Добавил:

ivanov666 Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.

Вуз:

Башкирский Государственный Аграрный Университет

Предмет:

[НЕСОРТИРОВАННОЕ]

Файл:

Актуальные проблемы научных исследований партнерских университетов в сфере экономики. Aktualne problemy badan naukowych partnerskich uniwersytetуw w s

.pdf

Скачиваний:

Добавлен:

07.09.2026

Размер:

2 Мб

Скачать

☆

<<< < Предыдущая 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1011 / 3011 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 > Следующая >>>

K. Romaniuk

Literatura

1. Abbas A.J. Rethinking competitiveness, «Advances in Competi-

tivness Reseach», vol. 8, no 1.

2. Adamkiewicz-Drwiłło H. Uwarunkowania konkurencyjności

przedsiębiorstwa, Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa 2002.

3. Bieńkowski W. Konkurencyjność gospodarki polskiej w przed-

dzień wejścia do Unii Europejskiej. Czy rząd może być bardziej aktywny? [w:] Unia Europejska wobec procesów integracyjnych- wyzwania dla Polski. Materiały z konferencji międzynarodowej, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2000.

4. Bossak J.W., Bieńkowski W. Międzynarodowa zdolność

konkurencyjna kraju i przedsiębiorstwa. Wyzwania dla Polski na progu XXI wieku, SGH, Warszawa 2004.

5. European Economy, 25/1995, cyt. za: M. Lubiński, T. Michalski, J. Misala, Miedzynarodowa konkurencyjność gospodarki — pojęcia i sposoby mierzenia, IRiSS, Warszawa 1995.

6. Godziszewski B. Potencjał konkurencyjny przedsiębiorstwa jako źródło i podstawa stosowania instrumentów konkurowania, [w:] Budowanie potencjału konkurencyjności przedsiębiorstwa, Red. M.J. Stankiewicz, TNOiK, Toruń.

7. Gorynia M. Konkurencyjność przedsiębiorstwa — próba konceptualizacji i operacjonalizacji, [w:] Strategia przedsiębiorstw w warunkach konkurencji międzynarodowej, Red. E. Najlepszy, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Poznań 1998.

8. Gorynia M. Luka konkurencyjna na poziomie przedsiębiorstwa a przystąpienie Polski do Unii Europejskiej, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Poznań 2002.

9. Haffer M. Instrumenty konkurowania, [w:] Budowanie potencjału konkurencyjności przedsiębiorstwa, Red. M.J. Stankiewicz, TNOiK, Toruń.

10. Konkurencyjność przedsiębiorstw — nowe podejście, red. E. Skawińska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 73.

11. Lubiński M. Konkurencyjność gospodarki. Próba i sposób mierzenia, [w:] Międzynarodowa konkurencyjność gospodarki Polski — uwarunkowania i perspektywy. «Raporty. Studia nad konkurencyjnością», IRiSS, Warszawa 1995.

101

Теоретические исследования экономики • Badania teoretyczne ekonomii

12. Moszkowicz M. Strategia przedsiębiorstwa jako system, [w:] Zarządzanie strategiczne. Systemowa koncepcja biznesu, Red. M. Moszkowicz, PWE, Warszawa 2005.

13. Obłój K. Strategia organizacji, PWE, Warszawa 2007.

14. Pierścionek Z. Koncepcje konkurencyjności przedsiębiorstwa, [w:] Nowe kierunki w zarządzaniu przedsiębiorstwem — koncepcje przekrojowe, Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu nr 784, Wrocław 1998.

15. Pierścionek Z. Międzynarodowa konkurencyjność przedsiębiorstwa [w:] Nowe kierunki w zarządzaniu przedsiębiorstwem — ciągłość i zmiana, Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu nr 851, Wrocław 2000.

