Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:

Актуальные проблемы научных исследований партнерских университетов в сфере экономики. Aktualne problemy badan naukowych partnerskich uniwersytetуw w s

.pdf
Скачиваний:
0
Добавлен:
07.09.2026
Размер:
2 Мб
Скачать
G. Szczubełek
gdzie: W — wskaźnik oddziaływania; i — indeks oceny; ni — liczba wskazań danego czynnika na i-tym miejscu; k — maksymalna ocena w skali od -k do k; N — liczba respondentów, którzy udzielili odpowiedzi na pytanie; wi — ocena odpowiadająca miejscu czynnika i.
Wszystkie ocenione czynniki makrootocznia wpływające na funkcjonowanie i rozwój przedsiębiorstw przemysłu spożywczego uszeregowane zostały w ramach poszczególnych grup, w kolejności od czynnika o najsilniejszym wpływie dodatnim do czynnika o największym wpływie ujemnym.
W oparciu o dostępną literaturę, ze szczególnym uwzględnieni- em prezentującej wyniki realizowanych badań nad uwarunkowa­niami rozwoju szeroko rozumianego mleczarstwa [5], dokonano identyfikacji zewnętrznych czynników kształtujących makrootoc­zenie przedsiębiorstwa. Zbiór czynników, mających zarówno stymulujący jak i hamujący wpływ podano ocenie ekspertów i tzw. praktyków w ramach pilotażowych badań ankietowych. Ostateczny zestaw czynników przypisano do sześciu grup uwarunkowań makrootoczenia przedsiębiorstwa [3, s. 9]:
— uwarunkowania ekonomiczne,
— uwarunkowania polityczno-prawne,
— uwarunkowania socjokulturowe i demograficzne,
— uwarunkowania międzynarodowe,
— uwarunkowania technologiczne,
— uwarunkowania geograficzne.
Tabela 1 przedstawia uzyskane wyniki w zakresie wpływu uwarunkowań ekonomicznych na funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw. Analizując przedstawione w tej tabeli wyniki zwrócić należy uwagę, iż 7 z 11 objętych analizą czynników ekonomicznych, w opinii badanych przedsiębiorstw wywiera umiarkowany, słaby bądź bardzo słaby wpływ. Pozostałe cztery czynniki ekonomiczne tj. koniunktura gospodarcza, poziom inwestycji zagranicznych, saldo handlu zagranicznego oraz saldo budżetu państwa okazały się najmniej istotne. Interesującym wydają się oceny przyznane wpływowi koniunktury gospodarczej. Ponad 70 % przedsiębiorstw uznało ten czynnik za umiarkowanie pozytywny, a blisko 25 % wskazało na jego silnie negatywny
191
Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
wpływ, w efekcie czego jego ostateczna ocena wpływu jest delikatnie pozytywna. Badane przedsiębiorstwa przemysłu mleczarskiego jako najbardziej negatywnie na nich oddziałujące czynniki wskazali na koszty energii i paliw (ponad 95 %) i inflację (85 %). Również niewielki wpływ negatywny, a więc hamujący miały czynniki poziomu bezrobocia oraz decyzje Rady Polityki Pieniężnej w zakresie stóp procentowych, na co wskazało odpowiednio 78 % i 73 % przedsiębiorstw. Za czynniki o największym, tj. umiarkowanym bądź słabym wpływie pozytywnym respondenci wskazali na otwarcie rynku UE na polskie produkty, poziom średniego dochodu oraz na czynnik stabilności kursu walutowego. W przypadku wymienionych czynników można stwierdzić duży stopień zgodności respondentów co do ich charakteru stymulującego rozwój przedsiębiorstw przemysłu mleczarskiego (od 78 % do 85 %).
Drugą z poddanych badaniom grupą czynników makrootoczenia przedsiębiorstwa były uwarunkowania polityczno­prawne, które obejmowały w głównej mierze czynniki związane z systemem prawnym funkcjonującym w państwie, działaj
ącymi w nim instytucjami rządowymi, oraz różnorodnymi grupami nacisku. W tabeli 2 zaprezentowano wyniki badań na temat oceny siły i charakteru wpływu uwarunkowań polityczno-prawnych na przedsiębiorstwa przemysłu mleczarskiego działających w Polsce.
