Добавил:

ivanov666 Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.

Вуз:

Башкирский Государственный Аграрный Университет

Предмет:

[НЕСОРТИРОВАННОЕ]

Файл:

Актуальные проблемы научных исследований партнерских университетов в сфере экономики. Aktualne problemy badan naukowych partnerskich uniwersytetуw w s

.pdf

Скачиваний:

Добавлен:

07.09.2026

Размер:

2 Мб

Скачать

☆

<<< < Предыдущая 1 2 3 4 5 6 7 8 910 / 3010 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 > Следующая >>>

M. Gornowicz

szenie ich promocji w świecie. Planuje się w związku z tym znaczną rozbudowę budżetu unijnego przeznaczonego na promocje żywności. Autorzy tej koncepcji zakładają, że kampania informacyjna przyczyni się do lepszego informowania konsumentów o unijnych zrównoważonych metodach produkcji, o wysokiej jakości unijnych produktów rolnych, produkcji ekologicznej i aspektach zdrowotnych.

Podsumowanie

Podsumowując obecną ewolucję Wspólnej Polityki Rolnej należy stwierdzić, że ważną cechą tej ewolucji — głównie dzięki odchodzeniu od wsparcia poprzez ceny na rzecz płatności bezpoś- rednich — jest przenoszenie ciężaru wspierania rolnictwa z konsumenta na podatnika. Ewolucja WPR polega głównie na stopniowym ograniczaniu wsparcia produkcji na rzecz wsparcia rolników oraz rozwoju wsi, a zatem na zmianie niektórych celów i instrumentów, lecz nie na zmniejszeniu bezwzględnych rozmiarów wsparcia.

1. Adamowicz M. Wspólna polityka rolna Unii Europejskiej, Biuletyn

informacyjny ARR, Wydanie specjalne, Warszawa, 1997.

2. Kwieciński A., Tomczak F. Polityka rolna WE, USA i Nowej

Zelandii, W: Biała księga, Polska — Unia Europejska, Opracowania i analizy, Gospodarka, zesz. 13, URM, Warszawa, 1993.

3. Integracja polskiej wsi i rolnictwa z Unią Europejską, FAPA,

Warszawa, 1998.

4. Organizacja, regulacje i informacja na rynku rolnym Unii Europe-

jskiej, red. K. Krajewski i B. Borkowski, Wyd. SGGW, Warszawa, 2002.

5. Poczta W. Rolnictwo polskie w aspekcie integracji ze

Wspólnotami Europejskimi. W: Biała księga. Polska — Unia Europejska. Opracowania i analizy. Gospodarka, zesz. 6, URM, Warszawa, 1993.

6. Rowiński J. Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej, Seria: Prawo

rolne Unii Europejskiej a polski sektor rolny, FAPA, Warszawa, 2000.

7. Rynki rolne, funkcjonowanie, regulacje i interwencja a informacja,

red. W. Rembisz, Warszawa, 2004.

8. Tracy M. Polityka rolno — żywnościowa w gospodarce rynkowej,

Olympus, Warszawa, 1997.

Bibliografia

Теоретические исследования экономики • Badania teoretyczne ekonomii

K. Romaniuk,

dr., uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

KONKURENCYJNOŚĆ — CECHA PRZEDSIĘBIORSTWA

DECYDUJĄCA O JEGO ROZWOJU

The modern economy is significantly affected by the globalization process which, accompanied by international expansion of numerous companies, contributes to intensifying competition. As a result, in recent years there has been an increasing interest in strategic management for competitive advantage. The objective of this study was to discuss various approaches to competitiveness based on a literature review. Particular attention was paid to the fact that the competitive strength of an organization is the outcome of many internal and external factors.

