Жаңа сөздер

Аудармасы	Арабша	Аудармасы	Арабша
үйде өсірілетін	الْأَلِيفَةُ	хайуандар	الْحَيْوَانَاتُ
пайдалану үшін	لِيَنْتَفِعَ	тәрбиелейтін	يُرَبِّيها
жұмыртқа	بَيْضُها	қызметінде	بِخِدْمَاتِها
дұрыс тамақ	الْغَذَاءُ السَّلِيمُ	есесіне	الْمُقابِلُ
аурулардан	مِنْ الْأَمْراضِ	қорғау	وَقِايَتُها
сиыр	الْبَقَرَةُ	қойлар	الْأَغْنَامُ
аңшы	الصَّيَّادِينَ	қасында болады	يُصَاحِبَ
полицейлік	الْبُولِيسيَةُ	көрсету үшін	لِيَدُلَّ
ұстау үшін	لِلْقَبْضِ	үйретеді	فَتُدَرِّبُ
мысық	الْقِطُّ	қылмыскерлер	الْمُجْرِمِينَ
сауда орталықтары	الْمتَاجِرُ	жерлер	الْمَساكِنُ
тышқандар	الْفِئْرَانُ	егіндік	الْمَزَارِعُ
жылқы	الْحِصَانُ	жәндіктер	الْحَشَرَاتُ
есек	الْحِمَارُ	қашыр	الْبَغْلُ
ауырды	الْأَثْقَالُ	көтеру үшін	لِحَمْلِ
арбалар	الْعَرَبَاتُ	тарту	جَرٌّ
әдемілік	الْزِينَةُ	міну үшін	لِلْرُّكُوبِ
қой	الْغَنَمُ	серуен	الْفُسْحَةِ
ешкі	الْمَاعِزُ	сиыр	الْبَقَرُ
тауық	الدَّجَاجُ	үйрек	الْبَطُّ
тоты құс	الطَّاووسُ	қаз	الْإوزُ

Тапсырмалар:

1-жаттығу: 10-бап етістігіне мән беру және етістіктерін жаттау.

2-жаттығу: Сабақтағы әңгімені оқу және үй хайуандары жайында әңгімелеп беру.

3-жаттығу: Төмендегі құран аяттарынан отыз бірінші сабақтағы 10-бапты табу.¹

1. وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ

2. وَإِن تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُم

3. لَّن يَسْتَنكِفَ الْمَسِيحُ أَن يَكُونَ عَبْدًا لِّلَّهِ وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ وَمَن يَسْتَنكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا 

4. وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ 

Ескерту: Қосымша мәліметті аудио дисктегі 31-сабақтан ала аласыз.

Отыз екінші сабақ

Бұйрық рай

فِعْلُ الْأَمْرِ

Бұйрық рай етістігі бұйрықты, насихатты, тыйымды және т.б. білдіреді: «Сіз барыңыз!» «Бала кетсін» «Ол жаққа барма!» . Араб тілінде бұйрық рай етістігі екінші жаққа қатысты жасалады: сен (е.т), сен (ә.т), сен екеуің (е.т) сен екеуің (ә.т) сендер (е.т), сендер (ә.т)

айту, -айт!

оқу, - оқы!

қарау, - қара!

Баптар бойынша бұйрық етістігінің жасалу жолдары:

1-бап

Бірінші бап етістігінде бұйрық райдың жасалу жолы етістікке байланысты егер құрамында һамзасы болмаған етістік болса, құрамындағы негізгі әріптер өзгерместен қалпында қалады. Егер ортаңғы әріпі¹ а немесе и болса, бұйрық рай кәсралы һамзату әл-уасылдан басталады. Мысалы: فَتَح (а) – ашу, اِفتَحْ – аш. جَلَسَ (и) – отыру, اِجْلِسْ – отыр. Егер ортаңғы әріпі у болса, даммалы һамзату әл-уасылдан басталады. Мысалы: كَتَبَ (у) – жазу, اُكْتُبْ – жаз. Егер етістіктің құрамында һамза болса, аяғында келгенде жоғарыдағы мысалдардағыдай ортаңғы әріпіне қараймыз. Мысал: قَرَأَ (а) – оқу, اِقْرَأْ – оқы.²

Он бап бойына бұйрық райдың жасалу жолы³:

Бірінші бап

Етістікке мысал/ аудармасы	فَعَلَ формасы	Форма	Жіктік жалғау	№
اِجْلِسْ	اِفْعَلْ	اِ+ْ++ْ1	أَنْتَ	1
Сен отыр (е.т)
اِجْلِسِي	اِفْعَلِي	اِ+ْ++ِي	أَنْتِ	2
Сен отыр (ә.т)
اِجْلِسَا	اِفْعَلَا	اِ+ْ++َا	أَنْتُما	3
Сен екеуің отырыңдар
اِجْلِسُوا	اِفْعَلُوا	اِ+ْ++ُوا	أَنْتُمْ	4
Сендер отырыңдар (е.т)
اِجْلِسْنَ	اِفْعَلْنَ	اِ+ْ++ْنَ	أَنْتُنَّ	5
Сендер отырыңдар (ә.т)

