Файловый архив студентов. Файловый архив студентов.
1327 вузов, 5493 предметов.
/ Регистрация
FAQ Обратная связь Вопросы и предложения
Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Башкирский Государственный Аграрный Университет
Предмет:
[НЕСОРТИРОВАННОЕ]
Файл:

Актуальные проблемы научных исследований партнерских университетов в сфере экономики. Aktualne problemy badan naukowych partnerskich uniwersytetуw w s

.pdf
Скачиваний:
0
Добавлен:
07.09.2026
Размер:
2 Мб
Скачать
☆
E. Rogalska
zdyskontować przyszła wartość długu publicznego tak samo jak potrafią zdyskontować przyszłe dochody z posiadanego kapitału. Podobnie M. Bailey [1962] dopuszcza możliwość traktowania przez gospodarstwa domowe deficytu budżetowego jako przyszłych podatków [8]. Artykuł Roberta Barro z 1974r. Are Government Bonds Net Wealt był przełomowy w świetle wcześniejszej dyskusji nad ekwiwalencją ricardiańską o tyle, że Barro przyjął neutralność długu publicznego jako fakt, podczas gdy wcześniejsi dyskutanci podnosili tylko teoretyczną możliwość neutralności długu i wątpili w faktyczne występowanie ekwiwalencji w rzeczywistości. Ekwiwalencja ricardiańska zakłada, iż wybór rządu pomiędzy długiem publicznym a finansowaniem wydatków podwyższonymi podatkami jest nieistotny (przynosi takie same skutki w rzeczywistości gospodarczej), podobnie teoremat Modiglianiego­Millera zakłada, iż wartość przedsiębiorstwa nie zależy od sposobu jego finansowania. Wielu ekonomistów uważa, iż twierdzenie Modiglianiego-Millera dobrze wyjaśnia współczesne decyzje finansowania firmy; podobnie niektórzy ekonomiści są zdania, iż ekwiwalencja ricardiańska rzeczywiście opisuje zachowania podmiotów [8].
Większość ekonomistów zgadza się ze stwierdzeniem, że dług
publiczny nie jest neutralny dla gospodarki, niemniej istnienie znacznie mniejsza zgodność co do przyczyn, dlaczego dług nie jest neutralny. Międzygeneracyjna redystrybucja - gdy rząd ten podatki, odbywa się to kosztem przyszłych pokoleń, następuje zatem dystrybucja majątku od przyszłych pokoleń na rzecz aktualnych podatników. Robert Barro [3] argumentuje jednak, że ponieważ przyszłe pokolenie jest potomstwem obecnego pokolenia, aktualni podatnicy nie odczuwają dodatniego efektu majątkowego, wiązanego z finansowaniem obniżki podatków długiem publicznym. Barro zaproponował, aby postrzegać postawę aktualnego pokolenia jako altruizm międzypokoleniowy, co oznacza iż bieżące pokolenie nie będzie skłonne dokonywać transferu majątku kosztem swoich potomków, zaoszczędzone w efekcie obniżki opodatkowania fundusze przekazane zostaną potomnym, na sfinansowanie przyszłych, zwiększonych obciążeń
221
Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
podatkowych. L.J. Kolitkoff i L.H. Summers wskazują, iż większość bogactwa wytworzonego w gospodarce amerykańskiej jest zapisywana w spadku potomkom, aniżeli konsumowana przez jej aktualnego właściciela. Niewykluczone, że większość spadków jest pozostawiana przypadkowo a nie świadomie, gdyż dotychczasowi właściciele umierają niespodziewanie i nie zdążą skonsumować tyle, ile zaplanowali [10]. Interesujący pogląd na przekazywanie spadku przedstawili B.D. Bernheim, A. Shleifer oraz L.H. Summers określając przekazywanie spadku strategicznym motywem spadkowym; zgodnie z tą koncepcją rodzice wykorzystują argument spadku w celu wywołania pożądanych zachowań swoich dzieci, takich jak częste odwiedzanie domu rodzinnego[5]. J.M. Poterba i L.H. Summers stwierdzają, iż nawet bez międzygeneracyjnego altruizmu, ludzie i tak mają wystarczająco długi horyzont czasowy, aby ekwiwalencja Ricarda rzeczywiście obowiązywała, gdyż podwyżka przyszłego opodatkowania wynikająca z ograniczenia bud
żetowego rządu prawdopodobnie przydarzy się jeszcze w czasie ich życia. Stąd wniosek, że jeżeli z jakichś powodów w rzeczywistości gospodarczej nie występuje ekwiwalencja, to jej brak musi mieć swoje podłoże w przyczynie innej niż międzygeneracyjna dystrybucja majątku [13].
