2.4.3 Тапсырма Астық тұқымдастарды өскініне қарап анықтау

Жабдықтар мен заттар: астық тұқымдастардың екі-үш жұмалық өскіндері, үлкейткіш шыны.

Тапсырмаға түсініктеме. Жер бетіне шыққан сабақша алғашқы мөлдір қынап жапырағы – колеоптиленмен жабылған – ол өскінді зақымданудан сақтайды. Жарықта колеоптиле өсуін тоқтатып, келесі өсіп келе жатқан жапырақтың қысымынан жыртылып кетеді; жер бетіне алғашқы жасыл жапырақ шығады, ол өскін фазасының басталғанын сипаттайды. Осы фазада астық тұқымдастарды бірнеше белгілері бойынша ажыратуға болады: жапырағының бояуы, түктенуі, жапырағының топырақ бетінде орналасуына қарай, жапырағының бұрылуына қарай, жапырағының жалпақтығына қарай және басқа да белгілері.

Әр астық тұқымдастардың өскінінің өзіне тән бояуы бар: бидайдың өскіні – жасыл; қара бидайдың өскіні – күлгін-қоңыр; арпаның – бозғылт жасыл; сұлының – ашық жасыл немесе жасыл; екінші топтағы астық тұқымдастар – жасыл. Бояулар жарыққа және температураға қарай өзгеруі мүмкін. Кейбір астық тұқымдастардың өскіндерінің жапырағы өте түкті (жаздық бидай, тары). Көпшілік астық тұқымдастар жалаңаш және шамалы түкті жапырақты болып келеді (күздік бидай, қара бидай, арпа, сұлы).

Өскіндердің жапырақтарының орналасуына қарай да айырмашылықтары бар: бидайдың, қара бидайдың, сұлының және арпаның жапырақтары топырақ бетіне тігінен орналасады, ал тарының, құмайдың және жүгерінің жапырақтары төмен қарай иілген. Одан басқа бидай мен арпаның жапырақтары сағат тілінің айналымына сәйкес бұралады, ал сұлыныкі керісінше, сағат тілінің жүруіне қарсы.

Тапсырманы орындау

Астық тұқымдастарды өскініне қарап анықтауға арналған кілт

1) өскіндердің жапырақтары жалаңаш немесе шамалы түкті...................................................................................................	2.
0) өскіндердің жапырақтары қалың түкті............................	7.
2) жапырақтары жіңішке немесе екі орташа, топырақтың беткі қабатына тік орналасқан........................................................	3.
0) жапырақтары жалпақ немесе орташа көлемде, біраз төмен иілген......................................................................................	6.
3) жапырақтары жасыл түсті – жасыл ................күздік бидай.
0) жапырақтарының түрі басқа.............................................	4.
4) жапырақтары күлгін-қоңыр ................................қара бидай.
0) жапырақтарының түрі басқа.............................................	5.
5) жапырақтары жасыл немесе ашық жасыл ....................сұлы.
0) жапырақтары бозғылт-жасыл .........................................арпа.
6) жапырақтары үшкірлеу ашық, жасыл ........................жүгері.
0) жапырақтары жасыл .................................................... құмай.
7) жапырақтары жіңішке, топырақ бетіне тік орналасқан, сұрғылт-жасыл...............................................................жаздық бидай.
0) жапырақтары жалпақ, ашық үшкір, аздап төмен иілген, жасыл ..............................................................................................тары.