Добавил:

ivanov666 Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.

Вуз:

Башкирский Государственный Аграрный Университет

Предмет:

[НЕСОРТИРОВАННОЕ]

Файл:

Актуальные проблемы научных исследований партнерских университетов в сфере экономики. Aktualne problemy badan naukowych partnerskich uniwersytetуw w s

.pdf

Скачиваний:

Добавлен:

07.09.2026

Размер:

2 Мб

Скачать

☆

<<< < Предыдущая 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 2122 / 3022 23 24 25 26 27 28 29 30 > Следующая >>>

E. Kowalska

Modyfikacja modelu Nicossia ze szczególnym uwzględnieniem roli

opakowania wyjaśnia, że ważnym czynnikiem sukcesu producentów jest z jednej strony konfrontacja preferencji opakowaniowych konsumentów z własnymi kryteriami doboru opakowań do wytwarzanych produktów. Z drugiej strony umiejętność pogodzenia tych kryteriów z rozpoznanymi potrzebami konsumentów, może stworzyć podstawę do podejmowania racjonalnych decyzji w zakresie prowadzenia wyważonej polityki gospodarowania opakowaniami tak, by procentowało to sukcesem finansowym przedsiębiorstwa.

Piśmiennictwo

1. Garbarski L., Zrozumieć nabywcę, Polskie Wydawnictwo

Ekonomiczne, Warszawa 1994.

2. Jachnis A., Terelak J. F., Psychologia konsumenta i reklamy,

Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz 2002.

3. Kieżel E. (red.), Rynkowe zachowania konsumentów,

Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Katowice 2000.

4. Kotler P., Marketing, Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o., Poznań

2005.

5. Mazurek-Łopacińska K., Zachowania nabywców i ich

konsekwencje marketingowe, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2003.

6. Nicossia F. M., Consumer Decision Processes. Engelwood Cliffs,

Prentice Hall 1996.

7. Smyczek S., Sowa J., Konsument na rynku. Zachowania, modele,

aplikacje, Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2005. Światowy G., Zachowania konsumentów, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2006.

E. Rogalska,

mgr ., uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

STYMULACJA FISKALNA A OCZEKIWANIA FISKALNE

GOSPODARSTW DOMOWYCH

This paper surveys literature of macroeconomic effects of fiscal stimulation. It presents the conventional theory of fiscal stimulation, which emphazis aggregate demand in short run and crowding effect in the

211

Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna

long run. Next it examines households’ expectation effect baced on the Ricardian-Barro equivalence hipothesis. In the end the paper presents results of empirical research of fiscal expectation and fiscal behavior conducted with the questionnaire method.

Wprowadzenie

Kwestią często dyskutowaną w ostatnim dwudziestoleciu XX wieku były skutki wysokiego długu publicznego, który pojawił się jako efekt systematycznie rosnących wydatków rządowych w kolejnych dziesięcioleciach drugiej połowy XX wieku, co prowadziło w dalszej kolejności do zwiększającego się zadłużenia rządów krajów rozwiniętych. Przeciętny dług publiczny w krajach OECD wzrósł znacznie, poczynając od 37,78 % PKB w 1960r. aż do poziomu 75 % PKB w roku 2007 [12].

W jaki sposób stymulacja fiskalna, w efekcie której powstaje dług publiczny wpływa na gospodarkę? D. Ricardo w swojej opublikowanej w 1812r. książce Principles of Political Economy and Taxation stwierdził, iż dług państwa spowodowany nad- miernymi wydatkami (wojennymi) musi być spłacony po czasie ekspansji fiskalnej, gdyż stan zadłużenia jest niemożliwy do utrzymani w długim terminie. Jeżeli jakie

ś państwo będzie zad-

łużało się w stopniu większym aniżeli pozostałe, jego obywatele,

zdając sobie sprawę, iż będą zmuszeni uregulować to zadłużenie w płaconych przez siebie podatkach, podejmą decyzję o przeniesieniu swojego majątku do innego kraju, gdzie nie będą tak mocno obci-