Innym wyjaśnieniem nieneutralności długu publicznego są niedoskonałości rynku kapitałowego. Gospodarstwa domowe, które przedkładają konsumpcję przyszłą nad bieżącą, bądź też spodziewają się wyższych dochodów w przyszłości, chętnie zwiększyłyby swój poziom konsumpcji, jednak w obawie przez możliwym bankructwem powstrzymują się od pożyczania. W takiej sytuacji optymalną
strategią jest konsumowanie całego bieżącego dochodu oraz utrzymywanie znikomych aktywów. Obniżka opodatkowania finansowana deficytem umożliwia gospodarstwom domowym zwiększenie bieżącej konsumpcji bez konieczności zaciągania zadłużenia się. Podmioty zareagują na taką politykę rządu zwiększoną konsumpcją ze świadomością, iż odbędzie się to kosztem wyższych podatków i niższej konsumpcji w późniejszym okresie.
222
E. Rogalska
Podobnie ekwiwalencja ricardiańska przestaje obowiązywać, jeżeli przyjmiemy, że rząd w rzeczywistości nigdy nie musi dokonać spłaty swoich zobowiązań, gdyż dokonuje ciągłego rolowania długu. Jeżeli rząd nie podnosi podatków, aby sfinansować odsetki od dodatkowego długu, to dokonuje finansowania odsetek poprzez emisję dodatkowego długu publicznego. Taki rodzaj polityki fiskalnej nazywany jest schematem Ponzi’ ego, gdyż oznacza, iż kwoty należne starym inwestorom są płacone ze środków pozyskanych od nowych inwestorów. Jeżeli rząd odkupuje kolejnych emisji długu według schematu Ponzi, oznacza to, że dług publiczny roście w tempie r % rocznie, i że początkowa obniżka podatków i występowanie długu publicznego nie wymaga zwieszenia opodatkowania w przyszłości. Jeżeli poziom odsetek, jaki musi płacić rz
ąd inwestorom jest niższy aniżeli stopa wzrostu gospodarki, to takie rolowanie długu może odbywa się w nieskończoność. Ekonomiści współcześnie są zdania, iż gospodarstwa domowe nie oszczędzają w takim stopniu, aby poziom zwrotu z zainwestowanego kapitału był niższy aniżeli tempo wzrostu gospodarki, co oznacza, iż ricardiańska ekwiwalencja nie może być obalona argumentem o nieustannym rolowaniu długu publicznego [2].
Założenie przyjmowania przez gospodarstwa domowe długookresowej perspektywy jest być może popularne wśród ekonomistów, którzy przyzwyczajeni są do modelu człowieka racjonalnego, niemniej osoby niezajmujące się ekonomią bardziej sceptycznie pochodzą do kwestii rozważania wysokości opodatkowania w przyszłości w związku z rosnącym zadłużeniem rządu. Taki pogląd nazywany jest przyjęciem krótkookresowej perspektywy w decyzjach gospodarczych. Popularne wydaje się stwierdzenie, iż podmioty są krótkowzroczne w zdecydowanej większości decyzji jakie podejmują [8]. Trudno zaaplikować krótkowzroczność do modelu ekonomicznego, niemniej Robert H. Strotz [15] i David Laibson [11] rozważają preferencje, zgodnie z którymi konsument przywiązuje szczególną uwagę do bieżącej użyteczności. Preferencje konsumenta typu Strotz-Laibson dobrze wyjaśniają, dlaczego prywatne oszczędności są zbyt niskie, jednak
223
Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
nie wystarczą do obalenia hipotezy ekwiwalencji ricardiańskiej. Zdaniem D.W. Elmendorfa i N.G. Mankiw konsument może oszczędza zbyt mało, ale bez innych okoliczności towarzyszących typu ograniczenia rynku kapitałowego czy asymetria informacji, jest w pełni ricardiański w stosunku do polityki fiskalnej.
