Жиырма үшінші сабақ Сұраулық шылаулар

Сұрау белгілері түсінікті талап ететін шылаулардың түрі. Оның он үш түрі бар: екеуі әріп هَلْ, الْهَمْزَةُ, қалғаны есім түрінде келеді: مَنْ, مَنْ ذا, ما, ماذا, مَتى, أَيَّانَ, أَيْنَ, أَنَّى, كَمْ, أَيُّ.

1. الْهَمْزَة: Сұраулық шылаулардың негізі және ең көп қолданылатын түрі. Қолдану түрлері:

- бір затты білуді, сипаттауды талап ету. Мысалы сипаттау: أَ نَبيلٌ رابِحٌ أَمْ عادلٌ - Нәбіл ұтушы ма әлде Әділ ме? Мысалы білу: أَ سَمِيرٌ مُسافِرٌ – Самир жолаушы ма?

- сөйлемнің болымсыз түріне қолданылады. Мысалы: أَ لَمْ يَبْدَأْ الدَّرْسُ- Сабақ басталған жоқ па?

- шартты раймен байланысып келу. Мысалы: أَ إِذا دَعَوْتُكَ تُلَبِّي دَعَوتي - Егер шақырсам, шақыруымды қабыл аласың ба?

- سَواءٌ қалау раймен байланысып келеді. Мысалы: سَوَاءٌ عِنْدِي أَ حَدَثَ اللِّقاءُ أَمْ لَمْ يَحْدُثْ – Мен үшін кездесу болса да болмаса да бәрібір. Бұл жерде һамзадан кейінгі етістік түбірге айналып кеткен.

- Реторикалық сұрақ түрінде келеді (жауапты қажет етпейді). Мысалы: أَ في اللهِ شَكٌّ – Алланың барлығына күмән бар ма?!

- Ескерту, жеку түрінде келеді.

Мысалы: الله : أَ تَنْظُرُ إِلى ما حَرَّمَ - Алланың харам еткен нәрсесіне қарайсың ба?! Сұрау түрінде емес, ескерту, жеку түрінде келген.

- Таңдану, тамсану түрінде келеді. Мысалы:

أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ خَلَقَ اللهُ – Алланың қалай жаратқанын көрдің бе?

2. هَلْ , Сұраулық шылауы тек болымды формада келеді. Қолдану жолдары:

- осы шақ халінде тұрған етістікпен болашақты меңзейді. Мысалы: هَلْ تَتَأَخَرُ - кешігесің бе?

- сұрақ қою арқылы болымсыз халді мақсат етеді және إلَا қосымшасымен бірге жүреді. Мысалы:

هَلْ جَزاءُ الإِحْسانِ إلَّا الْإِحْسان – жақсылықтың сыйы тек жақсылық емес пе?

Һамзаның هَلْ – дан айырмашылығы. هَلْ суреттеу, болымсыз, шартты рай түрінде келмейді, оны қолданысы тек болымды, білу мақсатында қолданылады және һамза إِنَّ (күшейтпелі мағына береді) қосымшасымен жалғанса هَلْ ондай тіркеспен келмейді. Мысалы: أَ إِنَّكَ مَرِيضٌ - шынында сен сырқатсың ба? алайда бұл жерде هَلْ һамзаның орнына қолданылмайды. Сол секілді һамза есіммен байланысты болып келеді. Мысалы: أَ كِتاباً واحداً تَقْرَأُهُ - бір кітапты оқып жатырсың ба? Һамзаның орнына هَلْ қолданылмайды.

الْحِوَارُ بَيْنَ الْاِثْنَيْنِ

ذَهَبَتْ زَيْنَبٌ إلى الْمَتْجَرِ لِيَشْتَرِيَ لِأُسْرَتِها الْأَطْعِمَةَ وَ الآلاتِ وَ الْمَلابِسَ وَ الْحاجاتِ الْأُخْرى. أَوَّلاً دَخَلَتْ إلى قِسْمِ الْأطْعِمَةِ.