ążeni podatkami [14]. Oczekiwania fiskalne obywateli formu- łowane na podstawie bieżącej polityki fiskalnej państwa nie zostały

nazwane przez Ricardo w sposób, jaki znany jest nam współcześ- nie. Teoria stworzona przez Ricardo została rozpowszechniona przez R. Barro w 1974 r. i od tej pory znana jest jako ekwiwalencja Ricardo-Barro. Dyskusja wśród ekonomistów na temat wpływu zadłużenia na poziom aktywności gospodarczej jest cały czas żywa i nie udało się wypracować konsensu w tej materii. Kwestia ta jest o tyle ważna, iż porusza problem prawidłowoś

ci zachowań podmiotów gospodarczych w ogóle. Pośród makroekonomistów zdania są podzielone na temat faktycznego wpływu zadłużenia państwa

212

E. Rogalska

funkcjonowanie podmiotów prywatnych i na gospodarkę jako całość.

Konwencjonalne podejście do kwestii długu publicznego, podzielane przez większość ekonomistów, opiera się na poglądzie, iż emisja długu publicznego stymuluje zagregowany popyt wzrost gospodarczy w krótkim okresie, ale wypiera inwestycje i przez to obniża wzrost gospodarczy w długim okresie [8]. Ponieważ prywatna konsumpcja stanowi około 2/3 PKB, typowym argumentem na rzecz stymulowania popytu konsumpcyjnego, popytu na pracę poprzez stymulację fiskalną. Reakcja konsumpcji na wzrost wydatków budżetowych jest jednak niejednoznaczna, i tak neoklasyczna teoria ekonomii zakłada wypieranie wydatków prywatnych przez publiczne [7]. Alternatywne podejście do kwestii długu publicznego, zwane ekwiwalencją ricardiańską, opiera się a założ- eniu, iż wybór pomiędzy długiem publicznych a zwiększonym opodatkowaniem jest bez znaczenia, gdyż reakcja podmiotów na każdą z tych polityk rządu będzie jednakowa. Dyskusja wokół zagadnień teoretycznych rzuca nowe światło na antycykliczną

poli-

tykę państwa, optymalny poziom oszczędności krajowych oraz zmiany opodatkowania.

W pracy zaprezentowano konkurencyjne teorie na temat aktywnej polityki rządu, której efektem jest dodatkowe zadłużenie pań- stwa. Dokonano również analizy uwarunkowań przeprowadzenia badań empirycznych występowania zjawiska ekwiwalencji rikardiańskiej, a zatem przekonania, iż gospodarstwa domowe przyjmują długi horyzont czasowy w formułowaniu swoich oczekiwań fiskalnych. W pracy zaprezentowano wyniki badań dotyczących oczekiwań fiskalnych przeprowadzonego na celowo dobranej próbie studentów i absolwentów studiów ekonomicznych.

Konkurencyjne teorie

Konwencjonalne ujęcie

Konwencjonalne myślenie o długu publicznym zakłada, iż skutki długu publicznego są obecne w krótkim i długim okresie. W długim okresie dług redukuje poziom dobrobytu. W krótkim okresie deficyt budżetowy zwiększa popyt. Zakłada się, iż rząd utrzymuje wydatki na dotychczasowym poziomie i dokonuje obniżki

213

Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna

opodatkowania. W ten sposób zwiększa się bieżący dochód rozporządzalny gospodarstw domowych oraz zasób majątku, co powoduje wzrost konsumpcji gospodarstw domowych a przez to wzrost zagregowanej konsumpcji dóbr i usług. Zgodnie z konwencjonalnym myśleniem gospodarka ma charakter keynesowskiej w krótkim okresie ze względu na sztywność płac, sztywność cen oraz tymczasowy brak informacji. Stąd polityka polegająca na cięciach podatkowych oraz na zwiększaniu wydatków rządowych prowadzi w krótkim okresie do zwiększenia popytu i produktu, co jest szczególnie potrzebne w chwilach, gdy gospodarka ulega recesji [8].

