Добавил:
ivanov666
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Актуальные проблемы научных исследований партнерских университетов в сфере экономики. Aktualne problemy badan naukowych partnerskich uniwersytetуw w s
.pdf
G. Szczubełek
gdzie: W — wskaźnik oddziaływania; i — indeks oceny; ni — liczba
wskazań danego czynnika na i-tym miejscu; k — maksymalna ocena w
skali od -k do k; N — liczba respondentów, którzy udzielili odpowiedzi
na pytanie; wi — ocena odpowiadająca miejscu czynnika i.
Wszystkie ocenione czynniki makrootocznia wpływające na
funkcjonowanie i rozwój przedsiębiorstw przemysłu spożywczego
uszeregowane zostały w ramach poszczególnych grup, w
kolejności od czynnika o najsilniejszym wpływie dodatnim do
czynnika o największym wpływie ujemnym.
W oparciu o dostępną literaturę, ze szczególnym uwzględnieni-
em prezentującej wyniki realizowanych badań nad uwarunkowaniami rozwoju szeroko rozumianego mleczarstwa [5], dokonano
identyfikacji zewnętrznych czynników kształtujących makrootoczenie przedsiębiorstwa. Zbiór czynników, mających zarówno
stymulujący jak i hamujący wpływ podano ocenie ekspertów i tzw.
praktyków w ramach pilotażowych badań ankietowych. Ostateczny
zestaw czynników przypisano do sześciu grup uwarunkowań
makrootoczenia przedsiębiorstwa [3, s. 9]:
— uwarunkowania ekonomiczne,
— uwarunkowania polityczno-prawne,
— uwarunkowania socjokulturowe i demograficzne,
— uwarunkowania międzynarodowe,
— uwarunkowania technologiczne,
— uwarunkowania geograficzne.
Tabela 1 przedstawia uzyskane wyniki w zakresie wpływu
uwarunkowań ekonomicznych na funkcjonowanie i rozwój
badanych przedsiębiorstw. Analizując przedstawione w tej tabeli
wyniki zwrócić należy uwagę, iż 7 z 11 objętych analizą
czynników ekonomicznych, w opinii badanych przedsiębiorstw
wywiera umiarkowany, słaby bądź bardzo słaby wpływ. Pozostałe
cztery czynniki ekonomiczne tj. koniunktura gospodarcza, poziom
inwestycji zagranicznych, saldo handlu zagranicznego oraz saldo
budżetu państwa okazały się najmniej istotne. Interesującym
wydają się oceny przyznane wpływowi koniunktury gospodarczej.
Ponad 70 % przedsiębiorstw uznało ten czynnik za umiarkowanie
pozytywny, a blisko 25 % wskazało na jego silnie negatywny
191

Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
wpływ, w efekcie czego jego ostateczna ocena wpływu jest
delikatnie pozytywna. Badane przedsiębiorstwa przemysłu
mleczarskiego jako najbardziej negatywnie na nich oddziałujące
czynniki wskazali na koszty energii i paliw (ponad 95 %) i inflację
(85 %). Również niewielki wpływ negatywny, a więc hamujący
miały czynniki poziomu bezrobocia oraz decyzje Rady Polityki
Pieniężnej w zakresie stóp procentowych, na co wskazało
odpowiednio 78 % i 73 % przedsiębiorstw. Za czynniki o
największym, tj. umiarkowanym bądź słabym wpływie
pozytywnym respondenci wskazali na otwarcie rynku UE na
polskie produkty, poziom średniego dochodu oraz na czynnik
stabilności kursu walutowego. W przypadku wymienionych
czynników można stwierdzić duży stopień zgodności
respondentów co do ich charakteru stymulującego rozwój
przedsiębiorstw przemysłu mleczarskiego (od 78 % do 85 %).
Drugą z poddanych badaniom grupą czynników
makrootoczenia przedsiębiorstwa były uwarunkowania politycznoprawne, które obejmowały w głównej mierze czynniki związane z
systemem prawnym funkcjonującym w państwie, działaj
ącymi w
nim instytucjami rządowymi, oraz różnorodnymi grupami nacisku.
W tabeli 2 zaprezentowano wyniki badań na temat oceny siły i
charakteru wpływu uwarunkowań polityczno-prawnych na
przedsiębiorstwa przemysłu mleczarskiego działających w Polsce.
Patrząc na wartości współczynnika oddziaływania W zauważyć
należy, że większość czynników (9 z 11) w opinii respondentów
oddziaływuje w sposób pozytywny na rozwój badanych
przedsiębiorstw. Zgodnie z przewidywaniami autora, największy
pozytywny (stymulujący) wpływ na funkcjonowanie i rozwój
badanych przedsiębiorstw branży mleczarskiej miał w opinii
respondentów czynnik wsparcia instytucjonalnego i finansowego
ze strony polskiego rządu i instytucji UE. W przypadku tego
czynnika występuje niemal całkowita zgoda (90 % wskazań) co do
jego pozytywnego wpływu, zastanawia natomiast tylko
umiarkowana ocena jego siły. Najprawdopodobniej wynika to z
uśrednienia bardzo dobrej opinii przedsiębiorstw na temat
finansowej pomocy UE i niezbyt dobrze postrzeganych skutków
działań kolejnych rządów polskich wobec sektora mleczarskiego.
192