16. Porter M.E. On competition, Harvard Business Review Book 1995.

17. Porter M.E. Porter o konkurencji, PWE, Warszawa 2001.

18. Prahalad C.K., Ramaswamy V. Przyszłość konkurencji, PWE, Warszawa 2005.

19. Romaniuk K. Potencjał konkurencyjności przedsiębiorstw mleczarskich, [w:] Agrobiznes 2003. Jakość jako podstawowy instrument konkurencyjno

ści w agrobiznesie. Tom 2, Red. S. Urban, Wydawnictwo

Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu.

20. Schneider W. Kundenzufriedenhei, Strategies. Messung. Management, Verlag Moderne Industrie AG& Co., Landsberg/Lech, 2000.

21. Stankiewicz M.J. Istota i sposoby oceny konkurencyjności przedsiębiorstwa, «Gospodarka Narodowa» 2000/7 — 8.

22. Stankiewicz M.J. Konkurencyjność przedsiębiorstwa. Budowanie konkurencyjności przedsiębiorstwa w warunkach globalizacji, Wydawnictwa TNOiK, Toruń 2002.

23. Świtalski W. Innowacje i konkurencyjność, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2005.

24. Technology and the Economy. The Key Relationships, OECD, Paris 1992.

25. Tubielewicz A. Zarządzanie strategiczne w biznesie

międzynarodowym, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa.

26. Wziątek-Kubiak A. Międzynarodowa specjalizacja a konkurencyjność, «Ekonomista» 2001/4.

102

T. Wierzejski

T. Wierzejski,

mgr., uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

TEORIA INTERNACJONALIZACJI PROCESÓW

GOSPODARCZYCH

Internationalization of economic processes takes places at the micro-, meso- and macro- level. Changes in the global economy in the second half of the twentieth century, strengthened the position of the enterprises — especially in the form of transnational corporations — on the global market. The increasing level of economic correlation has its implications on the course of economic global crisis — there are stronger, develop dynamically and have an effect on numerous national economies.

Procesy gospodarcze od wieków ulegają stopniowej internacjon- alizacji (umiędzynarodowieniu). Już w czasach starożytnych rozwijała się międzynarodowa wymiana handlowa, która następnie rozszerzała się wskutek odkryć geograficznych. Nowe terytoria zamorskie stały się z jednej strony źródłem dodatkowych czynników produkcji (su- rowców, zasobów ludzkich), z drugiej zaś rynkiem zbytu. Powstały wówczas pierwotne zręby współzależności gospodarczej poszczegól- nych krajów, które często mają swoje odzwierciedlenie w rzeczywistości do czasów współczesnych.

Ważnym katalizatorem umiędzynarodowienia procesów gospodarczych był rozwój technologiczny. W pierwszej kolejności należy podkreślić rolę rewolucji w transporcie, która najpierw umożliwiła, a następnie znacząco przyspieszyła przewozy osobowe i towarowe w skali globalnej. Obecny poziom współpracy gospodarczej nie zostałby osiągnięty bez postę

pu technologicznego w

obszarze komunikacji i dostępu do informacji. Przełomowe wynalazki w postaci telefonu, faksu oraz poczty elektronicznej usprawniły przeprowadzanie operacji na rynku międzynarodowym. Natomiast lepszy dostęp do wiedzy o rynkach i partnerach zagranicznych przyczynił się do wyższej efektywności funkcjonowania rynków jak też możliwości ograniczania ryzyka transakcyjnego.

103

Теоретические исследования экономики • Badania teoretyczne ekonomii

Współczesna internacjonalizacja gospodarki jest w znacznym stopniu skutkiem zapoczątkowanej w drugiej połowie XX w. liberalizacji handlu międzynarodowego oraz deregulacji rynków finansowych. Likwidacja taryfowych i pozataryfowych barier w przepły- wie towarów i usług jest głównie skutkiem z trudem osiąganych porozumień w ramach umów bilateralnych jak i wielostronnych, szczególnie na forum organizacji międzynarodowych. Szczególne znaczenie należy przypisać działaniom w ramach Układu Ogólnego w Sprawie Ceł i Handlu (GATT) oraz, od 1995 r., Światowej Organizacji Handlu (WTO). W efekcie na przełomie XX i XXI wieku osiągnięto poziom przeciętnej stawki celnej poniżej 4 % (dla porównania, pod koniec lat

40. wynosiła ona 40 %), co niewątpliwie stało się silnym czynnikiem motywującym dla eksporterów [7].