Екінші бап

Етістікке мысал/ аудармасы	فَعَلَ формасы	Форма	Жіктік жалғау	№
قَدِّمْ	فَعِّلْ	+َ+ِّ+ْ	أَنْتَ	1
ұсын (е.т)
قَدِّمِي	فَعِّلِي	+َ+ِّ+ِي	أَنْتِ	2
ұсын (ә.т)
قَدِّمَا	فَعِّلا	+َ+ِّ+َا	أَنْتُما	3
Сен екеуің ұсыныңдар
قَدِّمُوا	فَعِّلُوا	+َ+ِّ+ُوا	أَنْتُمْ	4
Сендер ұсыныңдар (е.т)
قَدِّمْنَ	فَعِّلْنَ	+َ+ِّ+ْنَ	أَنْتُنَّ	5
Сендер ұсыныңдар (ә.т)

Үшінші бап

Етістікке мысал/ аудармасы	فَعَلَ формасы	Форма	Жіктік жалғау	№
ساعِدْ	فَاعِلْ	+َا+ِ+ْ	أَنْتَ	1
ұсын (е.т)
ساعِدِي	فَاعِلِي	+َا+ِ+ِي	أَنْتِ	2
ұсын (ә.т)
ساعِدا	فَاعِلَا	+َا+ِ+َا	أَنْتُما	3
Сен екеуің ұсыныңдар
ساعِدُوا	فَاعِلُوا	+َ+ِّ+ُوا	أَنْتُمْ	4
Сендер ұсыныңдар (е.т)
ساعِدْنَ	فَاعِلْنَ	+َ+ِّ+ْنَ	أَنْتُنَّ	5
Сендер ұсыныңдар (ә.т)

Төртінші бап

Етістікке мысал/ аудармасы	فَعَلَ формасы	Форма	Жіктік жалғау	№
أَخْرِجْ	أَفْعِلْ	أَ+ْ+ِ+ْ	أَنْتَ	1
шығар (е.т)
أَخْرِجِي	أَفْعِلِي	أَ+ْ+ِ+ِي	أَنْتِ	2
шығар (ә.т)
أَخْرِجا	أَفْعِلَا	أَ+ْ+ِ+َا	أَنْتُما	3
Сен екеуің шығарыңдар
أَخْرِجُوا	أَفْعِلُوا	أَ+ْ+ِ+ُوا	أَنْتُمْ	4
Сендер шығарыңдар (е.т)
أَخْرِجْنَ	أَفْعِلْنَ	أَ+ْ+ِ+ْنَ	أَنْتُنَّ	5
Сендер шығарыңдар (ә.т)

الْمُحَرَّمَاتُ فِي النِّكَاحِ

وَ فِي هَذِهِ الْحَلْقَةِ نَقِفُ عِنْدَ قَوْلِ اللهِ تَعَالَى: ﴿ حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا ﴾ [النساء: 23]، فَفِي هَذِهِ الْآيَةِ بَيَانٌ الْمُحَرَّمَاتُ فِي النِّكَاحِ؛ أَيْ: النِّسَاءُ اللَّاتِي يُحَرَّمُ التَّزَوُّجُ بِهنَّ، وهنَّ عَلَى قِسْمَيْنِ: مُحَرَّمَاتُ تَحْرِيمًا مُؤبَّدًا، وُ مُحَرَّمَاتُ تَحْرِيمًا مُؤَقَّتًا - أَيْ: إِلَى أَمَدٍ - وَالْمُحرَّماتُ تَحْرِيمًا مُؤبَّدًا هُنَّ: الْأُمُّ وَالْجَدَّةُ وَإِنْ عَلَتْ، لِقَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿ حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ... ﴾ [النساء: 23] وَالْبِنْتُ، وَبِنْتُ الْاِبْنِ، وَبِنْتُ الْبِنْتِ، وَبِنْتُ بِنْتِ الْاِبْنِ وَإِنْ نَزَلْنَ، لِقَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿ وَبَنَاتُكُمْ ﴾، وَالْأُخْتُ، شَقِيقَةٌ كَانَتْ، أَوْ لِأَبٍ، أَوْ لِأُمٍّ، لِقْوِلِهِ تَعَالَى: ﴿ وَأَخَوَاتُكُمْ ﴾،وَبِنْتُ الْأَخِ وَبِنْتُ بِنْتِ الْأَخِ، لِقَوْلِهِ تَعَالَى ﴿  وَبَنَاتُ الْأَخِ  ﴾، وَبِنْتُ الْأُخْتِ وَبِنْتُ اِبْنِها وَبِنْتُ بِنْتِها، لِقَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿  وَبَنَاتُ الْأُخْتِ  ﴾، وَالْعَمَّةُ وَالْخَالَةُ، سَوَاءٌ كَانَتْ مِنْ جِهَةِ الْأَبِ أَوْ الْأُمِّ، لِقَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالاَتُكُمْ ﴾.

