- •Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы Гигиена - 2 кафедрасы
- •Жұмыс бағдарламасы
- •2. Бағдарлама:
- •2.3 Оқытудың міндеттері:
- •2.4 Оқытудың соңғы нәтижесі
- •2.7.1. Дәрістің тақырыптық жоспары:
- •2.7.2 Тәжірибелік сабақтың тақырыптық жоспары:
- •2.7.3 Студенттің өзіндік жұмысының тақырыптық жоспары:
- •2.8 Оқыту мен сабақ берудің әдістері:
- •2.9 Білім алушылардың білімі мен дағдыларын бағалау әдістері:
- •Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы Гигиена 2 кафедрасы
- •Силлабус
- •1.7. Оқытушылар туралы мәлімет:
- •1.9 Пәнің саясаты:
- •2. Бағдарлама
- •2.3 Оқыту мақсаттары:
- •2.4 Пәнді оқытудың соңғы нәтижесі
- •2.7 Пәннің қысқаша мазмұны:
- •2.8.1. Дәрістің тақырыптық жоспары:
- •2.8.2. Тәжірибелік сабақтың тақырыптық жоспары:
- •2.8. 3. Студенттің өзіндік жұмысына арналған тапсырмалар:
- •2.9 Негізгі және қосымша әдебиет:
- •2.10 Оқытудың және сабақ берудің әдістері
- •4. Жағдайлық есептерді құрастыруға қойылатын талаптар:
- •2.11 Білімдерін бағалау белгілері мен ережелері:
- •2.12. Білім алушылардың оқу жетістіктерін тексеру үшін білімін бақылаудың келесі түрлері қарастырылған:
- •2.12.1 Ағымдық бақылау:
- •Жағдайлық есептерді шешу, тәжірибелік сабақта жағдайлық есептерді талдау
- •2.12.2 Аралық бақылау:
- •Қорытынды бағаның пайыздық мөлшері - 88,72 %
- •Балдың сандық эквиваленті - 4
- •Дәстүрлі жүйедегі баға - жақсы
- •Тағам гигиенасы
- •7 Семестр
- •Тақырыбы: Халықтың ақуызбен тамақтану проблемасының гигиеналық аспектілері.
- •Әдебиет:
- •Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтануда майлар проблемасының гигиеналық аспектілері.
- •5) Әдебиет:
- •Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Тамақтануда көмірсулар проблемасының гигиеналық аспектілері.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Тамақтануда дәрумендер проблемасының гигиеналық аспектілері.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтануда минералды заттардың проблемасының гигиеналық аспектілері.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Ұтымды тамақтану және оны ұйымдастыруға қойылатын гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтанудың энергиялық тепе – теңдігі.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Тамақтану тәртібі ұтымды тамақтанудың негізгі құрамдық бөлігі ретінде және негізгі тамақтық заттардың сәйкестендірілуі.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Халықтың тамақтану жағдайын бағалау және санитарлық – гигиеналық бақылау.
- •Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтық азық – түліктерді гигиеналық сараптаудың негіздері.
- •Әдебиет:
- •Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Дән және дәнді өңдеу арқылы алынатын өнімдерге қойылатын гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Сүт және сүт өнімдеріне қойылатын гигиеналық талаптар.
- •Сүт өнімдері
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Ет және ет өнімдеріне қойылатын гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Балық, балық өнімдері мен сутеңіз өнімдеріне қойылатын гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •8 Семестр
- •1) Тақырыбы: Тағам гигиенасы саласында мемлекеттік санитарлық – эпидемиологиялық қадағалауды ұйымдастыру және құқықтық негіздері.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарының орналасуына және жер телімдеріне қойылатын санитарлық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Азық – түлік саудасының ұйымдастырылуына қойылатын талаптар.
- •3) Дәріс тезистері: Азық – түлік сауда нысандарының жер телімдеріне қойылатын талаптар
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Сүт және сүт өнімдері өндірісі кәсіпорындарына қойылатын санитарлық – гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Ет өңдеуші өндірісі кәсіпорындарына қойылатын санитарлық – гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Нан – тоқаш өндірісі кәсіпорындарына қойылатын санитарлық – гигиеналық талаптар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтан уланудың жіктелуі.
