1.5.2 Тапсырма Максимальды гигроскопиялық ылғалдықты және өсімдіктің солу ылғалдығын анықтау

Топырақтар температураға және ауаның ылғалдылығына байланысты суды әртүрлі шамада адсорбциялайды. Құрғақ топырақтың су буымен қанығуға жақын ауада (ылғалы 96-98%) адсорбциялаған және конденсациялаған суының мөлшері максимальды гиргроскопиялық ылғалдық (МГ) шамысана тең. Максимальды гиргроскопиялық ылғалдық құм топырақта оның массасының 1 процентінен кем, сазды топырақта 3-5 проценттей, ал гумусты қара топырақта 10 процентке дейін болады. Максимальды гигроскоптялық ылғалдықты өсімдіктің солу ылғалдығын, яғни оның тұрақты солуы басталатын топырақ ылғалдығын есептеуге қолданады. Солу ылғалдығы (СЫ) максимальды гиргроскопиялық ылғалдықтың 1,5-2 есесіне тең. Максимальды гиргроскопиялық ылғалдың мөлшерін адсорбциялық әдіспен топырақты қаныққан К₂ SО₄ ерітіндісінің үстінде ұстап су буымен қанықтыру арқылы анықтайды.

Жабдықтар мен заттар: кептіргіш шкаф, қысқаштар, аналитикалық (немесе техникалық) таразылар (гирлерімен), 2 эксикатор, құрғату стаканшалары (алюминий бюкстері), саңылауы 1 мм елеуіштен өткізілген гранулометриялық құрамы әртүрлі 3-4 топырақ үлгілері.

Тапсырманы орындау

1) кептіргіш шкафта құрғатылған және эксикаторда суытылған стаканшаларды немесе алюминий бюкстерді 0,01 г дәлдікке дейін өлшеп алу, номерлерін және массасын жазу;

2) гумусты (қарашірікті), ауыр гранулометриялық құрамды ауа-құрғақ топырақтан аналитикалық таразыда 5-10 г өлшеп алып, массасы белгілі бюкстерге салу;

3) эксикатор түбіне қаныққан К₂ SО₄ ерітіндісін құю;

4) топырақ салынған бюксті ашып, қақпағын жанына орналастырып, 100 проценттік салыстырмалы ылғалдықты ауасы бар эксикаторға қойып, эксикатордың өзін температурасы біркелкі тұрақты бөлмеге 4-5 күн қою;

5) топырағы бар бюксті қақпағын жауып өлшеп, қайтадан қақпағын ашып эксикаторға 5-6 күн қою. Тағы да өлшеу;

6) топырақты ылғамен қанықтыруды тұрақты массаға немесе алдыңғы өлшеуден айырмасы 5 миллиграмнан аспайтын болғанша (ұзақтығы 1 айға дейін) жүргізе беру, соңғы шаманы жазу;

7) бюкстегі топырақты кептіргіш шкафта 105 ⁰С тұрақты массаға дейін құрғату;

8) бюкстергі топырақты қақпағын жауып, кальций хлоридиді бар эксикаторда суыту және суығаннан кейін өлшеп максимальды гигроскопиялық ылғалдың процентін мына формуламен асептеу

МГ=

b – c c – a

 100,

(12)

мұндағы а – бос бюкстің массасы, г;

b – су буымен қаныққаннан кейінгі бюкспен топырақтың массасы,г;

с – топырағы бар бюкстің құрғатқаннан кейінгі массасы, г.

Өсімдіктің солу ылғалдылығын (СЫ) оның макимальды гигроскопиялық ылғылдың (МГ) 1,5-2 есесіне тең екендігін (СЫ=1.5(2,0) МГ) ескере отырып, есептеп шығарады.

Гидрометеорологиялық қызметте СЫ=МГ1,34 (коэффициент) теңдеуі арқылы табылады.

1.5.2 кесте – Максимальды гигроскопиялық ылғалдықты

анықтаудың нәтижелері

Бюкстің номері және массасы, г	Бюкстің массасы топырақпен, г							МГ,%
	ылғалмен қаныққанға дейін	қаныққаннан кейін, (күні)			құрғатқаннан кейінгі
		1 өлшем	2 өлшем	3 өлшем	1 өлшем	2 өлшем	3 өлшем