Badanie empiryczne oczekiwań fiskalnych
Twierdzenie ekwiwalencji ricardiańskiej do tej pory nie zostało sfalsyfikowane na gruncie empirycznym, nie ma pewności czy jest ono fałszywe. Większość ekonomistów przyjmuje ten teoremat z niedowierzaniem ze względu na założenia, jakie muszą być spełnione (gładka w czasie konsumpcja), aby było ono prawdziwe. Celem zweryfikowania występowania hipotetycznych oczekiwań fiskalnych typu ricardiańskiego wśród osób z wykształceniem ekonomicznym, zatem w grupie osób, której członkowie zaznajomieni zostali gruntownie w trakcie nauki z modelem człowieka postępującego racjonalnie. Badanie zostało przeprowadzone w okresie od października 2009 do lutego 2010 wśród studentów Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Badanie przeprowadzone zostało metoda ankietow
ą na próbie liczącej 496 osób, do której dobór jednostek był celowy. Poprawnie zostało wypełnionych 468 kwestionariuszy ankiety. Pytania dotyczyły opinii respondenta na temat czterech scharakteryzowanych szczegółowo propozycji zmian w polityce fiskalnej: 1) poparcia dla działań antykryzysowych rządu finansowanych dodatkowym deficytem budżetowym państwa (emisja obligacji), 2) reakcji na trwałą obniżkę opodatkowania (finansowaną deficytem), 3) reakcji na tymczasową obniżkę opodatkowania finansowaną deficytem) oraz
4) poparcia dla dotacji celowej finansowanej podwyżką opodatkowania. Poniżej zaprezentowano wyniki badania.
Respondenci zapytani o opinię na temat aktywnej reakcji rządu na stan kryzysowy w gospodarce najczęściej opowiadali się za brakiem poparcia dla interwencji rządu ze względu na rosnące zadłużenie państwa i prawdopodobne przyszłe problemy z obsługa zadłużenia — na ten wariant wskazało 36 % respondentów. Poparcie wyrażane w największym stopniu uzależnione było od
224
E. Rogalska
sposobu realizacji dodatkowych wydatków rządowych. Ponad 20 % respondentów poparło aktywność państwa umotywowaną słabym stanem koniunktury gospodarczej, co mogłoby przyspieszyć wyjście z kryzysu. Całkowity brak poparcia dla działań antykryzysowych finansowanych dodatkowym deficytem wyraziło ponad 10 % respondentów. Taki rozkład udzielanych odpowiedzi wskazuje na występowanie wśród studentów świadomości wystąpienia problemów z obsługą zadłużenia publicznego.
Tabela 1
Opinia respondentów dotycząca
Poparcie dla dodatkowego zadłużenia. 5,0 Całkowity brak poparcia. 10,3
Poparcie dla dodatkowego zadłużenia. usprawiedliwionego złym stanem gospodarki. 20,5 Poparcie uzależnione od sposobu realizacji dodatkowych wydatków. Brak poparcia ze względu na problemy z przyszłą obsługą zadłużenia. 36
działań antykryzysowych rządu
Warianty odpowiedzi
Odsetek udzielanych odpowiedzi
28,2
W dalszej kolejności zapytano respondentów jak zachowaliby się w sytuacji, gdyby rząd zadeklarował trwałą obniżkę opodatkowania finansowaną emisją obligacji (tab. 2.). Najwięcej, bo ponad 30 % respondentów wybrało wariant przeznaczenia zaoszczędzonych w ten sposób środków na dodatkowe wydatki konsumpcyjne. Łącznie ponad 35 % udzielanych odpowiedzi dotyczyło zwiększenia wydatków konsumpcyjnych, w tym na wycieczki zagraniczne, ze środków zaoszczędzonych przez gospodarstwa domowe dzięki obniżce podatków. 13 % respondentów wskazało przeznaczenie dodatkowych środków na zakup środków trwałego użytku, co w przypadku zakupów tego typu realizowanych przez gospodarstwa domowe często postrzega
225
Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
niejako inwestowanie. Ponad 26 % respondentów zadeklarowało utworzenie oszczędności na wszelki wypadek oraz ponad 25 % odpowiadających przeznaczyłoby dodatkowe środki na ubezpieczenie prywatne, czyli także na oszczędności. Wyniki reakcji na wprowadzenie trwałej obniżki opodatkowania nie są jednoznaczne, w większości respondenci przejawiają dużą skłonność do zaoszczędzenia obniżki opodatkowania – łącznie ponad 51 %.