الْمُشْتَرِي: أَنا أرِيدُ أَنْ أَشْتَرِيَ الْخُبْزَ، الْحَلِيبَ، الْمِلْحَ، السُّكَّرَ، اللَّحْمَ، الْبَطاطَةَ، التَّماتُمَ، الْبَصَلَ، الْفُلْفُلَ، الزَّيْتَ.

الْبائعُ: حَسَناً وَ لَكِنْ الْبَطاطَةَ وَ التَّماتُمَ غَيْرُ مَوْجودَةٍ الْيَوْمُ

الْمُشْتَرِي: كَمْ مُدَّةُ صَلاحِيَّةِ الْحَلِيبِ؟

الْبائعُ: الْأُسْبُوعُ مِنْ يَوْمِ إِنْتاجِها.

الْمُشْتَرِي: هَذَا جَيِّدٌ إذاً أَعْطِينِي الْخُبْزَيْنِ وَ الْعُلْبَةَ مِنْ الْحَلِيبِ وَ كِيلو مِنْ الْمِلْحِ وَ اِثْنَيْنِ كِيلو من السُّكَّرِ وَ هَلْ عِنْدَكُمْ اللَّحْمِ؟

الْبائعُ: نَعَمْ عِنْدَنا

الْمُشْتَرِي: هَلْ اللَّحْمُ للبَقَرَةِ أَوْ للحِصانِ أَوْ للخَرُوفِ.

الْبائعُ: عِنْدَنا كُلُّ هَذِهِ النَّوْعِيَّاتِ مَوْجُودَةٌ

الْمُشْتَرِي: هَذا رَائعٌ جِدًّا إِذاً زِنْ كِيلو اللَّحْمَ مِنْ الْبَقَرَةِ وَ اِثْنَينِ كيلو مِنْ الخَرُوفِ.

الْبائعُ: هَلْ تُرِيدِينَ مِنْ الْمَزِيدِ؟

الْمُشْتَرِي: لا شُكْراً أُرِيدُ فَقَطْ الْبَصَلَ و الْفُلْفُلَ وَ الزَّيتَ. الأَوَّلُ وَ الثَّانِي بِكيلو و الزَّيْتُ لِتْرٌ وَاحِدٌ.

الْبائعُ: هَذا كُلُّ ما طَلَبْتِ مِنِّي.

الْمُشْتَرِي: شُكْرًا جَزِيلاً لِحُسْنِ معامُلَتِكَ مَعِي.

الْبائعُ: لا شُكْرَ عَلَى وَاجِبٍ مَعَ السَّلامَةِ.

الْمُشْتَرِي: مَعَ السَّلامَةِ.

Аудармасы

Екі адам арасындағы диалог

Зейнеп сауда орталығына жанұясына азық-түлік, техникалық құрылғылар, киім-кешек және басқа қажетті заттарды алуға шықты. Ең алдымен тамақ бөліміне кірді.

Клиент: Мен нан, сүт, тұз, қант, ет, картофель, қызанақ, пияз, бұрыш, май сатып алғанды қалаймын.

Сатушы: Жақсы, бірақ қызанақ пен картофель бүгін жоқ.

Клиент: Сүттің жарамдылық мерзімі қанша?

Сатушы: Өндірілген күннен бастап бір жұма.

Клиент: Бұл жақсы олай болса маған екі нан, бір пакет сүт, бір килограмм тұз және екі килограмм қант беріңізші және сендерде ет бар ма?

Сатушы: Ия бізде ет бар.

Клиент: Ет сиырдікі ме? жылқыныкі ме? әлде қойдікі ме?

Сатушы: Бізде бұл еттердің барлық түрі бар.

Клиент: Өте керемет олай болса маған бір килограмм сиыр етін, екі килограмм қойдың етін өлшеңіз.

Сатушы: Басқа не қалайсыз?

Клиент: Жоқ рахмет тек пияз, бұрыш, майды қалаймын. Бірінші мен екінші бір килограмнан май бір литр.

Сатушы: Бұл менен сұраған барлық нәрселеріңіз.

Клиент: Менімен жақсы қатынасың үшін саған рахмет.

Сатушы: Міндетті іске рахметтің қажеті жоқ сау болыңыз.

Клиент: Сау болыңыз.