Internacjonalizacja jest bardzo złożonym, wieloaspektowym po- jęciem, przez co w literaturze występuje wiele jej definicji. W najszer- szym ujęciu umiędzynarodowienie procesu gospodarczego oznacza zbiór aspektów, w ramach których przejawia się zaangażowanie badanego podmiotu (np. przedsiębiorstwa) w działalność na rynkach zagranicznych [23]. Zalicza się do nich m.in.:

 formę umiędzynarodowienia (m.in. handel i inwestycje

zagraniczne),

 rozproszenie geograficzne aktywności międzynarodowej,

 zmiany instytucjonalne, mające na celu dostosowanie do

działalności na rynkach zagranicznych (np. w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa),

 umiędzynarodowienie zasobów ludzkich,

 umiędzynarodowienie zasobów finansowych.

Najwyższym poziomem internacjonalizacji jest globalizacja. W oparciu o liczne definicje globalizacji formułowane w literaturze można ją ująć jako funkcjonowanie całego świata w formie jednego rynku, na którym nie ma barier w przepływie produktów oraz czynników produkcji, a poszczególne gospodarki krajowe są z sobą silnie związane i wzajemnie zależne [24].

Umiędzynarodowienie procesów gospodarczych może przyjąć postać wielu form, które charakteryzuje odmienny stopień zaangażowania różnych zasobów w działalność poza granicami kraju [8].

104

T. Wierzejski

Najprostszą w realizacji postacią umiędzynarodowienia jest handel zagraniczny, najtrudniejszą zaś inwestycje zagraniczne, najczęściej w postaci organizacji przedsiębiorstwa własnego (zakład produkcyjny, spółka córka) bądź wspólnego (joint venture) za granicą. Etapami pośrednimi są formy kooperacji niekapitałowej takie jak przekazywanie licencji oraz franchising. Dotyczą one jednak wąskiej grupy produktowej – głównie towarów i usług charakteryzujących się wysokim stopniem innowacyjności (rys. 1).

Pojęcie internacjonalizacji działalności gospodarczej można anali- zować na poziomie mikro-, mezo- lub makroekonomicznym, poddając badaniom odpowiednio: przedsiębiorstwa i konsumentów, regiony i branże oraz gospodarki poszczególnych krajów. Również te poziomy podlegają dalszemu podziałowi – np. badając umiędzynarodowienie przedsiębiorstw można skoncentrować się na korporacjach transna- rodowych lub grupie małych i średnich firm, dopiero podejmujących swoje pierwsze kroki na rynkach zagranicznych.

Eksport

Przekazanie licencji

Franchising

Joint venture

Filia zagraniczna handlowa

Zakład produkcyjny

Spółka-córka

Kapitał i kadra menedżerska w kraju 100%

Kapitał i kadra menedżerska za granicą 100%

Rys. 1. Formy internacjonalizacji procesów gospodarczych

w układzie fazowym

Źródło: [20, s. 153].

105

Теоретические исследования экономики • Badania teoretyczne ekonomii

We współczesnej gospodarce światowej szczególną rolę należy przypisać przedsiębiorstwom, które w gospodarce wolnorynkowej są głównym podmiotem odpowiadającym za realizację procesów gospodarczych, w tym ich internacjonalizację. Aktywa największych korporacji transnarodowych przekraczają roczny PKB wielu państw, w tym Polski

1. Podkreśla się, że rozwój i ekspansja terytorialna korporacji

są nie tylko przejawem współczesnej gospodarki światowej, ale w znacznym stopniu zdeterminowały jej obecny obraz. Można oczekiwać, że ich rola będzie rosła, a zadaniem rządów państw pozostanie tworzenie warunków prawno-gospodarczych ich funkcjonowania.

