Жиырма тоғызыншы сабақ Жалғамалы қосымшалар

5- أَوْ қосымшасы. Көптеген мағыналары бар:

- Екі немесе одан көп нәрсенің бірін таңдау. Мысалы: تَزَوَّجْ لَيْلَى أَوْ أُخْتَها- Ләйлаға немесе әпкесіне үйлен.

-Рұқсат беру. Мысалы: اِقْرأْ الْمَجَلَّةَ أَوْ الْجَرِيدَةَ – журналды немесе газетті оқы. Біріншіде тек екеуінің біреуін ғана таңдауға рұқсат етілсе, бұл тармақта екеуін де таңдауға болады.

-Шүбә келтіре түрінде келу. Мысалы: هَلْ نِمْتَ ساعَتَيْنِ أَوْ ثَلاثًا - екі сағат ұйықтадың ба әлде үш сағат ұйықтадың ба?

-Ажырату үшін қолданылады. Мысалы: حَسَنٌ مُهَنْدِسٌ أَوْ مُعَلِّمٌ – Хасан инженер ме әлде мұғалім бе?

6- إِمَّا қосымшасы. Сөйлемдегі қолданылуы:

- إِمَّاмен көбінесе إِمَّا қайталанып келеді.Екеуінің қайсы екенін білмейді. Мысалы: فازَ إِمَّا خَلٍيلٌ إِمَّا سَعِيدٌ - Халил немесе Сағидтің екеуінің біреуі жеңді.

7- أَمْ: Қолдану жолы кейде екі заттың бірін белгілеуді талап етеді және алдында сұрақ белгісі болуы қажет. Мысалы: أَ حاضِرٌ طَبِيبٌ أَمْ غائبٌ؟ - Дәрігер бар ма әлде жоқ па?

سوَاءٌ – қосымшасымен байланысып келеді. Бұл өз кезегінде қалау райдың қызметін атқарады. Мысалы: نَحْنُ مُسافِرُونَ سَوءٌ أَ سافَرْتَ مَعَنا أَمْ لمْ تُسافِرْ- Сен бізбен сапарға шықсаң да шықпасаң да жолға шығамыз.

8-бап

8-бап етістігі жасалу жолы فَعَلَ формасындағы етістігінің алдында ا кәсралы һамзату әл-уасыл және ف мен ع ның арасына фатхалы «ت» жалғанып, اِفْتَعَلَ етістігі түзіледі, осы шағы يَفْتَعِلُ. Қолданылуы: 1)Етістік көбінесе 1-бап етістігінің мағынасында қолданады. Мысалы: اِكْتَمَلَ - толық болу, كَمُلَ – толық болу. 2) Кейде төртінші бап етістігінің нәтижесі ретінде қолданылады. Мысалы: أَشْرَكْتُهُ في الْمُسابَقَةِ فَاشْتَرَكَ - Жарысқа қатыстырдым және ол қатысты. Бірінші сөз тіркесі төртінші бап болса соның нәтижесі сегізінші бапта келіп тұр. Бұл жерде оның әрекет етуіне ол себеп болғанын айтып тұр.

Мысал осы шақ аудармасы	Мысал өткен шақ, аудармасы	Осы шақ қалпы	Өткен шақ қалпы	Жіктік есімдігі	№
Жекеше түр					1
أَفْتَتِحُ	اِفْتَتَحْتُ	أَفْتَعِلُ	اِفْتَعَلْتُ	أنا
ашамын	аштым
تَفْتَتِحُ	اِفْتَتَحْتَ	تَفْتَعِلُ	اِفْتَعَلْتَ	أَنْتَ	2
ашасың	аштың
تَفْتَتِحِينَ	اِفْتَتَحْتِ	تَفْتَعِلِينَ	اِفْتَعَلْتِ	أَنْتِ	3
ашасың	аштың
يَفْتَتِحُ	اِفْتَتَحَ	يَفْتَعِلُ	اِفْتَعَلَ	هُوَ	4
сынады	сынды
تَفْتَتِحُ	اِفْتَتَحَتْ	تَفْتَعِلُ	اِفْتَعَلَتْ	هِيَ	5
сынады	сынды
Екілік түр
نَفْتَتِحُ	اِفْتَتَحْنا	نَفْتَعِلُ	اِفْتَعَلْنا	نَحْنُ	6
ашамыз	аштық
تَفْتَتِحانِ	اِفْتَتَحْتُما	تَفْتَعِلانِ	اِفْتَعَلْتُما	أَنْتُما	7
ашасыңдар	аштыңдар
يَفْتَتِحانِ	اِفْتَتَحَا	يَفْتَعِلانِ	اِفْتعَلَا	هُما	8
ашады	ашты
تَفْتَتِحانِ	اِفْتَتَحَتا	تَفْتَعِلانِ	اِفْتَعَلَتَا	هُما	9
ашады	ашты
Көпше түр
نَفْتَتِحُ	اِفْتَتَحْنا	نَفْتَعِلُ	اِفْتَعَلْنا	نَحْنُ	10
ашамыз	аштық
تَفْتَتِحُونَ	اِفْتَتَحْتُمْ	تَفْتَعِلُونَ	اِفْتَعَلْتُمْ	أَنْتُمْ	11
ашасыңдар	аштыңдар
تَفْتَتِحْنَ	اِفْتَتَحْتُنَّ	تَفْتَعِلْنَ	اِفْتَعَلْتُنَّ	أَنْتُنَّ	12
ашасыңдар	аштыңдар
يَفْتَتِحُونَ	اِفْتَتَحُوا	يَفْتَعِلُونَ	اِفْتَعَلُوا	هُمْ	13
ашады	ашты
يَفْتَتِحْنَ	اِفْتَتَحْنَ	يَفْتَعِلْنَ	اِفْتَعَلْنَ	هُنَّ	14
ашады	ашты