- •Тағамдық улану
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтық токсикоинфекциялар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Тақырыбы: Тағамдық бактериалды токсикоздар.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Микробты емес тамақтан улану.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •Қорытынды
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Ауыл шаруашылығында қолданылатын пестицидтерге санитарлық – гигиеналық бақылау жүргізу.
- •Пестицидтердің жіктелуі
- •5) Әдебиет:
- •6)Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтық азық – түліктердің қазіргі уақытта биотехнологияның гигиеналық проблемалары.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: Тамақтық азық – түліктерді санитарлық қорғау. Тамақтық азық – түліктердің сапасын реттеу.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •1) Тақырыбы: қр-да қолданылатын тағамдық қоспаларды гигиеналық бағалау.
- •5) Әдебиет:
- •6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII. Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII. Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII. Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиеттер:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Пайдаланылған әдебиеттер:
- •VII.Бақылау:
- •8 Семестр
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиет:
- •VII.Бақылау:
- •III. Оқыту мақсаты:
- •IV. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
- •VI. Әдебиеттер:
- •VII.Бақылау:
- •Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы Гигиена 2 кафедрасы студенттің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік өңдеу
- •7 Семестр
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 1-7 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 9-14 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •8 Семестр
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 1-7 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 9-14 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •Қосымша №1 сөж тақырыптары, оларға қойылатын талаптар және мазмұны
- •3. Сөж тапсыру түрлері:
- •4.Жағдайлық есептерді құрастыруға қойылатын талаптар:
- •Жағдайлық есептерді шешу, тәжірибелік сабақта жағдайлық есептерді талдау
- •Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы Гигиена 2 кафедрасы студенттің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік өңдеу
- •7 Семестр
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 1-7 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •2. Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7. Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 9-14 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8. Бақылау - сұрақтар:
- •8 Семестр
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 1-7 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •2.Мақсаты:
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •1. Тақырыбы: Аралық бақылау 9-14 тақырыптар бойынша
- •3. Тапсырма:
- •7.Әдебиет:
- •8.Бақылау - сұрақтар:
- •Қосымша №1 сөж тақырыптары, оларға қойылатын талаптар және мазмұны
- •3. Сөж тапсыру түрлері:
- •4.Жағдайлық есептерді құрастыруға қойылатын талаптар:
- •Жағдайлық есептерді шешу, тәжірибелік сабақта жағдайлық есептерді талдау
- •Оңтүстік қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы
- •«Гигиена – 2» кафедрасы пән бойынша білімін, іскерлігін және дағдыларын бақылаушы-өлшегіш құрал
- •1)Пән бойынша тестілер.
- •1)Пән бойынша тестілер.
- •1)Пән бойынша тестілер.
- •1)Пән бойынша тестілер.
5) Әдебиет:
1. Сералиева М.Ш., Илақбаева Ү.С. Тағам гигиенасы. Оқулық.-Шымкент,2009.-300бет.
2. П.Терехин., С.В.Ахметова, Г.Н.Талиева. Емдік тамақтану (оқу-әдістемелік құрал). Қарағанды.-2006.-276 бет.
3. Ахметов М. Тағам гигиенасы терминдерінің орысша-қазақша сөздігі: -Алматы: Сөздік. Словарь, 1998 -240 бет.
4. Қазақстан Республикасы территориясында істейтін тағам гигиенасы бойынша санитарлық ережелер мен нормалар, Мемлекеттік санитарлы-эпидемиологиялық қызметінің нормативтік және құқықтық актілері, нормативтік-әдістемелік құжаттар.
6) Қорытынды сұрақтары (кері байланысы):
Тиімді тамақтану дегеніміз не?
Тиімді тамақтануға қойылатын талаптар қандай?
Үйлестірілген тағам дегеніміз не?
Үйлестірілген тағамның негізгі қағидалары қандай?
№7
1) Тақырыбы: Тамақтанудың энергиялық тепе – теңдігі.
Мақсаты: Энергия шығынының түрлерімен және оларды анықтау әдістерімен таныстыру.
3) Дәріс тезистері: Адамның энергия шығынын келесі түрлерге бөледі:
Адамның еркімен реттелмейтін энергия шығыны;
Реттелетін энергия шығыны.
Реттелмейтін энергия шығынына негізгі зат алмасу мен тағамның арнайы – динамикалық әсеріне қажетті энергия жатады.