G. Szczubełek
Tabela 1
Uwarunkowania ekonomiczne i ich wpływ
na funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw
% przedsiębiorstw
oceniający dany czynnik
Czynniki
uwarunkowań
gospodarczo-
ekonomicznych
Otwarcie rynku UE
na polskie produkty
Poziom średniego
dochodu per capita
w kraju
Stabilność kursu
walutowego
Koniunktura
gospodarcza
(zmiana poziomu
PKB)
Poziom inwestycji
zagranicznych
Saldo handlu
zagranicznego
Saldo budżetu
państwa
Decyzje Rady Polityki Pieniężnej
wobec stóp procentowych
Poziom bezrobocia
w kraju
Inflacja 7,32 85,37 7,32 2,67 -3,29 -2,61
Koszty energii i
paliw
jako wywierający:
wpływ
pozytyw
85,37 7,32 7,32 3,46 -4,67 2,61
80,49 7,32 12,20 2,76 -3,00 2,00
78,05 14,63 7,32 2,31 -4,33 1,17
70,73 24,39 4,88 2,52 -4,20 0,76
26,83 19,51 53,66 3,27 -3,50 0,20
21,95 14,63 63,41 2,78 -3,67 0,07
12,20 43,90 43,90 2,00 -2,00 -0,63
12,20 73,17 14,63 3,00 -2,90 -1,76
7,32 78,05 14,63 3,00 -2,75 -1,93
0,00 95,12 4,88 0,00 -4,18 -3,98
ny
wpływ
negatyw
ny
brak
wpły
wu
Ocena siły wpływu
Wpływ
stymuluj
ący
Wpływ
hamujący
Wartość
współcz
ynnika
oddziały
wania W
193

Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
Nie dziwi również druga pozycja na liście czynników o
pozytywnym pływie na funkcjonowanie badanych
przedsiębiorstw czynnika prawa pracy, a właściwie
obserwowanej od szeregu lat tendencji uelastycznienia przepisów
dotyczących zatrudniania. Ponad 80 % badanych przedsiębiorstw,
które przyjęły zaproszenie do wzięcia udziału w badaniu,
postrzega ten proces jako jeden ze sposobów poprawy
wydajności pracy w ich zakładach. Jest to niewątpliwie
zrozumiałe, jeżeli weźmiemy pod uwagę dystans jaki dzieli
przedsiębiorstwa działające w Polsce od tych z tzw. «starej
piętnastki» (UE-15). Również około 80 % respondentów docenia
działalność organizacji reprezentujących przetwórców mleka,
wskazując na niewielki wpływ pozytywny efektów ich
działalności na funkcjonowanie i rozwój przedsiębiorstw. Wynik
taki wskazuje na potrzebę funkcjonowania tego typu organizacji,
ale też na konieczność intensyfikowania ich działań w walce o
prawa i przywileje przetwórców mleka na rynku UE i nie tylko.
Zdecydowana większość przedsiębiorstw (ponad 70 %) jest
zainteresowana nie występowaniem zawirowań politycznych,
wskazując na pozytywny wpływ na ich funkcjonowanie i rozwój
czynnika stabilności politycznej. Dosyć interesujący jest
natomiast wynik badania dotyczący piątego z kolei pozytywnie
oddziaływującego czynnika zmiany prawne w związku z
integracją Polski z UE (np. zaostrzenie wymogów sanitarnoweterynaryjnych). Około 70 % respondentów wskazuje na
pozytywny, choć słaby wpływ tego czynnika na rozwój
przedsiębiorstw w analizowanym okresie. Zjawisko to,
polegające na docenieniu zaostrzonych wymogów w zakresie
produkcji i przetwórstwa mleka z pewnej perspektywy czasu, ma
podobny przebieg do tego mającego miejsce w krajach, które
proces integracji przeszły odpowiednio wcześniej niż Polska. Na
szóstym miejscu, pod względem uśrednionego wpływu znalazły
się procesy prywatyzacji. Prawie 60 % przedsiębiorstw uważają
ten czynnik za w niewielkim stopniu przyczyniający się do ich
rozwoju.
194