Analizę reakcji gospodarki na zmianę deficytu budżetowego można przeprowadzić na gruncie modelu J. Hicksa IS-LM, gdzie realna stopa procentowa odłożona zostaje na osi rzędnych, natomiast produkt na osi odciętych. Standardowa analiza kontrakcji fiskalnej opartej bądź na wyższym opodatkowaniu podmiotów bądź na redukcji wydatków rządowych, przyjmuje iż krzywa IS obniża

się z poziomu IS

, obejmując redukcję w zagregowanym popycie

oraz spadek realnej stopy procentowej amortyzuje spadek zagregowanego popytu, następuje przesunięcie krzywej IS do poziomu

. Jeżeli kontrakcja fiskalna przeprowadzana jest w warunkach

IS planów trwałej redukcji zadłużenia państwa, może również stymulować bieżący popyt sektora prywatnego poprzez oczekiwania niższych przyszłych obciążeń fiskalnych, co spowoduje prze-

sunięcie krzywej IS w modelu do pozycji IS

. Nie ma teore-

tycznych przeciwwskazań z powodu których przesunięcie krzywej IS w sytuacji pozytywnych oczekiwań podmiotów co do przyszłych obciążeń fiskalnych powyżej początkowego położenia

krzywej IS

. Jeżeli sytuacja taka wystąpi w rzeczywistości, wzroś- nie zagregowany popyt, ale wzrośnie też realna stopa procentowa. Jeżeli uwzględni się oczekiwania inflacyjne, polityka fiskalna zredukuje oczekiwaną stopę inflacji, to z kolei zredukuje nominalną stopę procentową korespondującą ze każdą stopa realną, co spowoduje wzrost popytu na pieniądz i przesunięcie krzywej LM w lewo i górę z poziomu LM

do poziomu LM1. Spowoduje to jeszcze

214

E. Rogalska

większy wzrost realnej stopy procentowej w związku ze wzrostem zagregowanego popytu [1].

Dylemat ten można wyjaśnić analizując równowagę na rynku pieniężnym. Jeżeli popyt na pieniądz nie spada, to spadek realnej stopy procentowej można wyjaśnić poprzez wzrost podaży pieniądza. Jaki mechanizm może powodować jednoczesny wzrost podaży pieniądza i wzrost produktu? Po stronie podaży następuje wzrost podaży pracy (w rezultacie efektu dochodowego związanego w przewidywanymi wyższymi obciążeniami fiskalnymi), co zwiększa produkt oraz oszczędności, a ponadto zwiększona podaż pracy zwiększa produktywność kapitału, a przez to również popyt na kapitał. Pojawia się sytuacja przypominająca pozytywny szok produktywności, następuje jednoczesny wzrost produktu oraz oszczędności i wzrost popytu na pieniądz zgłaszany przez firmy pragną

ce wykorzystać wyższy poziom produktywności czynników

produkcji [1].

Nie jest to koniec analizy, możliwe są dalsze konsekwencje przeprowadzonej konsolidacji fiskalnej. Jeżeli kontrakcja fiskalna zredukuje ryzyko przyszłej inflacji, zmiana ta może spowodować, iż obligacje rządowe staną się mniej ryzykownym narzędziem oszczędzania aniżeli gotówka, co zmniejszy popyt na pieniądz o spowoduje przesunięcie krzywej LM do poziomu LM

. Wynikiem

tego pojawi się jednoczesny wzrost produktu oraz spadek realnej stopy procentowej. Równowaga ustali się w punkcie przecięcia tejże krzywej z krzywą IS

. Przeprowadzona z sukcesem kontrak-

cja fiskalna będzie powodować oczekiwania dalszych takich kroków w przyszłości, co spowoduje zmniejszenie długotermi- nowej stopy procentowej w stopniu wystarczającym do zwięk- szenia bieżącego produktu oraz krótkookresowych stóp procentowych. W rezultacie długookresowe stopy procentowe będą spadać, rósł będzie bieżący produkt oraz krótkoterminowe stopy procentowe [1].