Patrząc na wartości współczynnika oddziaływania W zauważyć należy, że większość czynników (9 z 11) w opinii respondentów oddziaływuje w sposób pozytywny na rozwój badanych przedsiębiorstw. Zgodnie z przewidywaniami autora, największy pozytywny (stymulujący) wpływ na funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw branży mleczarskiej miał w opinii respondentów czynnik wsparcia instytucjonalnego i finansowego ze strony polskiego rządu i instytucji UE. W przypadku tego czynnika występuje niemal całkowita zgoda (90 % wskazań) co do jego pozytywnego wpływu, zastanawia natomiast tylko umiarkowana ocena jego siły. Najprawdopodobniej wynika to z uśrednienia bardzo dobrej opinii przedsiębiorstw na temat finansowej pomocy UE i niezbyt dobrze postrzeganych skutków działań kolejnych rządów polskich wobec sektora mleczarskiego.
192
G. Szczubełek
Tabela 1
Uwarunkowania ekonomiczne i ich wpływ
na funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw
% przedsiębiorstw
oceniający dany czynnik
Czynniki
uwarunkowań
gospodarczo-
ekonomicznych
Otwarcie rynku UE na polskie produkty Poziom średniego dochodu per capita w kraju Stabilność kursu walutowego Koniunktura gospodarcza (zmiana poziomu PKB) Poziom inwestycji zagranicznych Saldo handlu zagranicznego Saldo budżetu państwa Decyzje Rady Pol­ityki Pieniężnej wobec stóp pro­centowych Poziom bezrobocia w kraju
Inflacja 7,32 85,37 7,32 2,67 -3,29 -2,61 Koszty energii i
paliw
jako wywierający:
wpływ
pozytyw
85,37 7,32 7,32 3,46 -4,67 2,61
80,49 7,32 12,20 2,76 -3,00 2,00
78,05 14,63 7,32 2,31 -4,33 1,17
70,73 24,39 4,88 2,52 -4,20 0,76
26,83 19,51 53,66 3,27 -3,50 0,20
21,95 14,63 63,41 2,78 -3,67 0,07
12,20 43,90 43,90 2,00 -2,00 -0,63
12,20 73,17 14,63 3,00 -2,90 -1,76
7,32 78,05 14,63 3,00 -2,75 -1,93
0,00 95,12 4,88 0,00 -4,18 -3,98
ny
wpływ
negatyw
ny
brak
wpły
wu
Ocena siły wpływu
Wpływ
stymuluj
ący
Wpływ
hamujący
Wartość współcz
ynnika
oddziały
wania W
193
Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
Nie dziwi również druga pozycja na liście czynników o pozytywnym pływie na funkcjonowanie badanych przedsiębiorstw czynnika prawa pracy, a właściwie obserwowanej od szeregu lat tendencji uelastycznienia przepisów dotyczących zatrudniania. Ponad 80 % badanych przedsiębiorstw, które przyjęły zaproszenie do wzięcia udziału w badaniu, postrzega ten proces jako jeden ze sposobów poprawy wydajności pracy w ich zakładach. Jest to niewątpliwie zrozumiałe, jeżeli weźmiemy pod uwagę dystans jaki dzieli przedsiębiorstwa działające w Polsce od tych z tzw. «starej piętnastki» (UE-15). Również około 80 % respondentów docenia działalność organizacji reprezentujących przetwórców mleka, wskazując na niewielki wpływ pozytywny efektów ich działalności na funkcjonowanie i rozwój przedsiębiorstw. Wynik taki wskazuje na potrzebę funkcjonowania tego typu organizacji, ale też na konieczność intensyfikowania ich działań w walce o prawa i przywileje przetwórców mleka na rynku UE i nie tylko. Zdecydowana większość przedsiębiorstw (ponad 70 %) jest zainteresowana nie występowaniem zawirowań politycznych, wskazując na pozytywny wpływ na ich funkcjonowanie i rozwój czynnika stabilności politycznej. Dosyć interesujący jest natomiast wynik badania dotyczący piątego z kolei pozytywnie oddziaływującego czynnika zmiany prawne w związku z integracją Polski z UE (np. zaostrzenie wymogów sanitarno­weterynaryjnych). Około 70 % respondentów wskazuje na pozytywny, choć słaby wpływ tego czynnika na rozwój przedsiębiorstw w analizowanym okresie. Zjawisko to, polegające na docenieniu zaostrzonych wymogów w zakresie produkcji i przetwórstwa mleka z pewnej perspektywy czasu, ma podobny przebieg do tego mającego miejsce w krajach, które proces integracji przeszły odpowiednio wcześniej niż Polska. Na szóstym miejscu, pod względem uśrednionego wpływu znalazły się procesy prywatyzacji. Prawie 60 % przedsiębiorstw uważają ten czynnik za w niewielkim stopniu przyczyniający się do ich rozwoju.