Współczesna gospodarka podlega silnym procesom globalizacyjnym. Wynikiem tych procesów oraz międzynarodowej ekspansji zagranicznej przedsiębiorstw jest intensyfikacja zjawiska konkurencji. «Przechodzenie od określonych terytorialnie gospodarek do otwartej ogólnoświatowej przestrzeni gospodarczej, liberalizacja międzynarodowych stosunków gospodarczych, wzrost zagranicznych inwestycji bezpośrednich, globalny transfer technologii i innowacji prowadzi do znoszenia barier ograniczających konkurencję» [25, s. 169]. To wszystko jest powodem nasilającej się konkurencji zewnętrznej rozpatrywanej w kontekście międzynarodowym [22, s. 18]. Konsekwencją tego zjawiska jest rosnące od lat zainteresowanie w zarządzaniu strategicznym konkurencyjnością przedsiębiorstwa. Celem opracowania jest przegląd występujących w literaturze przedmiotu ujęć konkurencyjności oraz zwrócenie uwagi na fakt, iż konkurencyjność organizacji jest wypadkową wielu czynników tkwiących zarówno w jej wnętrzu, jak i otoczeniu.

Pierwsze opracowania dotyczące konkurencyjności pochodzą z końca lat 70. ze Stanów Zjednoczonych. Jak pisze H. Adamkiiwic Drwiłło, służyły one głównie podejmowaniu makroekonomicznych decyzji strategicznych. By

ły one adresowane do osób decydujących

K. Romaniuk

o rozwoju gospodarki amerykańskiej tj. decydentów wyższego szczebla gospodarczego [2, s. 95]. W kontekście tym (tzn. makroekonomicznym) pojęcie konkurencyjności zostało wprowadzone w sposób intencjonalny po raz pierwszy do zasobu pojęć politycznych i oznaczało konkretną cechę systemu gospodarczego w odniesieniu do innych gospodarek [23, s. 165].

W Polsce pojęcie konkurencyjności stało się istotne przede wszystkim wraz z urynkowieniem gospodarki po roku 1989 i zyskało na znaczeniu wraz z otwieraniem się naszego kraju na rywali zagranicznych i procesami globalizacyjnymi.

Termin konkurencyjność przedsiębiorstwa nie jest w literaturze przedmiotu jednoznacznie interpretowany. Dominuje pogląd, że jest on kategorią teoretyczną, trudną do zastosowania w badaniu «realnie kształtujących się procesów gospodarczych, gdyż wymaga porównania z otoczeniem zewnętrznym, tzn. obiektem konkurencyjnym» [10, s. 73]. Ponadto definiowanie konkurencyjności z jednej strony na początku było stosunkowo rzadkie, z drugiej zaś — było jednocześnie przedmiotem badań i uogólnień. Wielu autorów, powszechnie uznanych autorytetów w dziedzinie zarządzania, nie zdefiniowało pojęcia «konkurencyjność» mimo poddania jej g

łębokiej wieloaspektowej analizie. Należą do nich m.in. G. Hamel, C.K. Prahalad czy J.B. Barney. Czyni tak również M.E. Porter, współczesny guru zarządzania i badacz problematyki konkurencyjności, której poświęcił m.in. bardzo obszerną pracę, jaką jest The Competitive of Nations. Powodem, który leżał u podstaw tej sytuacji był m.in. brak zgodności wśród badaczy co do przedmiotu badania. Trudność w zdefiniowaniu konkurencyjności leży także, jak pisze M. Moszkowicz, w ewolucyjnym charakterze tego zjawiska. W okresie gospodarki stabilnej, który zakończył się w latach 70. XX wieku, najczęściej przyjmowano, że przedsiębiorstwo konkurencyjne to takie, które jest skuteczne ekonomicznie tj. osiąga lepsze wyniki ekonomiczne niż jego konkurenci. Takie rozumienie konkurencyjności było wynikiem logiki działania tzw. mechanizmu «niewidzialnej ręki rynku» oraz stosowania przez firmy przede wszystkim strategii wiodącej pozycji pod względem kosztów całkowitych. Obecnie sytuacja ta uległa zmianie, a stosowanie strategii przywództwa

Теоретические исследования экономики • Badania teoretyczne ekonomii

kosztowego jest już niewystarczające [12, s. 119]. Warto dodać, iż coraz większego znaczenia nabiera w budowaniu przewagi konkurencyjnej, której funkcją jest konkurencyjność, udział klienta w tworzeniu wartości. Problem ten jest szczególnie ważny dla innowacji i konkurencyjności. W literaturze pisze o tym m.in. C.K. Prahalad i V. Ramaswamy [18, s. 13—58; 20].

