3. Жер заңнамасынын мақсаты мен міндеттері

Казакстан Республикасы жер заңнамасынтеориялықтұрғы- дан зерделей отырып, жер заннамасының келесідей мақсаттары мен міндетгерін бөліп қарастыруға болады. Жер зандарынын мақ- сатына мыналар жатады:

• өндірістің экологиялық кауіпсіз технологияларын ынталан- дыру және баска да іс-шараларды жүргізу арқылы жердіңтозуы мен бүлінуін, шаруашылык кызметін баска да қолайсыз зардап- тарын болдырмау;

• тозған немесе бүлінген жерді жақсарту мен қалпына келтіруді қамтамасыз ету;

• жерді оңтайлы пайдаланудың экологиялық нормативтерін тәжірибеге енгізу болып табылады.

Казакстан Республикасы жер зандарынын міндеттері:

• жер учаскесіне меншік күкығы мен жер пайдалану күкығы туындауынын, езгертілуі мен тоқтатылуының негіздерін, шарт- тары мен шектерін;

• жер учаскелерінін меншік иелері мен жер пайдаланушы- лардын күкықтары мен міндеттерін жүзеге асыру тәртібін белгілеу;

• жерді үтымды пайдалану мен қорғауды, топырак күнарлы- лығын үдайы калпына келтіріп отыруды, табиғи ортаны сақгау мен жаксартуды қамтамасыз ету мақсатында жер қатынастарын реттеу;

• шаруашылык жүргізудің барлық нысандарын тең кұкыкпен дамыту үшін жағдайлар жасау;

• жеке және занды тұлғалар мен мемлекеттін жерге кұкықта- рын корғау;

• жылжымайтын мүлік рыногын жасау мен дамыту;

• жер катынастары саласында зандылыкты нығайту болып табылады.

4. Жер күкығы кайнар көздерінін жіктелуі (заң күші бойынша; әрекет етуі бойыніиа; қүқыктық қатынастарды реттеу шеңбері бойынша; актіні қабылдаган орган бойынша)

Жалпы жер кұкығы нормалары олардың копшілікпен кабыл- дануы үшін ерекше жазбаша мәтінде болуы керек. Оған кұзыретгі органдармен кабылданған нормативтік кұкыктык актілер жата- ды.

Жер кұкығынын көпшілік нормалары, нормативтік кұжаттар- да жазбаша бекітіледі: зандар, Президентжарлыктары, КР Үкіме- тінің каулылары жәнет.б. Нормаларды былайша жеткізу кұжат- пен мүдделі тұлғаларлың немесе орындаушы органдардыңтолык танысуына мүмкіндік жасайды. Бұл нормалардың негізгі жүзеге асыру кұралы болып және оны сактауды камтамасыз етуге кыз- мет жасайды. Өйткені жазбаша мәтін кұкыктык норманың мазм- ұнын аныктап ашып береді және кез келген мүдделі тұлға норма- сынын накты мазмұнымен танысуын жеңілдетеді. Сондай-ак мұндай көрсету нысаны әртүрлі нормаларды карама-кайшылык- тарды салыстыра отырыи, жоғары деңгейде кемшіліктерін түзе- туге мүмкіндік береді.

Ен алдымен, кұкык пен занды ажырата білуіміз кажет. Құкык— юридикалык нормалардың жиынтығы, ал, заң - осы нормалар­дың көрінуіне қызметететін нормативтік кұкыктык актілердің жиынтығы. Сонымен катар, кұкык пен заң кұрылымына карай ажыратылып көрсетіледі. Негізінен зандар, заңактілерініңмак- сат-міндетін, оларды колдану жағдайын есепке ала отырып, субъективті түрде кұрылады. Міне, сондыктан накты жер занда- ры немесе баска да нормативтік-кұкыктык актілердің өзінде аза- маттык, экологиялык, әкімшілік, іс жүргізу кұкыктарының және т.б. кұкык салаларынын нормаларын камтуы мүмкін, яғни кешенді сипатка ие болады. Бүған біз ғылыми зерттеуімізде негізге алып огырған Қазакстан Республикасынын Жер кодексі жатады.

Өзінің кызметін орындау үшін жер зандары белгілі бір талап- тарға жауап беруі керек. Олар Казакстан Республикасынын 1998 жылғы наурыз айының 24-жүлдызындағы нормативтік-күкыктык актілер туралы занына сәйкес негізгі және туынды деп бөлінеді. Нормативтік күкыктык актілердің негізгі түрлеріне мыналар жатады:

1. Конституция, конституциялык зандар, кодекстер, зандар;

2. КР Президентінін Конституциялык зан күші бар жарлык- тары, КР Президентінін өзге де нормативтік- күкыктык жарлык- тары;

3. Казакстан Республикасы Парламенті мен оның палатала- рынын нормативтік каулылары;

4. Казакстан Республикасы Үкіметінің нормативтік каулылары;

5. Конституциялык кенестін, Казакстан Республикасы Жо- ғарғы Сотынын, Казакстан Республикасы Орталык сайлау ко- миссиясынын каулылары;

6. Казакстан Республикасы Министрлер мен өзге де орталык мемлекеттік органдар басшыларының нормативтік бүйрықтары;

7. Мемлекеттік комитеттердің нормативтік каулылары, өзге де орталык мемлекеттік органдардың нормативтік каулылары;

8. Мәслихаттар мен әкімдердің нормативтік кұкыктык шешімдері.