Негізгі зат алмасуға қажетті энергия ағзаның негізгі жүйелерінің қызметін қамтамасыз етуге, яғни жүректің жұмысы мен қан айналымға дем алу мен өкпенің жұмысына, экскреторлық қызмет пен бүйректің жұмысына, секреторлық қызмет пен эндокринді жүйенің жұмысына, дене температурасын қалыпты жағдайда ұстауға, бұлшық ет тонусын қамтамасыз етуге және ағзаның басқа да қызметтері үшін жұмсалады. Негізгі зат алмасудың энергия көлемін бұлшық ет және жүйке жүйесінің тынығуы кезінде адамды ыңғайлы жағдайда жатқызып, ыңғайлы температурада (200С) және адам аш кезінде (соңғы тамақ зерттеуден 14-16 сағат бұрын) анықтайды.
Негізгі зат алмасудың энергия шығыны әр адам үшін жеке және тұрақты көрсеткіш болып табылады. Ол орташа салмақтағы (70кг) ер адамдар үшін 7112,8 кДж (1700ккал), ал орташа салмақтағы (55кг) әйелдер үшін 5857,6 кДж (1400ккал). Негізгі зат алмасуға қажетті энергия көптеген факторларға байланысты, ол ағзаның жағдайы мен сыртқы ортаға да байланысты.
Негізгі зат алмасуға қажетті энергия ОЖЖ-нің жағдайына да байланысты. Күйзеліс, дененің қызуымен байланысты ауытқулар негізгі зат алмасуды жоғарлатады. Эндокриндік жүйелер қызметінің жоғарлауы негізгі зат алмасуға елеулі ықпал етеді.
Негізгі зат алмасу адамның жасына және жынысына байланысты. Әйелдерде негізгі зат алмасу ерлерге қарағанда 5-10 пайызға төмен. Балаларда ересектерге қарағанда 15 пайызға жоғары, баланың жасы кіші болған сайын, негізгі зат алмасу да жоғарылай түседі. Қарттарда, керісінше, негізгі зат алмасу жастармен салыстырғанда 10-15 пайызға төмен.
Тағамның арнайы-динамикалық әсері. Тамақ ішкен сайын энергия шығыны да жоғарылайды, ол ағзадағы тағамдық заттардың өзгеруі мен тотығу үдерістерінің күшеюіне байланысты. Тағам қабылдағанда энергия шығынының жоғарылауы негізгі зат алмасудың да жоғарлауына әкеледі. Сондықтан энергия шығынын есептеген кезде негізгі зат алмасудың көрсеткіштеріне (ерлер үшін 7112,80 кДж немесе 1700 ккал; әйелдер үшін 5857,6 кДж немесе 1400 ккал) 10 пайыз энергия қосу керек. Негізгі зат алмасудың мейлінше жоғарғы көрсеткіштері 30-40 пайыз ақуызы мен тағамдарды пайдаланғанда байқалады. Майлы тағамдарда негізгі зат алмасу 4-14 пайызға, көмірсуда 4-7 пайызға жоғарлайды.
Реттелетін энергия шығынына еңбек ету, тұрмыста, спортпен шұғылданғанда және т.б. жұмыстар атқарғандағы энергия шығыны жатады. Адамның ерік-жігері мен жағдайына байланысты реттелетін энергия шығыны жоғарылап немесе төмендеп отырады.
Еңбек ету барысында жұмсалатын энергия шығыны өндіріс үдерістерін атқаруға қажетті бұлшық ет және дене еңбегінің көлемі мен сипатымен анықталады. Өндірісте физикалық жағдайды қажет ететін қол еңбегінің мөлшері артқан сайын, энергия шығыны да жоғарлайды. Сондықтан да әртүрлі кәсіби топтардың энергия шығынын анықтау барысында физикалық еңбектің көлемін білудің маңызы зор.
Қазіргі кезде еңбек үрдістерінің механикаландыру мен автоматтандырылуына байланысты еңбек ету барысында жұмсалатын энергия күрт қысқарды.
Энергия шығынын анықтау үшін зертханалық және есептеу әдістері қолданылады. Зертханалық әдістерден тура немесе тура емес калориметрия әдістері қолданылады. Хронометраж әдісі – кең таралған әдістердің бірі, ол арқылы бақылаудағы адамның әрбір іс әрекетімен оған кеткен уақытын дәл есептеуге болады.
4) Иллюстрациялы материалдар: слайдтар- 15