G. Szczubełek
Uwarunkowania polityczno-prawne i ich wpływ
na funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw
% przedsiębiorstw
Ocena siły wpływu
Czynniki
oceniający dany czynnik
jako wywierający:
uwarunkowań
gospodarczo-
ekonomicznych
wpływ
pozytyw
ny
wpływ
negaty
wny
brak
wpływu
Wpływ
stymuluj
ący
Wpływ
hamują
Wsparcie finansowe
i instytucjonalne
rozwoju przemysłu
90,24 2,44 7,32 3,54 -3,00 3,12
mleczarskiego
(rządu, UE)
Działalność
organizacji
reprezentujących
82,93 4,88 12,20 2,56 -3,50 1,95
przetwórców mleka
Stabilność
polityczna
73,17 9,76 17,07 2,67 -3,00 1,66
(stabilność rządów)
Zmiany prawne w
związku z integracją
z UE (np. wymogi
68,29 21,95 9,76 2,25 -3,00 0,88
sanitarnoweterynaryjne)
Procesy
prywatyzacji
58,54 12,20 29,27 2,00 -3,00 0,80
Polityka celna (UE
wobec „krajów
29,27 19,51 51,22 2,75 -2,75 0,27
trzecich”)
Polityka handlu
zagranicznego UE
36,59 26,83 36,59 2,60 -3,36 0,05
cy
Tabela 2
Wartość
współczy
nnika
oddziaływ
ania W
195

Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
Koniec tab. 2
% przedsiębiorstw
oceniający dany czynnik
Czynniki
uwarunkowań
gospodarczo-
ekonomicznych
Prawo pracy
(uelastycznienie
zatrudnienia)
Objęcie Polski
wspólnotową
regulacją rynku
mleka (m. in. system
kwot)
Polityka ochrony
środowiska w UE
Pozycja związków
zawodowych
Polityka fiskalna
rządu polskiego
Biurokracja 0,00 87,80 12,20 0,00 -3,14 -2,76
jako wywierający:
wpływ
pozytyw
80,49 2,44 17,07 2,55 -1,00 2,02
36,59 31,71 31,71 3,07 -3,38 0,05
21,95 34,15 43,90 2,56 -2,50 -0,29
wpływ
negaty
ny
7,32 70,73 21,95 4,00 -2,03 -1,15
9,76 75,61 14,63 2,50 -2,77 -1,85
wny
brak
wpływu
Ocena siły wpływu
Wpływ
stymuluj
ący
Wpływ
hamują
cy
Wartość
współczy
nnika
oddziaływ
ania W
Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyników badań.
Kolejnymi czynnikami spośród uwarunkowań politycznoprawnych, których oddziaływanie określono jako w niewielkim
stopniu pozytywne okazały się czynniki zewnętrzne tj. polityka
celna UE wobec «państw trzecich», polityka handlu zagranicznego
UE oraz objęcie Polski wspólnotową regulacją rynku mleka.
Politykę celną UE jako neutralną dla ich działania uznało aż 51 %
badanych przedsiębiorstw, dla 30 % jej skutki były pozytywne, a
dla 19 % negatywne. Podobnie w swoich ocenach badane
przedsiębiorstwa określiły wpływ polityki handlu zagranicznego
196