Prowadząc analizę literatury przedmiotu można stwierdzić, iż najczęściej konkurencyjność jest odnoszona do rynku międzynarodowego oraz do poszczególnych podmiotów konkurencyjności. Są nimi: państwo (skala makro), sektor, branża, gałąź (skala mezo), grupa krajów, makroregion (skala mega), jednostka organizacyjna — przedsiębiorstwo, zakład (skala mikro) lub towar, usługa (skala mikro — mikro) [8, s. 49].

Mając na uwadze, że najczęściej konkurencyjność jest odnoszona do rynku międzynarodowego, o czym wspomniano wyżej, należy zatem przytoczyć jako pierwszą definicję sformułowaną przez jedną z organizacji międzynarodowych. Wed

ług OECD konkurencyjność gospodarki narodowej jest wyznaczana stopniem, w którym w warunkach wolnego i sprawiedliwego działania rynku może ona wytwarzać dobra i świadczyć usługi spełniające wymagania międzynarodowych rynków, przy zapewnieniu jednoczesnego utrzymywania i powiększania realnych dochodów swoich obywateli [24, s. 5].

Inną definicję konkurencyjności można znaleźć w publikacjach EWG. Stwierdza się w nich, iż przemysłowa konkurencyjność krajów zależy od możliwości zachowania przez nie równowagi między importem i produkcją wewnętrzną, która pozostaje w zgodzie z wynikami uzyskanymi w eksporcie [5, s. 8].

Także M.E. Porter odnosi konkurencyjność do gospodarek narodowych. Uważa on, iż w budowaniu przewagi konkurencyjnej istotne są cztery główne atrybuty gospodarki, określane przez niego mianem diamentów. Są to: [16, s. 211]

— warunki czynnikowe - to pozycja kraju pod względem jego zasobności w czynniki produkcji tj. siłę roboczą, ziemię, zasoby naturalne, kapitał

, infrastruktury niezbędne do konkurowania w

danym przemyśle;

K. Romaniuk

— warunki popytowe — to charakter popytu na rynku wewnę- trznym na wyroby i usługi danego przemysłu;

— branże pokrewne i wspierające — istnienie lub brak w kraju przemysłów zaopatrzeniowych i pokrewnych konkurencyjnych w skali międzynarodowej;

— strategia, struktura firm i rywalizacja między nimi — warunki kształtowane przez państwo określające, jak przedsiębior- stwa są tworzone, organizowane i zarządzane oraz wyznaczające charakter rywalizacji na rynku wewnętrznym.

W świecie narastającej konkurencji globalnej znaczenie konkurencyjności gospodarek narodowych (narodów) wzrosło jeszcze bardziej. Mimo to nie ma jednoznacznego poglądu na to czym jest konkurencyjność narodowa. Jedni utożsamiają ją z miernikami makroekonomicznymi, jak kursy walut, stopy procentowe i deficyt państwa. Inni twierdzą, że konkurencyjność jest funkcją taniej i dużej siły roboczej, a jeszcze inni upatrują jej w bogactwie zasobów naturalnych czy też polityce państwa [17, s. 196—197]. Według M.E. Portera konkurencyjność narodów powinna być wiązana przede wszystkim z efektywno

ścią gospodarowania, która jest możliwa do

osiągnięcia dzięki wymienionym wyżej atrybutom gospodarki. Stanowisko prezentowane przez tego autora stanowi pierwszy nurt w ocenie konkurencyjności narodów. Drugim jest proeksportowe podejście do budowania konkurencyjności gospodarek narodowych, w którym zwraca się uwagę na związek konkurencyjności z handlem zagranicznym. Zostało ono szeroko omówione i poddane krytyce przez A. Wziątek-Kubiak, która stwierdza, że takie podejście zawęża analizę konkurencyjności wyłącznie do tej części produkcji, którą można zweryfikować na rynku międzynaro- dowym. Według autorki konkurencyjność gospodarki zależy także od warunków makrootoczenia, a w szczególności instytucji, prawa, polityki, na kształt których ma wpływ państwo oraz efektu synergii w sieci przedsiębiorstw, działalności na rynkach finansowych i rozmiaru transferu kapitału [26, s. 476 — 479].