194
G. Szczubełek
Uwarunkowania polityczno-prawne i ich wpływ
na funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw
% przedsiębiorstw
Ocena siły wpływu
Czynniki
oceniający dany czynnik
jako wywierający:
uwarunkowań
gospodarczo-
ekonomicznych
wpływ
pozytyw
ny
wpływ negaty
wny
brak
wpływu
Wpływ
stymuluj
ący
Wpływ hamują
Wsparcie finansowe i instytucjonalne rozwoju przemysłu
90,24 2,44 7,32 3,54 -3,00 3,12
mleczarskiego (rządu, UE) Działalność organizacji reprezentujących
82,93 4,88 12,20 2,56 -3,50 1,95
przetwórców mleka Stabilność polityczna
73,17 9,76 17,07 2,67 -3,00 1,66
(stabilność rządów) Zmiany prawne w związku z integracją z UE (np. wymogi
68,29 21,95 9,76 2,25 -3,00 0,88 sanitarno­weterynaryjne) Procesy prywatyzacji
58,54 12,20 29,27 2,00 -3,00 0,80
Polityka celna (UE wobec „krajów
29,27 19,51 51,22 2,75 -2,75 0,27 trzecich”) Polityka handlu zagranicznego UE
36,59 26,83 36,59 2,60 -3,36 0,05
cy
Tabela 2
Wartość
współczy
nnika
oddziaływ
ania W
195
Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
Koniec tab. 2
% przedsiębiorstw
oceniający dany czynnik
Czynniki
uwarunkowań
gospodarczo-
ekonomicznych
Prawo pracy (uelastycznienie zatrudnienia) Objęcie Polski wspólnotową regulacją rynku mleka (m. in. system kwot) Polityka ochrony środowiska w UE Pozycja związków zawodowych Polityka fiskalna rządu polskiego
Biurokracja 0,00 87,80 12,20 0,00 -3,14 -2,76
jako wywierający:
wpływ
pozytyw
80,49 2,44 17,07 2,55 -1,00 2,02
36,59 31,71 31,71 3,07 -3,38 0,05
21,95 34,15 43,90 2,56 -2,50 -0,29
wpływ negaty
ny
7,32 70,73 21,95 4,00 -2,03 -1,15
9,76 75,61 14,63 2,50 -2,77 -1,85
wny
brak
wpływu
Ocena siły wpływu
Wpływ
stymuluj
ący
Wpływ hamują
cy
Wartość
współczy
nnika
oddziaływ
ania W
Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyników badań.