G. Szczubełek
UE. Dla 37 % respondentów wpływ ten jest neutralny, dla 27 %
negatywny, a dla pozostałych pozytywny. Wydaje się więc, że
znaczna część badanych przedsiębiorstw oferuje swoje wyroby
wyłącznie na rynku lokalnym, co najwyżej regionalnym nie dostrzegając w działaniach UE, chociażby na poziomie WTO żadnych
konsekwencji dla swojego funkcjonowania. Niezwykle podzielone
są wśród badanych przedsiębiorstw oceny wpływu czynnika ob-
jęcie Polski wspólnotową regulacją rynku mleka, albowiem ponad
36 % badanych uznało jego oddziaływanie jako stymulujące rozwój, jako hamujące 32 %, a dla pozostałych było ono neutralne.
Na drugim biegunie wśród uwarunkowań politycznoprawnych, których wpływ okazał się hamującym funkcjonowanie i
rozwój badanych przedsiębiorstw mleczarskich, znalazły się dwa
czynniki o których wspomnieć należy na pierwszym miejscu. Są
nimi biurokracja oraz polityka fiskalna rządu polskiego, rozumiana
najczęściej jako wysokość obciążeń
podatkowych. Pierwszy ze
wspomnianych czynników uznany został jako wywierający umiarkowany wpływ negatywny przez przeważającą grupę przedsię-
biorstw stanowiącą około 88 % wszystkich badanych. Podobnie
polityka fiskalna rządów polskich dla ponad 75 % respondentów
jest hamulcem w ich funkcjonowaniu. Pozostałe dwa czynniki tj.
polityka ochrony środowiska UE oraz pozycja związków zawodowych oddziaływały w bardzo słaby negatywny sposób na
badane przedsiębiorstwa. W przypadku pierwszego z wymienionych czynników na uwagę zasługuje fakt, iż dla 44 % badanych
przedsiębiorstw czynnik ten jest obojętny dla ich funkcjonowania a
35 % uważa go za umiarkowanie hamujący ich rozwój. Nie bez
znaczenia jest również fakt, że aż 70 % badanych przedsiębiorstw
traktuje działalność związków zawodowych jako zagrożenie dla
ich funkcjonowania i rozwoju.
Na funkcjonowanie i rozwój przedsiębiorstw wywierają wpływ
również czynniki należące do grupy uwarunkowań określanych
jako socjo-kulturowe i demograficzne. Informacje na temat
charakteru i sił
y wpływu na funkcjonowanie badanych przedsię-
biorstw przedstawiono w tabeli 3.
197

Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
Tabela 3
Uwarunkowania socjo-kultorowe i demograficzne i ich wpływ
na funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw
% przedsiębiorstw oceniający
dany czynnik jako
Czynniki
uwarunkowań
gospodarczo-
ekonomicznych
Styl życia (moda na
zdrową żywność)
Poziom wykształcenia
ludności
Stopa przyrostu
naturalnego
Mobilność siły
roboczej
Wierzenia,
wyznawane wartości,
normy zachowań
(etyczne, moralne)
Rozkład dochodów w
społeczeństwie
Migracje ludności 9,76 70,73 19,51 2,75 -2,14 -1,24
Struktura wiekowa
ludności (np. starzenie
się społeczeństwa)
pozytywny
wywierający:
wpływ
82,93 4,88 12,20 2,85 -1,00 2,32
82,93 0,00 17,07 2,68 0,00 2,22
73,17 4,88 21,95 2,90 -2,50 2,00
56,10 14,63 29,27 2,09 -2,50 0,80
26,83 2,44 70,73 2,18 -1,00 0,56
24,39 26,83 48,78 3,00 -3,00 -0,07
2,44 73,17 24,39 2,00 -2,73 -1,95
wpływ
negatyw
ny
brak
wpływu
Ocena siły wpływu
Wartość
Wpły
Wpły
współcz
w
w
ynnika
stymul
hamu
oddział
ujący
jący
ywania
W
Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyników badań.
W przypadku czynników z grupy uwarunkowań socjo-kulturowych i demograficznych akcent przesunięty jest w kierunku
oddziaływania pozytywnego (5 z 8 czynników). Wśród tej grupy
198