215

Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna

Rys. 1. Polityka fiskalna a oczekiwania podmiotów i ich wpływ na tempo

wzrostu gospodarczego

Źródło: na podstawie Auerbach, 2002.

Analiza ekspansji fiskalnej opartej na obniżce opodatkowania bądź zwiększeniu wydatków rządowych dokonana została w świetle modelu IS-LM. Krzywa IS przesuwa się do zewnątrz układu współrzędnych do poziomu IS

, obejmując zwiększenie

zagregowanego popytu oraz wzrost stopu procentowej, wzrost popytu jest jednak zamortyzowany przez wzrost stopy procentowej (efekt wypierania), w końcowym efekcie krzywa IS przesuwa się do poziomu IS

. Oczekiwania przyszłego pogorszenia stanu finansów publicznych oraz związane z tym nieuchronne podwyżki opodatkowania i/lub drastyczne cięcia wydatków rządowych powodują, iż oczekiwania podmiotów co do przyszłości ograniczają popyt konsumpcyjny — efekt majątkowy może być tak silny, iż nastąpi przesunięcie krzywej IS do poziomu poniżej stanu

216

E. Rogalska

wyjściowego IS1. Tak silna negatywna reakcja popytu możliwa jest w warunkach poważnego zaburzenia zaufania co do możliwości bezproblemowej obsługi przez państwo dodatkowego zadłużenia. W takiej sytuacji spadnie zagregowany popyt oraz spadnie poziom realnej stopy procentowej. Po uwzględnieniu oczekiwań inflacyjnych, ekspansywna polityka fiskalna zwiększy oczekiwaną stopę inflacji, to z kolei zwiększy nominalną stopę procentową korespondującą ze każdą stopa realną, co spowoduje spadek popytu na pieniądz i przesunięcie krzywej LM w prawo i dół z poziomu LM

do poziomu LM0. Spowoduje to jeszcze większy

spadek realnej stopy procentowej w związku ze spadkiem zagregowanego popytu. Jeżeli ekspansja fiskalna zwiększa ryzyko przyszłej inflacji, zmiana ta może spowodować, iż obligacje rządowe staną się bardziej ryzykownym narzędziem oszczędzania aniżeli gotówka, co zwiększy popyt na pieniądz i spowoduje przesunięcie krzywej LM do poziomu LM

. Wynikiem tego pojawi

się jednoczesny spadek produktu oraz wzrost realnej stopy procentowej. Równowaga ustali się w punkcie przecięcia tejże krzywej z krzywą IS

[1].

Niektórzy ekonomiści uważają, iż prywatne oszczędności wzrosną dokładnie o taką samą kwotę, o jaką spadły oszczędności publiczne. Przy czym konwencjonalny pogląd opiera się na założeniu, że prywatne oszczędności wzrosną w mniejszym stopniu aniżeli spadły oszczędności publiczne, stąd nastąpić musi spadek całkowitych inwestycji (krajowych lub zagranicą). Redukcja krajowych inwestycji powoduje, iż spada zasób kapitału w kraju, co z kolei powoduje spadek produktu krajowego. Mniejsza dostępność kapitału powoduje, iż rośnie krańcowy produkt kapitału, co podnosi stopę procentową i wzrost na jednostce zainwestowanego kapitału. Tym samym spada krańcowa produktywność pracy, stąd spadek średniej płacy realnej.