Tabela 2
Reakcja respondentów na wprowadzenie
trwałej obniżki opodatkowania
Odsetek
udzielanych
Deklarowane reakcje Kwota zaoszczędzona zostanie wydana na dodatkowe zakupy. 30,2 Zaoszczędzone środki będą przeznaczone na wycieczkę
zagraniczną. 5,0 Zaoszczędzone środki zostaną zainwestowanie w środki trwałe gospodarstwa domowego.
Powiększone zostaną oszczędności na wszelki wypadek. 26,2
Dodatkowe środki przeznaczone będą na prywatne ubezpieczenie.
odpowiedzi
13,0
25,6
W reakcji na tymczasową obniżkę opodatkowania (tab. 3.) można zaobserwować znacznie mniejszą skłonność wydawania środków zaoszczędzonych dzięki obniżce podatków — tylko około 17,5 % osób zadeklarowało przeznaczenie obniżki podatków na bliżej niezdefiniowane dodatkowe zakupy. Zdecydowanie najwięcej, bo 44 %, respondentów wybrało w tym przypadku wariant oszczędzania «na wszelki wypadek». Drugim najczęściej wybieranym wariantem deklarowanego przeznaczenia zaoszczędzonego podatku jest przeznaczenie tychże środków na prywatne ubezpieczenie, zatem także na oszczędności.
226
E. Rogalska
Tabela 3
Reakcja respondentów na wprowadzenie
tymczasowej obniżki opodatkowania
Odsetek
Deklarowane reakcje
Kwota zaoszczędzona zostanie wydana na dodatkowe zakupy. 17,5 Zaoszczędzone środki będą przeznaczone na wycieczkę zagraniczną. 5,0 Zaoszczędzone środki zostaną zainwestowanie w środki trwałe gospodarstwa domowego. 13,0
Powiększone zostaną oszczędności „na wszelki wypadek”. 44,0 Dodatkowe środki przeznaczone będą na prywatne ubezpieczenie.
udzielanych
odpowiedzi
20,5
Ostatnie pytanie, mające na celu zbadanie opinii respondentów dotyczących aktywności rządu w obszarach interwencji w mechanizm rynkowy przy jednoczesnym finansowaniu dotacji z wpływów z podwyższonych podatków. Korzyść dla konsumenta polegać miałaby na dostępności płodu rolnego po niższej cenie na rynku. Opinie respondentów na tak postawiony problem prezentuje tabela 4.
Najczęściej wskazywaną odpowiedzią jest poparcie dla dotacji pod warunkiem, że będzie ona finansowana z innych źródeł aniżeli podwyżka podatków. Drugim co do częstości wskazań wariantem jest brak jakiegokolwiek poparcia dla tego typu aktywności rządu — 36 % respondentów. Jedynie 4 % respondentów wybrało wariant odpowiedzi, w którym samodzielnie mogli wskazać źródło finansowania dodatkowych wydatków rządu. Najczęściej wskazywaną możliwością zdobycia przez rząd dodatkowych środków na dotację było przesunięcie na ten cel wydatków administracyjnych, zwłaszcza na administrację rządową.
