Кейбір азық-түліктерге аспарагин қышқылымен қосылып, тәтті мен қышқыл дәм беретін глицинді қосады.
Тағам өндірісі өте тәтті аспартам дипептидін, әсіресе тәттілігі сахарозадан 10000 есе артық таутамин мен монеллиннің пептидтерін қолдануды жоспарлап отыр. Мультимер түріндегі аспартам Е.Coli мутанттарынан гендік инженерияның көмегімен алынған. Соңғы кезде таутамин гені де клондалған.
Тағам өндірісінде ферменттердің де маңызы зор. Олардың көмегімен шырындарды мөлдірлендіреді, лактозсыз (диеталық) сүт өнімдерді, етті жұмсартады. Азық – түліктің тағамдық құндылығын арттыру үшін дәрумендер мен амин қышқылдарын қосады. Жоғарғы продуцентті микробтардың көмегімен гендік инженерияның әдістері арқылы көптеген аминқышқылдарын өндіруге болады.
Е.Coli гендік инженерия штампы L – треонинді 40 сағат ішінде 30г/л өсіреді. Биотехнологияның маңызды аспекті - өндірістік микроағзалардың штаммын жақсарту.
Бір жасушалардың биомассасы болашақта тағамдық қоспа ретінде пайдалануы мүмкін.
Тағамға қосатын ақуызды алу үрдісі азықтық ақуыз өндірісімен бірдей, бірақ рұқсат етілетін субстрактар шектеулі және биомассаның құрамына қоятын талап та өте жоғары. Тағамдық биомассаның құрамында амин қышқылдық құрамы теңдестірілген 80 пайыздан кем емес ақуыз, 2 пайыздан көп емес нуклеин қышқылдары және 1 пайыз липидтер болуы тиіс. Тағамдық препараттар биомассасы токсикологиялық және медикобиологиялық зерттеулерден мұқият тексеріліп, клиникалық зерттеулерден өтуі тиіс.
Европа мен Жапония елдеріндегі «микробтық тағам» өндірісінің психологиялық кедергіге ұшырау себебі интоксикация қатеріне ұшырау ғана емес, «болашақ тағамының» дәмдік қасиетінің де күмәнді болуынан. Бактериалды биомасса үлгісінің дәмін көрген тағамтану сарапшысы: «Адамдарға арналған жаңа тағам барлық қасиетке ие, яғни иісі, дәмі, құрылымы, түсі жоқ» деген.
Бір жасушалардың ақуызы қолданысқа түсетін ғасырда биотехнология өсімдік және микробтар жасушаларының потенциалын тағамның дәмдік қасиеті мен иісін, құрылымын жақсартады деп үміттенуге болады.
Саңырауқұлақтарды, ционобактерияларды, жасыл балдырларды өсіру перспективті деп саналады. Адам үшін картоп және бидай крахмалының көзі болып табылатын Fusarium талшықты массасын Ranr Hovis Me. Douqall компаниясы өндіреді.
Биотехнологияның бүгінгі кездегі потенциалы өте үлкен. Белгілі бір шекарада болса да олар «өмір жібін» жаңадан түзеді, адамзаттың игілігі үшін алдын ала дайындалған параметрлер арқылы бионысандар, генетикалық және жасушалар инженериясын ДНК әдістері арқылы құрайды.
Әрқашан игілік үшін бе? Жоғарыда айтылғандардан белгілі болғандай, әр түрлі бағытта жинақталған қазіргі кездегі биотехнологияның потенциалы – бұл екіжүзді қылыш ХХ ғасырда қалыптасқан ғылыми – техникалы0 өркениеттің басқа да салалары тәрізді тек пайда ғана емес, бақылаусыз, абайсызда немесе арампиғылда пайдалану зиянды әсер етеді. Көзге көрінбейтін ауру тудыратын «гендік монстрлардың» жұғу қаупінің жоғарлауын, арам шөптердің басқа түрлерінің пайда болуын, тіпті алдын ала дайындалған бағдарламалар бойынша «стандартты адамдардың» жойылуын адамдар гендік инженерия әдістерінің кең таралуынан деп түсінеді. Биотехнология дамуының потенциалды қаупін көбейтуге немесе азайтуға да болмайды, ол ғылыми-техникалық қана емес, этникалық және әлеуметтік – саяси факторлармен де анықталады.
Биотехнология «контрастар әлемі» деп саналады, мұнда ғылыми – техникалық прогресстің ең алдыңғы қатарлы жетістіктерін өткен жылдарға қарай отырып, химиялық индустрияның орнын адамзатқа пайдалы тірі табиғат ресурстарын пайдалану көзделіп отыр.