Obok konkurencyjności gospodarek równie często przedmiotem analiz jest konkurencyjność przedsiębiorstwa. W

śród autorów

Теоретические исследования экономики • Badania teoretyczne ekonomii

również i w tym przypadku nie ma zgodności co do istoty zjawiska konkurencyjności. Istnieją różnice przede wszystkim w rozłożeniu akcentów związane m.in. ze źródłem konkurencyjności czy też stopniem uniwersalności koncepcji [14, s. 363].

Konkurencyjność jest rozumiana jako:

— proces, w którym uczestnicy rynku, dążąc do realizacji swych interesów, próbują przedstawić korzystniejsze od innych oferty ceny, jakości lub innych cech wpływających na decyzje zawarcia transakcji [11, s. 10];

— umiejętność osiągania i utrzymywania przewagi konkurencyjnej [7, s. 22];

— system stanów, obiektów, zdarzeń, procesów i działań, poprze które przedsiębiorstwo dąży do osiągania swoich celów na rynkowej arenie konkurencji [22, s. 86];

— to zdolność do walki o ekonomiczne przetrwanie w warunkach zaostrzającej się konkurencji, czego wyrazem jest zdolność utrzymywania się na rynku w długim okresie [3, s. 96];

— zdolność firmy do innowacyjności i elastyczności, przejawiająca się w uzyskaniu przewagi konkurencyjnej [1];

— pozycja konkurencyjna zapewniają

ca zysk w długim ok-

resie [15].

Podsumowując dotychczasowe rozważania można stwierdzić, iż konkurencyjność to pewien stan, który oznacza, że przedsiębiorstwo jest lepsze (na różnych płaszczyznach jego działalności) od firm konkurencyjnych. Należy zaznaczyć, iż słowo «stan» nie oznacza zjawiska statycznego, ale jest zjawiskiem dynamicznym, zmiennym w czasie. Zatem raz osiągnięta pozycja nie daje gwarancji na jej utrzymywanie w sposób ciągły, bez ponoszenia wysiłków ze strony organizacji. Konkurencyjność to cecha nabyta przedsiębiorstwa, która musi być stale podtrzymywana i rozwijana.

W literaturze można spotkać się z różnymi sposobami poprawy konkurencyjności. Jednym z nich jest podejście prezentowane przez G. Hamela i C.K. Prahalada, określane mianem szkoły zasobowej [13, s. 125]. W myśl tej szkoły konkurencyjność jest funkcją zasobów materialnych i niematerialnych przedsiębiorstwa (tzw. potencjału konkurencyjnego), przewagi konkurencyjnej, sto-

K. Romaniuk

sowanych instrumentów konkurowania oraz wynikowej pozycji konkurencyjnej [6, s. 116; 9, s. 50; 21; 19, s. 258].

Potencjał konkurencyjny — ogół zasobów materialnych i niematerialnych przedsiębiorstwa, które umożliwiają mu funkcjonowanie na arenie rynkowej konkurencji.

Przewaga konkurencyjna — to wynik wykorzystania potencjału konkurencyjnego, z uwzględnieniem wpływów otoczenia, który pozwala na tworzenie takiej oferty rynkowej i instrumentów konkurowania, które są efektywne.

Instrumenty konkurowania — to środki za pomocą których przedsiębiorstwo oddziałuje na konkurentów, a także na nabywców nakłaniających ich do nabywania obecnej i przyszłej oferty.

