Екінші сабақ Әріптердің сөздің басында, ортасында, аяғында жазылуы

Араб тілінде әріптер сөздің басында, ортасында, аяғында келуіне байланысты үш түрде кейбір жағдайда екі түрде жазылады¹. Олар өзара харекеттер арқылы байланысып, сөз түзейді².

Сөздің аяғы	Сөздің ортасы	Сөздің басы	Әріптің жекеше түрі	№
ـا	ـا	ا	ا	1
ـب	ـبـ	بـ	ب	2
ـت	ـتـ	تـ	ت	3
ـث	ـثـ	ثـ	ث	4
ـج	ـجـ	جـ	ج	5
ـح	ـحـ	حـ	ح	6
ـخ	ـخـ	خـ	خ	7
ـد	ـد	د	د	8
ـذ	ـذ	ذ	ذ	9
ـر	ـر	ر	ر	10
ـز	ـز	ز	ز	11
ـس	ـسـ	سـ	س	12
ـش	ـشـ	شـ	ش	13
ـص	ـصـ	صـ	ص	14
ـض	ـضـ	ضـ	ض	15

Харекет

Харекет дегеніміз - әріптерді қозғалысқа келтіретін белгілер.

Жасалу жолы¹:

Мысал және оқылуы		Оқылуы	Жазылуы	Харекет	№
бә	بَ	«а» н/e «ә»	ــَـ	Фатха	1
би	بِ	«ый»2 н/е «и»	ــِـ	Кәсра	2
бу	بُ	«у»	ــُـ	Дамма	3
б	بْ	*1	ــْـ	Сукун	4

1- Фатха – ( ــَـ )араб әріптерінің үстіне қойылатын белгі ол сызықша түрінде болады. Әріптің жуан жіңішке болып бөлінуіне байланысты «а» немесе «ә»деп оқылады. Мысалы: ثَـبَـتَ - оқылуы «сәбәтә». رَسَبَ – оқылу «расәбә»

2- Кәсра – ( ــِـ ) араб әріптерінің астына қойылатын сызықша түріндегі белгі. Әріп жуан әріп болса «ый» деп, жіңішке әріп болса «и» деп оқылады. Мысалы: حَـسِـبَ - оқылуы «хәсибә», خَصِرَ - «хасыйра».

3- Дамма – ( ــُـ ) араб әріптерінің үстіне қойылатын үтір түріндегі белгі. Әріптердің барлық турінде у болып оқылады. Мысалы:خُـسِـرَ - оқылуы «хусира».

4- Cукун – ( ــْـ ) араб әріптерінің үстінде қойылатын дөңгелек түріндегі белгі. Әріптер ешбір харекетсіз тек өзі ғана оқылады. Мысалы: شَـمْـسُ - оқылуы «шәмсу».

Араб сөзінің жазылу үлгісі:

ضَـرَبَ	=	ضـرب	=	ب	+	ـر	+	ضـ
дараба	=	Дрб	=	б	+	р	+	д

### 1. Ескерту: Араб әріптерінің қосылған жері жолмен сәйкес болады. Мысалы: ـــــ ــــــ تــبــخ . Қызыл белгі – әріптердің қосылу тұстары, жасыл белгі – жолдың деңгейі.

Мысалдар:

ثَبَتَ	ذَبَدَ	صَدَرَ	سَجَدَ	ضَرَبَ	بَتَرَ
سَبَحَ	خُبْزُ	حِزْبُ	تَبْخُ	تُبِخَ	بَحَثَ
تَرَسْ	ذَبَحَ	تَسْبَحُ	صُبْحُ	ضَبْدُ	شَرَدَ
جَحَبَ	حَدَسْ	ثَبُتَ	بَدَرَ	سَتَرَ	شَرِبَ
حِجْرُ	شُرْبُ	دَرْسُ	جَبْرُ	شَجَرَ	سَتَرَ

Оқылуы:

сәбәтә	зәбәдә	садара	сәджәдә	дараба	бәтәра
сәбәхә	хубзу	хизбу	тәбху	тубиха	бәхәсә
тәрас	зәбәхә	тасбаху	субху	дабду	шәрада
джәхаба	хәдәс	сәбутә	бәдәра	сәтәра	шәрибә
хижру	шурбу	дәрсу	жәбру	шәжәра	сәтәра

Тапсырмалар:

1-жаттығу. Әріптердің сөздің басында, ортасында, аяғында келуіне мұқият мән беріп, жаттау.

2-жаттығу. Әріптерді косылып жазылуына мән беру және жоғарыдағы мысалдарды жазып оқу.

Ескерту: Қосымша мәліметті аудио дисктегі 2-сабақтан ала аласыз.