وَيُحَرَّمُ بِالرَّضَاعِ مَا يُحْرُمُ بِالنَّسَبِ مِنْ الْأَقْسَامِ السَّابِقَةِ، فَكُلُّ اِمْرَأَةٍ حُرِّمَتْ بِالنَّسَبِ مِنْ الْأَقْسَامَ السَّابِقَةِ، حُرِّمَ مِثْلُها بِالرَّضَاعِ، كَالْأُمَّهَاتِ وَالْأَخَواتِ مِنْ الرَّضَاعِ، لِقَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللاَّتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ ﴾، وَقَالَ النَّبيُّ - صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ -: ((يُحَرَّمُ مِنْ الرَّضاعِ مَا يُحَرَّمُ مِنْ النَّسَبِ))

وَ تُحَرَّمُ بِالْعَقْدِ زَوْجِةُ أَبِيهِ وَزَوْجَةُ جَدِّهِ، لِقَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿ وَلَا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ ﴾ [النساء: 22]، وَ تُحَرَّمُ زَوْجَةُ اِبْنِهِ وَإِنْ نَزَلَ، لِقَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿ وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ ﴾ [النساء: 23]، وَ تُحَرِّمُ عَلَيْهِ أُمُّ زَوْجَتِهِ وَجَدَّاتِها بِمُجَرَّدِ الْعَقْدِ؛ لِقَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ ﴾، وَ تُحَرَّمُ بِنْتُ الزَّوْجَةِ وَ بَنَاتُ أَوْلَادِهَا إِذَا حَصَلَ الدُّخُولِ، لِقَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿ وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ ﴾ [النساء: 23].

Аудармасы

Үйленуге болмайтын әйелдер

Бұл жолы Алла тағаланың мына аяттарына тоқталамыз: Сендерге аналарың, (әке-шешелеріңнің аналары) қыздарың, (Ұл-қыздарыңның қыздары,) қыз туыстарың, (әке-шеше бір не бөлек,) әкелеріңмен туысқан әйелдер, шешелеріңмен туысқан әйелдер, еркек және қыз туыстарыңның қыздары, (олардың қыздары,) сүт емізген аналарың, еміскен қыз туыстарың, қайын аналарың, жақындасқан әйелдеріңнің (бұрыңғы ерінен болған) қолдарыңдағы өгей қыздарың, егер ол әйелдерге жақындаспаған болсаңдар, сендерге бір оқасы жоқ. Бел балаларыңның әйелдері және екі қыз туысты бірге үйленулерің арам қылынды. Бірақ өткен өтті. Негізінен Алла (Т.) тым жарылқаушы ерекше мейірімді.¹

Бұл аятта некеде харам болғандар яғни үйленуге харам болған әйелдер жайында баян етіледі, олар екі топтан тұрады: мәңгі харам болғандар және уақытша харам болғандар яғни белгілі бір уақытқа дейін. Мәңгі харам болғандар олар: ана және әже және одан жоғары болған. Алла тағала Құран кәрімде: «Сендерге аналарың, (әке-шешелеріңнің аналары) арам қылынды», деді. Қызың, ұлыңның қызы, қызыңның қызы, ұлыңның қызының қызы және одан да төмен болған. Алла тағала құран кәрімде: «қыздарың», деп келген. Туған апа-қарындастарың, және бір әкеден немесе бір анадан болған. Алла тағала Құран кәрімде: «қыз туыстарың» (апа-қарындас), деген. Туған бауырыңның қызы немесе туған бауырыңның қызының қызы. Алла тағала Кұран кәрімде: « еркек туыстарыңның қыздары, (олардың қыздары,)» деген. Апа-қарындастарының қыздары және қыздарының қыздары. Құран кәрімде: « қыз туыстарыңның қыздары, (олардың қыздары,». Туған апайлары (әкесінің апа қарындастары), нағашы апалары. Алла тағала Құран кәрімде: «әкелеріңмен туысқан әйелдер, шешелеріңмен туысқан әйелдер».

Сүт ана жағынан болған туыстар дәл жоғарыдағы туыстар секілді емізген аналары, одан туған сүт апа-қарындастары харам болады. Алла тағала Құран кәрімде: «сүт емізген аналарың, еміскен қыз туыстарың» деген. Пайғамбарымыздың (с.а.у) : «Жақын туыстарда харам болған сүт ана жағынан да харам болады» деген хадисі бар.

Келісімге отырғаннан кейін әкесінің және атасының әйелдері харам болады. Құран кәрімде: «қайын аналарың», балаларыңның әйелдері (немере шөбере т.б) харам болады. Құран кәрімде: «Бел (туған) балаларыңның әйелдері». Бір әйелмен неке қиылғаннан кейін оның анасы, әжесіне үйлену харам болады. Құран кәрімде: «қайын аналарың». Әйеліңнің қызы немесе оның баласының қызы төсек қатынасы болса харам болады. Құран кәрімде: «жақындасқан әйелдеріңнің (бұрыңғы ерінен болған) қолдарыңдағы өгей қыздарың, егер ол әйелдерге жақындаспаған болсаңдар, сендерге бір оқасы жоқ».