Jeżeli założy się, iż konsumenci wybierają ten sam poziom konsumpcji w różnych okresach ich życia (ich preferencja czasowa nie ulega zmianie w ciągu życia). Wzrost długu publicznego wpłynie na zmianę równowagi konsumenta. Wyższy dług oznacza wyższą stopę procentową oraz wyższe podatki. Jeżeli dodatkowe

217

Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna

podatki obciążają jednakowo wszystkie gospodarstwa domowe w różnym wieku, dochód po opodatkowaniu każdego konsumenta jest mniejszy o tę właśnie kwotę wzrostu opodatkowania. Konsumenci nadal będą dążyli do wygładzania konsumpcji w każdym okresie, stąd zareagują na podwyższone opodatkowanie zmniejszeniem konsumpcji proporcjonalnie do spadku dochodu rozporządzalnego. Stąd dochód po opodatkowaniu i konsumpcja spadną w tym samym stopniu, oszczędności prywatne pozostaną bez zmian i prywatny majątek pozostanie bez zmian [8]. Blanchard zakłada model ciągłej generacji gospodarstw domowych. W ocenie efektu zakumulowanego długu a następnie utrzymania długu na określonym poziomie. Dla D oznaczającego dług oraz dla W oznaczającego krajowy majątek (krajowy kapitał plus zagraniczne aktywa netto), prywatny majątek jest równy D+W. Dla małej otwartej gospodarki dW/dD = -1 jeżeli stopa preferencji czasowej jest równa światowej stopie procentowej. Jeżeli światowa stopa procentowa stopa preferencji czasowej różnią

się, efekt wypychania może być mniejszy lub większy. W zamkniętej gospodarce wraz z pojawieniem się efektu wypierania, stopa procentowa rośnie i gospodarstwa domowe są zachęcone do oszczędzania. [6].

Ricardiańska Ekwiwalencja

Jeżeli przyjmiemy, iż rząd obniża opodatkowanie, bez jakichkolwiek towarzyszących temu planów obniżki zakupów rządowych. Konwencjonalny pogląd na ten temat wielu ekonomistów dotyczy stymulacji konsumpcji, ale jednocześnie następuje redukcja narodowych oszczędności i zmniejszenie zasobu kapitału, co w długim okresie negatywnie wpływa na poziom wzrostu gospodarki. Teoremat ricardiańskiej ekwiwalencji zakłada, iż ekspansywna polityki fiskalna nie wpływa na zwiększenie konsumpcji w ogóle, akumulacji kapitału i wzrostu gospodarczego. Sytuacja, w której następuje obniżka podatków kosztem deficytu rosnącego deficytu budżetowego jest ekwiwalentna z sytuacją, gdyby takiej polityki fiskalnej rząd w ogóle nie prowadził [8].

218

E. Rogalska

Ekwiwalencja ricardiańska opiera się na założeniu, iż niższe podatki i rosnący dług publiczny będą wymagały podwyżki opodatkowania w przyszłości, w celu zrównoważeniu budżetu. Dla gospodarstw domowych oznacza to obniżkę pozorną opodatkowania, w zasadzie równoważne jest z odłożeniem nieuniknionego ciężaru podatków w czasie. Jeżeli konsumpcji posiadają długi horyzont planowania, dostrzegą, iż aktualny deficyt budżetowy wymagać będzie podwyższenia podatków w przyszłości. Stąd całą aktualną obniżkę podatków zaoszczędzą na poczet przyszłych wydatków związanych z równoważeniem budżetu. St

ąd, obniżenie się publicznych oszczędności zostanie w całości zrównoważone przez zwiększenie się prywatnych oszczędności. Krajowe oszczędności pozostaną na niezmienionym poziomie, podobnie jak inne zmienne makroekonomiczne [8].