227
Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
Tabela 4
Opinia respondentów na temat planów wprowadzenia
dotacji dla producentów rolnych finansowanej
podwyżką opodatkowania
Odsetek
udzielanych
Warianty odpowiedzi
Całkowite poparcie dla dotacji. 10,5 Poparcie dla dotacji warunkowane finansowaniem z innych źródeł. 39,0
Całkowity brak poparcia dla dotacji. 10,5 Całkowity brak poparcia dla interwencji w rynek. 36,0
Poparcie dla dotacji ze wskazaniem innych źródeł finansowania. 4,0
odpowiedzi
Wnioski
Oczekiwania fiskalne gospodarstw domowych są obiektem zainteresowania naukowego ekonomistów ze względu na ich istotne znaczenie dla skuteczności stymulacji fiskalnej. Analiza przeprowadzona na podstawie modelu J. Hicksa IS-LM uwzględniająca oczekiwania fiskalne podmiotów dopuszcza możliwość wystąpienia kontrefektywnej stymulacji fiskalnej. Empirycznie zaobserwowane reakcje gospodarstw domowych w odpowiedzi na różne propozycje zmian polityki fiskalnej nie dają podstaw do odrzucenia hipotezy o występowaniu teorematu ekwiwalencji ricardiańskiej. Badanie postaw wobec zmian polityki fiskalnej przeprowadzone wśród studentów i absolwentów studiów ekonomicznych wykazało, iż w tym gronie szczególnie silna jest świadomość ograniczenia budżetowego rządu, co przekłada się na brak poparcia dla aktywnej polityki fiskalnej państwa. Wyniki badania potwierdzają przypuszczenie, iż mają charakter ricardiański te gospodarstwa domowe, którym znany jest model racjonalnego konsumenta. Sądzić należy, iż wraz z rozwojem edukacji ekonomicznej i lepszym dostępem do informacji o
228
E. Rogalska
skutkach deficytu budżetowego w długim okresie i faktycznych kosztach wdrażania nowych rozwiązań z zakresu aktywnej polityki fiskalnej, wzrośnie udział ricardiańskich konsumentów w ogóle konsumentów w młodych gospodarkach rynkowych Europy Środkowo-Wschodniej. Z uwagi na istotne znaczenie badanego zagadnienia w praktycznej realizacji polityki gospodarczej państwa należy kontynuować badania w obszarze oczekiwań fiskalnych gospodarstw domowych.
Literatura
1. Auerbach A.J., 2002, Is There a Role for Discretionary Fiscal Pol-
icy, NBER Working Paper Series, Working Paper 9306.
2. Ball L., D.W. Elmendorf, N.G. Mankiw, 1995, The Deficit Gam-
ble, NBER Working Paper No. 5015.
3. Barro R.J., 1974, Are Government Bonds Net Wealth, Journal of
Political Economy, Vol. 82, I. 6, November/December, 1095 — 1117.
4. Barro R..J., 1979, On the Determination of the Public Debt, Jour-
nal of Political Economy, Vol. 87, I. 5, October, 940—971.
5. Becker G.S., 1974, A Theory of Social Interactions, Journal of Po-
litical Economy, Vol. 82, I. 6, November/December, 1063—1093.
6. Blanchard O.J., 1985, Debt, Deficits, and Finite Horizons, Journal
of Political Economy, Vol. 93, I. 2, April, 223—247.
7. Davig T., E.M. Leeper, 2009, Expectations and Fiscal Stimulus, CAEPR Working Paper #006-2009, Center for Applied Economics and Policy Research, http://ssrn.com/abstract=1416885.
8. Elmendorf D.W., N.G. Mankiw, 1998, Government Debt, NBER Working Paper No. 6470.
9. Friedman M., 1957, Theory of the Consumption Function, Prince- ton University Press, dostępny na stronie internetowej: http://www.nber.org/chapters/c4405.
10. Kotlikoff L.J., L.H. Summers, 1981, The Role of Intergenera- tional Transfers in Aggregate Capital Accumulation, Journal of Political Economy, Vol. 89, I. 4, August, 706—732.
11. Laibson D., 1997, Golden Eggs and Hyperbolic Discounting, Quarterly Journal of Economics, May, 443—477.
229
Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
12. OECD Factbook 2009: Economic, Environmental and Social Sta­tistics, OECD 2009.
13. Poterba J.M., L.H. Summers, 1987, Finite Lifetimes and the Ef­fects of Budget Deficits on National Saving, Journal of Monetary Eco-
nomics, Vol. 20, I. 2, 369—391.
14. Ricardo D., 2006, Principles of Political Economy and Taxation, Cosimo, New York.
15. Strotz R.H., 1956, Myopia and Inconsistency in Dynamic Utility Maximization, Review of Economic Studies, 23, 1956, 165—180.
16. Tobin J., 1952, Asset Holdings and Spending Decisions, Ameri- can Economic Review, Vol. 42, I. 2, May, 109—123.
230
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]
Помощь Обратная связь Вопросы и предложения Пользовательское соглашение Политика конфиденциальности