Kolejnymi czynnikami spośród uwarunkowań polityczno­prawnych, których oddziaływanie określono jako w niewielkim stopniu pozytywne okazały się czynniki zewnętrzne tj. polityka celna UE wobec «państw trzecich», polityka handlu zagranicznego UE oraz objęcie Polski wspólnotową regulacją rynku mleka. Politykę celną UE jako neutralną dla ich działania uznało aż 51 % badanych przedsiębiorstw, dla 30 % jej skutki były pozytywne, a dla 19 % negatywne. Podobnie w swoich ocenach badane przedsiębiorstwa określiły wpływ polityki handlu zagranicznego
196
G. Szczubełek
UE. Dla 37 % respondentów wpływ ten jest neutralny, dla 27 % negatywny, a dla pozostałych pozytywny. Wydaje się więc, że znaczna część badanych przedsiębiorstw oferuje swoje wyroby wyłącznie na rynku lokalnym, co najwyżej regionalnym nie dostr­zegając w działaniach UE, chociażby na poziomie WTO żadnych konsekwencji dla swojego funkcjonowania. Niezwykle podzielone są wśród badanych przedsiębiorstw oceny wpływu czynnika ob- jęcie Polski wspólnotową regulacją rynku mleka, albowiem ponad 36 % badanych uznało jego oddziaływanie jako stymulujące roz­wój, jako hamujące 32 %, a dla pozostałych było ono neutralne.
Na drugim biegunie wśród uwarunkowań polityczno­prawnych, których wpływ okazał się hamującym funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw mleczarskich, znalazły się dwa czynniki o których wspomnieć należy na pierwszym miejscu. Są nimi biurokracja oraz polityka fiskalna rządu polskiego, rozumiana najczęściej jako wysokość obciążeń
podatkowych. Pierwszy ze
wspomnianych czynników uznany został jako wywierający umi­arkowany wpływ negatywny przez przeważającą grupę przedsię- biorstw stanowiącą około 88 % wszystkich badanych. Podobnie polityka fiskalna rządów polskich dla ponad 75 % respondentów jest hamulcem w ich funkcjonowaniu. Pozostałe dwa czynniki tj. polityka ochrony środowiska UE oraz pozycja związków za­wodowych oddziaływały w bardzo słaby negatywny sposób na badane przedsiębiorstwa. W przypadku pierwszego z wymienio­nych czynników na uwagę zasługuje fakt, iż dla 44 % badanych przedsiębiorstw czynnik ten jest obojętny dla ich funkcjonowania a 35 % uważa go za umiarkowanie hamujący ich rozwój. Nie bez znaczenia jest również fakt, że aż 70 % badanych przedsiębiorstw traktuje działalność związków zawodowych jako zagrożenie dla ich funkcjonowania i rozwoju.
Na funkcjonowanie i rozwój przedsiębiorstw wywierają wpływ również czynniki należące do grupy uwarunkowań określanych jako socjo-kulturowe i demograficzne. Informacje na temat charakteru i sił
y wpływu na funkcjonowanie badanych przedsię-
biorstw przedstawiono w tabeli 3.
197
Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
Tabela 3
Uwarunkowania socjo-kultorowe i demograficzne i ich wpływ
na funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw
% przedsiębiorstw oceniający
dany czynnik jako
Czynniki
uwarunkowań
gospodarczo-
ekonomicznych
Styl życia (moda na zdrową żywność) Poziom wykształcenia ludności Stopa przyrostu naturalnego Mobilność siły roboczej Wierzenia, wyznawane wartości, normy zachowań (etyczne, moralne) Rozkład dochodów w społeczeństwie
Migracje ludności 9,76 70,73 19,51 2,75 -2,14 -1,24 Struktura wiekowa
ludności (np. starzenie się społeczeństwa)
pozytywny
wywierający:
wpływ
82,93 4,88 12,20 2,85 -1,00 2,32
82,93 0,00 17,07 2,68 0,00 2,22
73,17 4,88 21,95 2,90 -2,50 2,00
56,10 14,63 29,27 2,09 -2,50 0,80
26,83 2,44 70,73 2,18 -1,00 0,56
24,39 26,83 48,78 3,00 -3,00 -0,07
2,44 73,17 24,39 2,00 -2,73 -1,95
wpływ
negatyw
ny
brak
wpływu
Ocena siły wpływu
Wartość
Wpły
Wpły
współcz
w
w
ynnika
stymul
hamu
oddział
ujący
jący
ywania
W
Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyników badań.