Argumenty dotyczące neutralności długu są efektem połączenia

dwóch idei: ograniczenia budżetowego rządu w długim okresie oraz hipotezy dochodu permanentnego gospodarstw domowych [9]. Ograniczenie budżetowe rządu zakłada, iż niskie podatki dzisiaj oznaczają wyższe podatki w przyszłości, skoro poziom wydatków rządu się nie zmienia. Hipoteza dochodu permanentnego stanowi, iż gospodarstwa domowe uwzględniają w swoich decyzjach konsumpcyjnych średni poziom dochodu w ciągu całego ich życia, stąd zmiana bieżącego dochodu rozporządzalnego nie wpłynie na weryfikacj

ę poziomu konsumpcji, na który może sobie gospodarstwo

domowe pozwolić [8].

R. Barro zauważył, iż posiadacze obligacji rządowych postrzegają ten instrument finansowy jako majątek, natomiast dla podatników jest to zobowiązanie rządu. Obniżanie opodatkowania przez rząd stwarza podobny efekt jak oddawanie obligacji rządowych w czyjeś posiadanie, stąd posiadacz obligacji staje się bogatszy, natomiast podatnik w ten sposób staje się biedniejszy. Nie pojawia się żaden efekt majątkowy w efekcie emisji obligacji rządowych, gdyż gospodarstwa nie stają się bogatsze z tego tytułu, nie zmieni się w tej sytuacji ich poziom konsumpcji [3].

Argument ricardiańskiej ekwiwalencji nie oznacza jakkolwiek, iż polityka fiskalna jest neutralna. Jeżeli gospodarstwa domowe

219

Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna

oczekują, iż w ślad za zmniejszeniem podatków nastąpi redukcja wydatków rządowych, wzrost bieżącego dochodu rozporządzalnego spowoduje wzrost konsumpcji oraz spadek krajowych oszczędności. Niemniej, bardziej stymulującą konsumpcję funkcję ma obniżka wydatków rządowych aniżeli obniżka opodatkowania wraz z zapowiedziami zmniejszenia zakupów rządowych. Obniżenie wydatków rządowych wpływa na dochód permanentny i bieżącą konsumpcję, gdyż oznacza spadek obciążeń podatkowych w przyszłości [8].

Współczesna polemika dotycząca oczekiwań fiskalnych podmiotów

We wczesnych latach osiemdziesiątych w USA, w czasie trwania pierwszej kadencji prezydentury R. Reagana, obniżono poziom opodatkowania, w efekcie gwałtownie wzrósł dług publiczny oraz spadły oszczędności krajowe. Niektórzy ekonomiści podają przyk

ład tego naturalnego eksperymentu fiskalnego jako argument przeciwko ekwiwalencji ricardiańskiej. Niemniej, należy podkreślić, iż gospodarstwa domowe mogły sugerować się deklaracjami rządu o koniecznym obniżeniu wydatków budżetowych w przyszłości, stąd wynik takiej reakcji nie pozwala na jednoznaczne odrzucenie argumentu o ricardiańskiej ekwiwalencji. Intencje R. Reagana w kwestii redukcji zadłużenia państwa były jasno formułowane do społeczeństwa. W tym samym czasie wyraźny boom na rynku papierów wartościowych mógł wpłynąć na decyzje konsumentów o wyższej konsumpcji (efekt majątkowy). W tym czasie wzrost konsumpcji oraz niższe oszczędności krajowe współwystąpiły w czasie z obniżką opodatkowania, co nie zaprzecza rzeczywistemu funkcjonowaniu ekwiwalencji Ricarda [8].

James Tobin stwierdził w 1952 r., iż niemożliwe jest, aby

społeczeństwo czuł

o się bogatsze w efekcie systematycznego zwiększania się długu publicznego, gdyż dodatkowe opodatkowanie nieuniknione w przyszłości skutecznie będzie ograniczać prywatny majątek, podobnego zdania jest D. Patinkin [1965], który twierdzi, iż gospodarstwa domowe potrafią

220

<<< < Предыдущая 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 2122 / 3022 23 24 25 26 27 28 29 30 > Следующая >>>

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]