Malejąca rola państw na rzecz przedsiębiorstw w międzyna- rodowych stosunkach gospodarczych przyczyniła się do rozwoju kon- cep-cji teoretycznych ekonomii międzynarodowej na poziomie mikroekonomicznym. Ugruntowany dorobek naukowy dotyczący handlu zagranicznego (w mniejszym stopniu innych form internacjonalizacji), od teorii klasycznej po współczesną, nową teorię handlu stały się niewystarczające w odniesieniu do przedsiębiorstw w procesie internacjonalizacji. Kwestia umiędzynarodowienia została przeniesiona na poziom przedsiębiorstwa (mikroekonomiczny), a przyczyn internacjonalizacji zaczęto doszukiwać się nie tylko w makrootoczeniu podmiotu gospodarującego, ale również w jego wnętrzu. Mimo nowego podejścia do kwestii umiędzynarodowienia, teoria handlu mię

dzynaro-

dowego daje również wiele odpowiedzi na pytania dotyczące internacjonalizacji firm (tab. 1). W bardziej ograniczonym stopniu można doszukiwać się takich wskazówek w modelach tradycyjnych, jednak już współczesna teoria handlu (szczególnie teorie neotechnologiczne) stała się punktem wyjścia dla wielu koncepcji dotyczących umiędzynarodowienia działalności gospodarczej przedsiębiorstw

Przykładowo w 2007 r. amerykańska korporacja General Electric miała aktywa o wartości 795,3 mld USD, natomiast PKB Polski wyniósł 1132,9 mld PLN, tj. 409,0 mld USD, licząc po średniorocznym kursie PLN/USD w 2007 r. wg tablic NBP (27. World Investment Report 2009, 26. GUS).

106

T. Wierzejski

Wkład teorii handlu międzynarodowego do rozważań nad

procesem internacjonalizacji przedsiębiorstwa

Teoria / koncepcja Autor Wkład teorii

Teoria kosztów

absolutnych i

komparatywnych

Teoria względnej

obfitości zasobów

Teoria wyrównywania

się cen czynników

produkcji

Teorie neoczynnikowe

Teoria luki

technologicznej

Teoria korzyści ze skali

produkcji i zbytu

Teoria zróżnicowania

produktów

Koncepcja

ujednoliconej struktury

popytu

Koncepcja cyklu życia

produktu

A. Smith (1776)

D. Ricardo (1817)

E. Hecksher

B. Ohlin

P. Samuelson

(1933)

P. Samuelson

W. Stolper (1941)

wielu badaczy

(1963-1968)

M. Posner (1961)

J. Dreeze (1961)

D. Keesing (1965)

S.B. Linder (1961)

R. Vernon

(1966, 1971)

L. Wells (1968)

wyjaśnienie przyczyn,

kierunków i efektów wymiany

zidentyfikowanie tradycyjnych

źródeł przewagi konkurencyjnej

wyrównywanie cen kapitału

dzięki jego międzynarodowym

ruchom

włączenie do rozważań nowych czynników: kapitału ludzkiego i

zasobów naturalnych

przewaga technologiczna mo-

tywem do udzielania licencji

lub realiacji ZIB

uzasadnienie dla integracji

pionowej i tworzenia joint ven-

ture

uzasadnienie dla specjalizacji

wewnątrzgałęziowej

uzasadnienie lokowania ZIB w

krajach o podobnej

charakterytyce

wskazówki dotyczące

lokalizacji oraz sposobu

zaopatrywania rynków

zagranicznych

Źródło: [16, s. 98].