G. Szczubełek
czynników o stymulującym rozwój wpływie, na pierwszy plan wysuwają się dwa czynniki, zwykle bardzo silnie ze sobą skorelowane
tj. styl życia oraz poziom wykształcenia. Styl życia, który w śro-
dowisku przetwórców żywności kojarzony jest najczęściej z modą
na spożywanie zdrowej żywności, stymuluje do rozwoju aż 83 %
badanych przedsiębiorstw. Dokładnie taki sam odsetek badanych
przedsiębiorstw wskazało na pozytywne oddziaływanie czynnika
poziomu wykształceniu, co mogłoby się wydawać tylko zbiegiem
okoliczności. Jednakże wyniki wielu badań nad zwyczajami i preferencjami konsumpcji żywności wskazują na fakt przechodzenia
na zdrowy tryb życia głównie w środowisku ludzi o wysokim
poziomie wykształcenia. Nie bez znaczenia dla rozwoju przedsię-
biorstw przemysłu mleczarskiego jest stopa przyrostu naturalnego,
potwierdzeniem czego może być wskazanie tego czynnika jako
stymulującego przez 73 % badanych przedsiębiorstw.
Dwa kolejne czynniki, mobilność
siły roboczej oraz wierzenia,
wyznawane wartości oceniane są jako mające bardzo niewielki
pozytywny wpływ na funkcjonowanie badanych przedsiębiorstw.
W przypadku drugiego z wymienionych czynników 70 %
respondentów wskazało na brak jakiegokolwiek wpływu na ich
funkcjonowanie.
Kolejnymi czynnikami spośród uwarunkowań socjokulturowych i demograficznych, których oddziaływanie określono
jako negatywne okazały się: rozkład dochodów w społeczeństwie,
migracja ludności, struktura wiekowa ludności. Zachodzące
zmiany w strukturze wiekowej ludności, objawiające się głównie
zjawiskiem «starzenia się społeczeństwa», zostały uznane przez 73
% ankietowanych za największe zagrożenie dla ich rozwoju
spośród analizowanych czynników tej grupy. Również migracje
ludności, która szczególnie nabrała na sile po 2004 roku, badane
przedsiębiorstwa uznały za istotną barierę ich rozwoju. Co do
wpływu czynnika rozkładu dochodów w społeczeństwie zdania
ły bardzo podzielone, w rezultacie czego wartość współczynnika
by
oddziaływania W dla tego czynnika wyniosła -0,07, zaliczając go
do grupy neutralnych uwarunkowań. Dla 24 % badanych wpływ
199

Трансграничное сотрудничество • Współpraca przygraniczna
jego jest pozytywny, dla 28 % negatywny, a dla pozostałych
neutralny.
Na funkcjonowanie i rozwój przedsiębiorstw wpływają
również czynniki o charakterze międzynarodowym. Szczegółowe
informacje na temat charakteru wpływu tych czynników oraz siły
jego oddziaływania na badane przedsiębiorstwa pokazuje tabela 4.
Tabela 4
Uwarunkowania międzynarodowe i ich wpływ
na funkcjonowanie i rozwój badanych przedsiębiorstw
% przedsiębiorstw
Czynniki uwarunkowań
gospodarczo-
ekonomicznych
Odrodzenie rynków
wschodnich
Funkcjonowanie Polski w
strukturach UE
Ustalenia WTO w wobec
mleczarstwa
Rozwój przetwórców o
globalnej marce
Restrykcje, sankcje i inne
formy ochrony rynków
narodowych
Nasycenie rynków
międzynarodowych
oceniający dany
czynnik jako
wywierający:
wpły
wpływ
pozyty
wny
82,93 7,32 9,76 3,44 -2,67 2,66
82,93 4,88 12,20 2,47 -4,00 1,85
29,27 24,39 46,34 2,75 -2,80 0,12
12,20 73,17 14,63 3,00 -2,23 -1,27
14,63 70,73 14,63 3,17 -2,45 -1,27
0,00 90,24 9,76 0,00 -3,35 -3,02
w
negat
ywny
brak
wpły
wu
Ocena siły wpływu
ący
Wpły
w
hamuj
ący
Wpływ
stymuluj
Wartość
współczy
nnika
oddziały
wania W
Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyników badań.
200
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]