Жер зандарынын жүйесі де осы ережелерге бағынады. Жіктеу негіздері бойынша:

заң күші бойынша;

колданылатын аумактык кеңістік бойынша;

реттелетін катынастардыңтүріне байланысты;

Заң күшіне байланысты зандар және заңға негізделген актілер болып бөлінеді.

Зандар. Зандардын өзі кодекстер және жай зандар болып бөлінеді. Кодекстер белгілі бір жүйеге келтіріліген, яғни коди- фикацияланган және белгілі бір катынастардың бірыңғай тобын реттейтін заңның бір түрі олып табылады. Мысалы: Қазакстан Республикасының Жер кодексі, Экологиялык кодексі, Орман кодексі, Су кодексі т.б. Ал жай зандардың катарына Казакстан Республикасының Шаруа (фермер) кожалығы туралы зан, Ерек- ше корғалатын табиғи аумактар туралы заң, т.б.

Президент жарлықтары. Президент жарлыктары өз кезегінде Конституциялык заң күші бар, заң күші бар және жай жарлык- тар болып үш түрге бөлінеді.

Мысалы: «КР-ныңЖылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» Зан күші бар жарлығы, «Жекешелендіру туралы» Заң күші бар жарлығы т.б.

Үкімет қаулылары. Мысалы: Жер учаскелері жеке меншікке берілген кезде, мемлекет немесе мемлекеттік жер пайдаланушы- лар жалға берген кезде олар үшін төлемақының базалык ставка- ларын, сондай-ақжер учаскелерін жалдау кұкығын сату төлема- кысының мөлшерін бекіту туралы «Кдзакстан Республикасы Үкіметінін 2003 жылғы 2 кыркүйектегі № 890 Қаулысы», Жер учаскесін немесе жер учаскесін жалдау кұкығын сату жөніндегі сауда саттықты /конкурстарды, аукциондарды/ ұйымдастыру және өткізу ережесін бекіту туралы» Кдзакстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 13 карашадағы №1140 каулысы, «Ауыл шаруашылык максатындағы жер учаскелеріне әкімшілік аумақ- тык бірліктер бойынша жеңілдетілген бағаның мөлшерін бекіту туралы» Кдзакстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 10 кыр­күйектегі № 918 Каулысы, т.б.

Конституциялык Кеңестің қаулылары. Казақстан Республи­касы Конституциялык Кеңестің 23 сәуір 2003 жылғы Казакстан Республикасы Конституциясының 6-бабының 3-тармағын ресми талқылау (түсіндіру) туралы қаулысы. Казакстан Республикасы Конституциясының 2-бабы 2-тармағы мен 6-бабы 3-тармағына түсініктеме беру барысында Конституциялык Кенес сүралған мәселелерге қатысты бірінші сұракка мыналардан шыға отырып, түсінік берді.

Мемлекеттің өз аумағының тұтастығын, қолсүғылмаушылығы мен ажырамастығын қамтамасыз етуі экономикалық, әскери, құқықтықжәне ұйымдастырушылықсипатгағы мыналарға бағыт­талған кешенді іс-шараларды жүзеге асыруды көздейді:

• экономикалык өзара іс-кимылда мемлекет иммунитетін нығайту;

• Казақстан Республикасының баска мемлекеткеөз аумағы­ның бір бөлігін біржакты беруге көнуі занды түрде мүмкін еместігі;

• республика аумағын жаулап алуды, косу не бөлісуді бол- дырмау;

• максатгары немесе әрекетгері Казакстан Республикасынын тұтастығын бұзуға бағытталған коғамдыкбірлестіктерді кұруға және олардын әрекет етуіне тыйым салу;

• мемлекеттің жергілікті органдарынын мемлекет кұрамы- нан шығу және әздерінін кұкыктык мәртебесін біржакты тәр- тіпте өзгерту туралы мәселе қоюға кұкыктарынын жоктығы;

• мемлекет органдарына республиканын аумактыктұтастығы мен егемендігін корғау және сактауға кажетті және жеткілікті шараларды кабылдауда міндеттер жүктеу.

Аумақтык тұтастык — Казакстанның ұлттык кауіпсіздігінін айқындаушы шарты. Республиканын бірлігі мен аумактыктұтас­тығын өзгерту Конституцияға өзгерістер мен косымшалар енгізудің себебі бола алмайды.

4-т а қ ы р ы п.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖЕРГЕ МЕНШӀК ҚҮҚЫҒЫ

1. Жергеменшік қуқыгының түсінігі және түрлері

2. Жерге мемлекеттік меншік қуқыгы, оның объектілері мен субъектілері және жүзеге асыру ерекшеліктері

3. Жерге жеке меншік қуқыгы, оның объектілері мен субъектілері және жүзеге асыру ерекшеліктері

4. Жер учаскесі жерге заттық қүқықтықтың объектісіретінде түсінігі, белгілеріжәне түрлері