Биотехнологияға оның дамуы үшін қажетті қаржы, шикізат пен кадр мәселелерінің контрастылығы да тән. Мысалы, қомақты қаржыны, үлкен ғылыми ұжымдарды, инженерлік – техникалық және басқару кадрларын, қымбат шикізат пен құралдарды (гендік инженерлік өңдеу, автоматты басқару жүйесін қолданатын биотехнологиялық үрдістер) қажет ететін биотехнологиялық өңдеулер бар. Оларды «үлкен биотехнология» деп атайды. Оларға қарсы тұратын «кіші биотехнология» (биогазды алу, бөгендерде микробалдырларды өсіру) көп жағдайда арзан энергия көзі мен шикізатты, аз қаржы мен еңбек шығыны тән.
Қазіргі кездегі биотехнологияның бар бағыты әр саланы қаржыландыратын жеке адамға емес, жалпы адамзатқа қызмет етуге бағытталуы тиіс.
Дамушы елдер « қолтаңбасы көтермесе де» «үлкен биотехнологияға» мүмкіндік алуы қажет. Малерияға қарсы гендік – инженерлік вакцина жылына миллионнан аса балалар қайтыс болатын Африка елдері үшін аса қажет. Бірақ дамушы Африка елдері гендік-инженерлік вакцинаны өндіруді қаржыландыра ала ма? Ол үшін барлық мемлекеттер бірігіп, биотехнологияны күшейту үшін халықаралық бірлестіктер құру қажет.
Биотехнология – ғылымның әр саласының ғылыми – техникалық жетістігі. Теориялық тұрғыдан гетерогенді, ол бір ғана нысанды зерттеп қана қоймай, кешенді проблемаларды шешуге бағытталуы тиіс. Олардың біріне мысалы қант құрағын (қызылшасын) арзан заттармен алмастыруға жатады.
Биотехнологтар өз ісінде ғылымның салаларын қамтиды: микроағзаларды өсіру үшін микробиологиялық әдіс, глюкоизомеразаны алу үшін биохимия әдісі, полимерлерді алу үшін органикалық синтез, ферменттер жүйесінің параметрлерін реттеу үшін физикалық – химиялық есептеулер қолданылады. Глюкоизомераза биосинтезінің эффективтілігін жоғарылату үшін гендік және жасушалық инженерияның әдістерін қолдануға болады.
Биотехнологиялық өңдеудің шешімін күткен сұрақтардың ауқымы өте үлкен. Алайда олардың көпшілігі глобальды өзекті мәселелермен тікелей немесе жанама байланысты қоршаған ортаның ластануы, экологиялық тоқырау; пайдалы қазбалар қорының азаюы, бірінші кезекте энергия көзінің азаюы, әлемдік энергетикалық тоқырау қаупінің тууы; азық түліктің жетіспеуі, әсіресе дамушы елдерде айқын байқалады.
«Биология» мен «биотехнология» сөздері бір-бірімен»биотехнология» сөзіндегі «техно» сөзімен ғана ажыратылады. Биология да, биотехнология да тірі нысандармен жұмыс жүргізеді, бірақ олардың тірі ағзаларға деген көзқарасы әртүрлі. Биотехнолог тірі ағзаларға тек қызығушылықпен ғана қарамайды, ол керісінше тірі нысандарды адамға қажетті азық – түліктерді өндіру үшін жұмыс істеуге мәжбүрлейді. Биотехнологияның өркендеуін алдын ала болжаған Дж.Б.СХолдейн 1929 жылы «Химиялық қоспалар дайындау үшін еңбек етудің қажеті не, егер біз үшін оны микроб істейтін болса» деген болатын.
Қазіргі таңдағы биотехнологияда тірі ағзаларды өндіріске қажетті материал деп қарастыруға болады; мысалы органикалық қосылыстарды биологиялық трансформациалауда микроағзалар химиялық реагент ролін атқарады. Инженерлік энзимологияға байланысты стандартты «шынжырланған күңдерге» метафорасының тірі нысандарға айтылуы да тегін емес. Соған байланысты біріңғай тірі ағзалар жүйесін рангі бойынша төмендетіп, реагенттер, датчиктер, реле, компьютер детальдары мен өндірістің модернизацияланған басқа да жабдықтарына айналдырып отыр.
Қазіргі кезде биотехнологияның бұл тенденциясының философиялық қана емес, тәжірибелік те маңызы зор.
Биотехнологияға байланысты басқа да тенденция бар. Оны жақтаушылар бионысандағы жасушалар өміршеңді үрдістерін, реттеу жүйесіне «түсіністікпен» қарайды. Бұл ойды журналистер мен биотехнологияны насихаттаушы Фишлок «Биотехнологиялық бизнес» кітабының алғы сөзінде жеңіл әзіл түрінде былай деп білдірген: «Микробтар микробиолог, генетик және инженерлерге қарағанда анағұрлым ақылды және қабілетті». Сөз биотехнологиядағы бионысандардың рангін жоғарлату жайлы.
Биотехнологияның бионысандарға деген ерекше көзқарасы оны басқа ғылыми нысандардың арасында ерекшелендіреді. Биотехнология – ХХІ ғасырдың қарқынды дамуынан туындалған. Ол адамзаттың алдында жаңа көкжиектерді ашады.
4) Иллюстрациялы материалдар: слайдтар- 28