Tabela 1

107

Теоретические исследования экономики • Badania teoretyczne ekonomii

Tradycyjna teoria wymiany międzynarodowej dała odpowiedź na pytanie o podstawowe motywy i kierunki handlu, identyfikując przy tym tradycyjne źródła przewagi konkurencyjnej. Wskazuje ona jednak tylko na eksport jako jedyną formę ekspansji na rynkach zagranicznych. Ponadto traktuje ona umiędzynarodowienie wyłącznie na poziomie makroekonomicznym, pomijając rolę pojedynczych przedsiębiorstw i branż. Tradycyjna wymiana handlu charakteryzuje się dodatkowo bardzo restrykcyjnymi założeniami modelowymi: istnieniem rynku doskonale konkurencyjnego, powszechnym dostępem do wszelakiej informacji o rynku, istnieniem jednakowych funkcji produkcji, zerowymi kosztami transportu. W swej analizie pomija ona również element kosztów transakcyjnych, które często odgrywają decydującą rolę w procesie umiędzynarodowienia. Takie podejście w znacznej mierze ogranicza wytłumaczenie wielu zachowań internacjonalizujących się obecnie podmiotów gospodarczych.

Znacznie szerszą podstawę teoretyczną dla badaczy internacjonali- zacji dostarczyły nowe teorie handlu międzynarodowego. Przede wszystkim istotnie one rozszerzyły gamę czynników determinujących decyzję o internacjonalizacji działalno

ści gospodarczej, umożliwiając prowadzenie analizy nie tylko na poziomie makro- ale również mezo- i mikroekonomicznym. Ważną rolę przypisuje się kapitałowi ludzkiemu oraz rozwojowi technologicznemu, które odgrywają współcześnie ogromną rolę w gospodarce globalnej. W końcu podkreśla się zasadniczą wagę strony popytowej rynku, odchodząc od wyłącznej analizy strony producenta. Nowe teorie handlu międzynarodowego pozwalają tłumaczyć różne formy internacjonaliacji — poza eksportem również sprzedaż licencji, zakładanie joint venture czy też realizację bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ).

Krytyczna analiza teorii handlu międzynarodowego pozwoliła na poszukiwanie nowych rozwiązań teoretycznych, umożliwiających spójne wytłumaczenie przyczyn i form internacjonalizacji podmiotów gospodarujących. Urealnienie restrykcyjnych założeń modelowych przyczynił

o się do pełniejszego, w znacznej mierze odzwierciedlające- go globalizującą się rzeczywistość, przedstawienia zachowań przed- siębiorstw, sektorów i państw w procesie umiędzynarodowienia.

W oparciu o przedstawioną powyżej podstawę teoretyczną,

począwszy od lat sześćdziesiątych XX w. formułowano nowe

108

T. Wierzejski

koncepcje procesów umiędzynarodowienia, lepiej odzwierciedlające tendencje w globalizującej się gospodarce przełomu wieków. Można je ująć według następującej klasyfikacji:

 gradualne modele internacjonalizacji,  zasobowe modele internacjonalizacji,  sieciowe modele internacjonalizacji.

Pierwsze dwie grupy modeli są z sobą ściśle związane. Etapowość zaangażowania zagranicznego często bowiem wynika ze stopniowego dostępu do nowych zasobów, szczególnie w obszarze wiedzy. Doświadczenie zdobyte na rynku krajowym staje się podstawą do próby zaangażowania za granicą, a pierwsze transakcje na rynku międzynarodowym stanowią przesłankę do dalszej internacjonalizacji aktywności gospodarczej.