W przypadku czynników z grupy uwarunkowań socjo-kul­turowych i demograficznych akcent przesunięty jest w kierunku oddziaływania pozytywnego (5 z 8 czynników). Wśród tej grupy
198
G. Szczubełek
czynników o stymulującym rozwój wpływie, na pierwszy plan wy­suwają się dwa czynniki, zwykle bardzo silnie ze sobą skorelowane tj. styl życia oraz poziom wykształcenia. Styl życia, który w śro- dowisku przetwórców żywności kojarzony jest najczęściej z modą na spożywanie zdrowej żywności, stymuluje do rozwoju aż 83 % badanych przedsiębiorstw. Dokładnie taki sam odsetek badanych przedsiębiorstw wskazało na pozytywne oddziaływanie czynnika poziomu wykształceniu, co mogłoby się wydawać tylko zbiegiem okoliczności. Jednakże wyniki wielu badań nad zwyczajami i pref­erencjami konsumpcji żywności wskazują na fakt przechodzenia na zdrowy tryb życia głównie w środowisku ludzi o wysokim poziomie wykształcenia. Nie bez znaczenia dla rozwoju przedsię- biorstw przemysłu mleczarskiego jest stopa przyrostu naturalnego, potwierdzeniem czego może być wskazanie tego czynnika jako stymulującego przez 73 % badanych przedsiębiorstw.
Dwa kolejne czynniki, mobilność
siły roboczej oraz wierzenia, wyznawane wartości oceniane są jako mające bardzo niewielki pozytywny wpływ na funkcjonowanie badanych przedsiębiorstw. W przypadku drugiego z wymienionych czynników 70 % respondentów wskazało na brak jakiegokolwiek wpływu na ich funkcjonowanie.
Kolejnymi czynnikami spośród uwarunkowań socjo­kulturowych i demograficznych, których oddziaływanie określono jako negatywne okazały się: rozkład dochodów w społeczeństwie, migracja ludności, struktura wiekowa ludności. Zachodzące zmiany w strukturze wiekowej ludności, objawiające się głównie zjawiskiem «starzenia się społeczeństwa», zostały uznane przez 73 % ankietowanych za największe zagrożenie dla ich rozwoju spośród analizowanych czynników tej grupy. Również migracje ludności, która szczególnie nabrała na sile po 2004 roku, badane przedsiębiorstwa uznały za istotną barierę ich rozwoju. Co do wpływu czynnika rozkładu dochodów w społeczeństwie zdania
ły bardzo podzielone, w rezultacie czego wartość współczynnika
by oddziaływania W dla tego czynnika wyniosła -0,07, zaliczając go do grupy neutralnych uwarunkowań. Dla 24 % badanych wpływ
199
Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
jego jest pozytywny, dla 28 % negatywny, a dla pozostałych neutralny.
Na funkcjonowanie i rozwój przedsiębiorstw wpływają również czynniki o charakterze międzynarodowym. Szczegółowe informacje na temat charakteru wpływu tych czynników oraz siły jego oddziaływania na badane przedsiębiorstwa pokazuje tabela 4.
Tabela 4
Uwarunkowania międzynarodowe i ich wpływ
na funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw
% przedsiębiorstw
Czynniki uwarunkowań
gospodarczo-
ekonomicznych
Odrodzenie rynków wschodnich Funkcjonowanie Polski w strukturach UE Ustalenia WTO w wobec mleczarstwa Rozwój przetwórców o globalnej marce Restrykcje, sankcje i inne formy ochrony rynków narodowych Nasycenie rynków międzynarodowych
oceniający dany
czynnik jako
wywierający:
wpły
wpływ pozyty
wny
82,93 7,32 9,76 3,44 -2,67 2,66
82,93 4,88 12,20 2,47 -4,00 1,85
29,27 24,39 46,34 2,75 -2,80 0,12
12,20 73,17 14,63 3,00 -2,23 -1,27
14,63 70,73 14,63 3,17 -2,45 -1,27
0,00 90,24 9,76 0,00 -3,35 -3,02
w negat ywny
brak
wpły
wu
Ocena siły wpływu
ący
Wpły
w
hamuj
ący
Wpływ
stymuluj
Wartość
współczy
nnika
oddziały
wania W
Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyników badań.
200
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]