Pozycja konkurencyjna to wynik konkurowania osiągnięty przez przedsiębiorstwo w danym sektorze.

Między wymienionymi czynnikami istnieją wzajemne powiązania. Potencjał konkurencyjny determinuje osiągnięcie przewagi konkurencyjnej. Ta z kolei stanowi podstawę do przygotowania oferty i instrumentów konkurowania, które pozwalają osiągnąć określoną pozycję konkurencyjną.

Przedsiębiorstwo planując i formułując swoje cele strategiczne musi także planować przyszłą pozycj

ę konkurencyjną. Planowanie przyszłej pozycji konkurencyjnej wymaga obok określenia rynków i produktów, określenia także przyszłych instrumentów konkurowania, które będą konieczne do osiągnięcia zaplanowanej pozycji konkurencyjnej. W związku z tym, iż instrumenty konkurowania (ich skuteczność) są funkcją przewagi konkurencyjnej stąd istnieje konieczność określenia pożądanej przewagi. Jej uzyskanie jest determinowane potencjałem konkurencyjności dlatego należy go zaplanować i budować. Zbudowany wcześniej potencjał konkurencyjny był dobry na wczoraj, czasem jest dobry na dziś, ale nie na jutro. Wynika to z dużej turbulencji otoczenia [22, s. 90].

Zarządzanie konkurencyjnością polega zatem na ciągłym oddziaływaniu tj. planowaniu, budowaniu wykorzystywaniu i osiąganiu, w zakresie czterech podsystemów, zilustrowanych na rysunku 1.

Теоретические исследования экономики • Badania teoretyczne ekonomii

Potencjał

konkurencyjny

posiadany

Potencjał

konkurencyjny

budowany

Przewaga

konkurencyjna

uzyskana

Przewaga

konkurencyjna

budowana

Instrumenty

konkurowania

stosowane

Instrumenty

konkurowania

budowane

Pozycja

konkurencyjna

osiągnięta

Pozycja

konkurencyjna

budowana

Rys. 1. Model procesu zarządzania konkurencyjnością

przedsiębiorstwa uwzględniający związki

przyczynowo-skutkowe między jej elementami strukturalnymi

Wykorzystanie istniejących związków przyczynowo-skutkowych

Budowanie nowych związków przyczynowo-skutkowych

Źródło: [22, s. 90].

Najczęściej definiując konkurencyjność przedsiębiorstwa podkreśla się, że jest ona zdeterminowana czynnikami tkwiącymi wewnątrz firmy, często pomijając rolę otoczenia w jej kształtowaniu, a wymaga tego uznanie konkurencyjności przedsiębiorstwa jako systemu. Zatem kompleksowa analiza konkurencyjności powinna uwzględniać zarówno czynniki wewnętrzne oraz czynniki zewnętrzne, zliczane do otoczenia firmy. Na system, jakim jest konkurencyjność przedsiębiorstwa wpływa zatem otoczenie przedsiębiorstwa rozumiane jako «zdarzenia, obiekty, sytuacje, zjawiska i podmioty, które wpływają na konkurencyjność przedsiębiorstwa, ale nie są jego elementami składowymi» [22, s. 86].

Słuszność systemowego podejścia do konkurencyjności podkreśla J.W. Bossak, który stwierdza, że konkurencyjność kraju to takie kształtowanie warunków instytucjonalnych, makroekonomicznych i warunków konkurencji oraz sprawności mechanizmu rynkowego, któ- re budują podstawy ekonomiczne dla dynamicznego rozwoju przedsiębiorstw w warunkach turbulentnego otoczenia. Zatem przewaga konkurencyjna kraju czy przedsiębiorstwa jest uzależniona od

