19. Майысу жебесі, мм

у=0,8Р_т.maxa²b²/[Е/(d_р⁴–δ_р⁴)],

мұндағы: а және b — тіректен Р_т.max күші қосылған нүктеге дейінгі арақашықтық, мм;

l — біліктің тіректері арасындағы қашықтық, мм;

d_p және δ_Р — тарату білігінің сыртқы және ішкі диаметрлері, мм;

Е — бірінші текті серпімділік модулі, МПа.

3 сурет. Тарату білігінің есептік сызбасы

у майысу шамасы 0,02 — 0,05 мм аспау керек.

20. Жұдырықша мен итергіштің жұмыс беттерінің түйсі жерінде пайда болған жапыру кернеуін жазық және роликті итергіш үшін анықтайды:

σ_см=0,418,

σ_см=0,418,

мұндағы: b_к — жұдырықша ені, м;

r — итергіш ролигінің радиусы, м.

Жапыру кернеуінің рұқсат етілген мәні [σ_см]=400 — 1200 МПа.

Майысу жебесі мен жапыру кернеуін анықтаудан басқа, кейде иілу мен ширату моменттерінің бірлескен әсерінен тарату білігінде пайда болатын σ_Ʃ жалпы кернеуді де анықтайды.

21. Иілу кернеуі

σ_из=М_изmax/W_из=Р_τ.maxba∙32/[π(1–δ_р⁴/d_р⁴)l].

95

22. Бұраушы момент.

Әрбір жұдырықшаның бұраушы моменті итергіштің көтерілуінің бірінші периодының соңында максималды мәнге ие болады, бұл кезде итергіш пен жұдырықшаның түйісу нүктесі итергіш осінен ең алыс қашықтықта болады.

Дөңес профиль мен жазық итергіші бар жұдырықша үшін:

М_крimax=(Р_т)_φplmaxm,

мұндағы: φ_р1=φ_{р max} кезінде (Р_т)_φplmax=Р_пр.т+Р_jт1

m= (r₀ + h_{т max} – r₂)sinφ_р.

23. Бұраушы және жалпы кернеулер.

σ_max=М_кр.max/W_кр,

σ_Ʃ=0,5,

мұндағы: W_кр=0,5W_из — есептелетін қиманың бұрауға қарсылық моменті.

σ_Ʃ шамасы 100 — 150 МПа аспау керек.

Тарату білігін есептеу мысалы.

Клапан серіппесі мен тарату білігінің есептеудің негізінде келесі мәндерді қабылдаймыз: газ тарату механизмінің қозғалмалы бөлшектерінің массасы m_кл=115 г, m_пр=75 г, m_т=0 г, m_шт=0 және т_к=120 г; жұдырықша өлшемдері r₀=15 мм, r₁=57,2 мм, r₂=8,5 мм, h_т.max=5,68 мм; күйенте өлшемдері l_кл=52,6 мм, l_т=33,5 мм; тарату білігінің бұрыштық айналу жиілігі ω_к=293 рад/с; серіппенің минималды серпімділік күші Р_пр.min=221 Н; енгізу клапан мойнының диаметрі d_гор=32,5 мм. Шығару клапанынан жұдырықшаға әсер ететін максималды күш:

96

Р_т.max=[Р_{пр. min}+(р_г – р'_r)]+М_т(r₁ – r₀)=

=[221+ (0,445 – 0,1)∙10^-6]∙+444∙293²(57,2 – 15)∙10^-6=2417 Н,

мұндағы: d_в==33 мм — шығару клапан қақпағының диаметрі;

d_вп = (1,06 ÷ 1,12)d_гор = 1,076∙32,5 = 35 мм —енгізу клапан қақпағының диаметрі;

р_г=0,445 МПа индикаторлы диаграмма бойынша анықталады; p'_r≈ р₀=0,1 МПа;

М_т= (m_кл +m_пр/3)(l_кл/l_т)² + m_т + m_шт + m''_к=

(115 + 75/3)∙(52,6/33,5)² + 99 =444 г;

т"_к ≈ m_кl_кл²/(3l_т²)=120∙52,6²/(3∙33,5²)=99 г.

Тарату білігінің майысу жебесі

у=0,8

мұндағы: Е=2,2∙10⁵ МПа — болаттың серпімділік модулі;

l=a+b=26 + 69 = 95 мм — тарату білігі бойының ұзындығы, конструкциялық есеп негізінде қабылданды;

d_p=2r₀+2=2∙15+2=32 мм — біліктің сыртқы диаметрі;

δ_р=10 мм — жұдырықшаға майлауды келтіру мен қажетті қатаңдықты сақтауды ескеріп қабылданған біліктің ішкі диаметрі.

Жапыру кернеуі

σ_см=0,418==0,418=255 МПа,

мұндағы: b_к=25 мм — жұдырықша ені.

97

№13 практикалық жұмыс