8-бап етістіктері

Арабша	Аудармасы	Арабша	Аудармасы
اِبتَكَرَ	ойлап шығару	اِئْتَلَفَ	сәйкес келу, жымдасу
ائْتَمَنَ	аманат қылу	اِبْتَلَى	сынау
اِتَّبَعَ	ерді	اِتَّفَقَ	келісу
اِتَّكَلَ	міндеттеу, жүктеу1	اِجْتَرَحَ	жаман әрекет жасау
اِجْتَمَعَ	жиналды	اِحْتَرَفَ	кәсіп игеру
اِحْتَرَقَ	жандыру, күйдіру	احْتَرَمَ	құрметтеу
اِحْتَكَمَ	үкім етуін сұрау	اِحْتَلَّ	басқыншылық жасау
اِخْتَبَأَ	жасырынды	اِخْتَطَفَ	өзіне тартып алу, жұлып алу
اِسْتَلَمَ	табыс етілді	اِشْتَرَكَ	ортақ болу, бірге атсалысу
اِشْتَرَى	сатып алу	اِضطَرَبَ	қобалжу, дірілдеу2
اِعْتادَ	әдеттену	اِعْتَبَرَ	санасу, орнына қою
اِعْتَرَضَ	бөгеу, қарсы тұру	اِعْتَرَفَ	мойындау
اِفْتَتَحَ	алғаш ашылу	اِكتَمَلَ	толық болу
اِمْتَحَنَ	емтихан алу	اِمْتَنَعَ	бас тарту
اِنْتَصَبَ	түзеу	اِنْتَصَرَ	көмектесу, қолдау

Сөйлемдер

الْمُسْلِمُونَ اِبتَكَرُوا السَّاعةَ فِي الْقَرْنِ الثَّامِنِ، اِئْتَلَفَ مَعَهُ فِي أَفْكَارِه، اِئْتَمَنَ فلاناً على الشيءِ ، اِبتلَاهُ رَبُّهُ  بِالْمَرَضِ،هُوَ اِتَّبَعَ الْقُرَانَ وَ السُّنَّةَ فِي حياتِهِ، كَانَ يَضَعُ أَغْرَاضَهُ كَمَا اتَّفَقَ، اِتَّكَلَ عَلَى أَخِيهِ فِي إِدَارَةِ الْعَمَلِ، أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئَاتِ أَن نَّجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ، اِجْتَمَعَ العُلَمَاء عَلَى جَوازِ تَقْصِيرِ الصَّلاةِ ، اِحْتَرَفَ مِهْنَةً جَدِيدَةً، اِحْتَرَقَ قَلْبِي مِنْ شِدَّةِ الْآلامِ،  اِحْتَرَمَ الْعَهْدَ وَالْقَوَانِينَ، اِحْتَكَمَ الرَّجلانِ إلَى الْقَاضِي، اِحْتَلَّ الْمُسْتَعْمَرُ بَلَدًا، اِخْتَبَأَ الْأَسَدُ في الْغَابَةِ، الإِمامُ اِخْتَطَفَ عُقولَ الحَاضرِينَ بِخُطْبَتِهِ، اِخْتَلَفَ الْعُلَمَاءُ في سَبَبِ اِزْدِيَادِ حَرَارَةِ الْأَرْضِ، اِسْتَلَمَ  يَمَنٌ شَهَادَتَهُ الْجَامِعِيةَ، هُوَ يَشْتَرِكُ في الأَعْمالِ الخَيْرِيَّةِ ، اِشْتَرَيْتُ السَّيَّارَةَ مِنْ مُحَمَّدٍ، ظَلَّتْ أَمْواجُ البَحْرِ تَضْطَرِبُ هَذَا النَّهارَ ، اِعْتادَ زِيارَةَ الْمَتاحِفِ، اِعْتَبَرَ مَكانَةَ مُعَلِّمِهِ، اِعْتَرَضَ طَريقَهُ، اِعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ أمامَ القاضي،  اِفْتَتَحْنا شَرِكَةً جَدِيدَةً في الْمَدِينَةِ، اِكتَمَلَ  عَقْلُهُ بَعْدَ أَرْبَعِينَ مِنْ عُمْرِهِ، اِمْتَحَنَ قُدْرَتَهُ عَلَى التَّحَمُّلِ، اِمْتَنَعَ عَنْ شُرْبِ القَهْوَةِ ، اِنْتَصَبَ واقِفاً لِيَخْطُبَ في النَّاسِ، اِنْتَصَرَ  أَحَدُ الْمُتَخاصِمَيْنِ.