Dynamiczne ujęcie internacjonalizacji jako procesu złożonego z poszczególnych etapów oraz mnogość przejawów zainteresowania i działalności na rynkach zagranicznych skłoniło badaczy przedmiotu do postawienia hipotezy o gradualnym zaangażowaniu przedsiębiorstw, sektorów gospodarki i państw w aktywność w wymiarze międzynarodowym. Osiągnięcie jednej z form warunkuje w pewnym stopniu przejście do następnej, zatem poszczególne etapy pozostają w związku quasi-przyczynowym [17]. Klasyczny etapowy model internacjonalizacji został sformułowany przez szwedzkich badaczy Uniwersytetu w Uppsali: J. Johansona, J-E. Vahlne oraz F. Wiedersheim-Paula w poł wany w literaturze U-modelem). Na podstawie analizy czterech szwedzkich przedsiębiorstw

wyciągnęli oni wniosek, że dla tych

podmiotów charakterystyczna jest internacjonalizacja gradualna [13]. Głównym założeniem tych badań jest stwierdzenie, że firma najpierw rozwija się na rynku lokalnym, a internacjonalizacja jest konsekwencją stopniowo narastających decyzji. Zgodnie z podsta-

owie lat 70. (nazy-

Do badań wybrano firmy: Sandvik, Atlas Copco, Facit i Volvo, z których każda wówczas sprzedawała ponad 2/3 swoich produktów na rynkach zagranicznych i posiadała oddziały produkcyjne w więcej niż jednym obcym kraju. Analizę przeprowadzono w ujęciu długookresowym, w celu zbadania drogi rozwoju do stanu obecnego, gdy podmioty te stały się już firmami międzynarodowymi.

109

Теоретические исследования экономики • Badania teoretyczne ekonomii

wowym mechanizmem internacjonalizacji wiedza o rynku i zaangażowanie rynkowe powodują podejmowanie decyzji i tą drogą przebiegają bieżące działania. Te z kolei zmieniają wiedzę i dalsze zaangażowanie. Jedną z przyczyn takich działań jest chęć utrzymywania ryzyka na niskim poziomie.

Szwedzcy badacze wyodrębnili cztery etapy zaangażowania w

działalność gospodarczą związaną z zagranicą:

1) nieregularny eksport,

2) eksport przez agenta,

3) samodzielna filia handlowa,

4) produkcja zagraniczna.

Każdy kolejny etap przekłada się na stopniowy wzrost zaangażowania zasobów w celu aktywności na rynkach zagranicznych. Rozszerzenie działalności międzynarodowej jest powiązane z koncepcją dystansu psychicznego. Ogólnie ujmując jest on definiowany jako zespół czynników hamujących lub zakłócających przepływ informacji mię

dzy firmami a rynkiem [11]. Wśród nich

wyróżnia się czynniki o charakterze kulturowym, geograficznym czy politycznym.

W U-modelu autorzy dopuszczają możliwość odstępu od realizacji pełnego łańcucha internacjonalizacji. Po pierwsze niektóre rynki nie są na tyle duże, aby wymagały stopniowej penetracji. Po drugie możliwe jest «przeskakiwanie» poszczególnych etapów wskutek osiągniętego przez firmę doświadczenia na innych rynkach zagranicznych. Jednak wiele elementów tej teorii poddanych zostało pod koniec 80. i w 90. latach krytyce. Jako jeden z pierwszych modele etapowe podważył Turnbull [22]. Poddaje on pod wątpliwość szeroką akceptację gradualnej internacjonalizacji argumentując, że teoria ta opiera się zaledwie na dwóch badaniach empirycznych (szwedzkich i australijskich). Wskazuje on na liczne analizy pokazujące, że nie zawsze firmy przechodzą kolejne fazy internacjonalizacji. Turnbull uzasadnia, że «nawet duże firmy z istotnym międzynarodowym doświadczeniem używają różnych form marketingu eksportowego, które zmieniają w zależnoś

ci od rynku». Zatem w rzeczywistości gospodarczej nie

zawsze zachowany jest etapowy proces internacjonalizacji, związany z realizacją coraz bardziej zaawansowanych form

110

<<< < Предыдущая 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1011 / 3011 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 > Следующая >>>

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]