K. Romaniuk

następujących czynników: prawno-instytucjonalnych, zakresu wolności gospodarczej, struktury własnościowej, struktury organizacyjnej gospodarki, sprawności mechanizmów rynkowych, mechanizmu kursowego, koniunktury międzynarodowej, jakości polityki makroeko- nomicznej i stopnia równowagi ekonomicznej. Wszystkie wymienione czynniki według autora mają silny wpływ na warunki rynkowe, które z kolei wpływają na sposób zarządzania, wybór strategii i wyniki osiągane przez przedsiębiorstwo. Zmiany w otoczeniu instytucjo- nalnym, ekonomicznym, technologicznym i rynkowym otwierają szanse i możliwości rozwoju przedsiębiorstwa oraz zmieniają zagro- żenia i ryzyko z jakim się ono spotyka [4, s. 42]. Zasadne wobec powyższego wydaje się stwierdzenie, że konkurencyjność przedsiębiorstwa jest silnie uzależniona od poziomu konkurencyjności gospodarki, w której przedsiębiorstwo funkcjonuje.

Systemowe podejście do problemu konkurencyjności przyjął również M. Gorynia, który stwierdził, iż konkurencyjność przedsiębiorstwa jest funkcją czynników kształtujących si

ę na różnych

poziomach jego otoczenia. W zbudowanym przez autora modelu konkurencyjność przedsiębiorstwa jest zmienną zależną, a zmiennymi niezależnymi są czynniki określające jej wysokość. Postać modelu jest następująca [8, s. 61]:

KP = f(CZ

mak

, CZ

mez

, CZ

mik

Gdzie KP — konkurencyjność przedsiębiorstwa, F — funkcja opisująca zależność konkurencyjności przedsiębiorstwa od determinujących ją czynników, CZ CZ

— czynniki mezoekonomiczne, CZ

mez

— czynniki makroekonomiczne,

mak

— czynniki

mik

mikroekonomiczne.

Do przedstawionych zależności należy dodać dwie uwagi [8, s. 62]:

Gdy porównuje się przedsiębiorstwa w ramach danej gospodarki narodowej to CZ

można pominąć, gdyż są one identyczne dla

mak

wszystkich firm z danego kraju.

Gdy porównuje się firmy w ramach danej branży w tym samym kraju wówczas możemy abstrahować od czynników makroekonomicznych i mezoekonomicznych.

Теоретические исследования экономики • Badania teoretyczne ekonomii

Podsumowując dotychczasowe rozważania dotyczące konkurencyjności przedsiębiorstwa można zauważyć, iż konkurencyjność przedsiębiorstwa jest zdeterminowana bardzo wieloma zmiennymi. Prezentuje je rysunek 2.

Konkurencyjność

grupy krajów

(np. Unii Europejskiej)

Potencjał

konkurencyjności

(zasoby firmy)

Konkurencyjność

gospodarki narodowe

Konkurencyjność

KONKURENCYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTWA

ranży

Przewaga

konkurencyjna

Instrumenty

konkurowania

Pozycja

konkurencyjna

Rys. 2. Czynniki kształtujące konkurencyjność przedsiębiorstwa

Źródło: Opracowanie własne.

Z rysunku 2 wynika, że konkurencyjność przedsiębiorstwa jest wynikiem zjawisk, sytuacji i zdarzeń mających miejsce na rynku międzynarodowym, krajowym oraz branżowym, a także jest zdeterminowana zasobami przedsiębiorstwa, ich wykorzystaniem przejawiającym się w rodzaju osiągniętej przewagi, która kształtuje zestaw stosowanych przez firmę instrumentów konkurowania, od skuteczności których uzależniona jest pozycja konkurencyjna prze- dsiębiorstwa. Uogólniając można stwierdzić, iż kompleksowa interpretacja konkurencyjności przedsiębiorstwa powinna ujmować wpływ wszystkich wymienionych czynników tj. zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Tylko takie podejście do zjawiska konkurencyjności organizacji umożliwia wykorzystywanie atutów przedsiębiorstwa i pojawiających się szans, które raz zaprzepaszczone mogą ograniczyć lub uniemożliwić jego rozwój w długim okresie.

100

<<< < Предыдущая 1 2 3 4 5 6 7 8 910 / 3010 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 > Следующая >>>

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]