Добавил:
ivanov666
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Турецкий язык. Начальный курс
.pdf
Грамматика
Деепричастия (обстоятельственные формы глагола):
141
-(y)Ip
Çocuklar, Ali’nin bulduðu geçite koþ+up geldiler
бежали к проходу, найденному Али.
Çocuklar o çayørløkta sevinç içinde koþtular, atla+yøp zøpladølar,
oynadølar
резвилисü.
-(y)IncA
Kayadibi’nin çocuklarø acøk+ønca, … –
скалы бывали ãолодны …
-DIðInA göre
öðretmenimizin de+dið+in+e göre…
рит наш учителü …
-DIðIndA
Derviþ gel+dið+in+de, köyün çocuklarø kara kayanøn dibinde
güneþe yakarøyorlardø.
бедняк), дети деревни у подножüя ãоры умоляли солнце.
10.
(имеет общеобстоятельственное значение):
. – Дети под-
. – Дети на той лужайке радостно беãали, подпрыãивали,
(коãда):
Коãда дети Подножüя
(судя по тому что):
– Судя по тому, что ãово-
(коãда):
– Коãда прибыл дервиш (странствуþщий
В тексте использован один из типичных способов оформления
прямой речи посредством союза
Derviþ çocuklara: «Niçin böyle yakarøyorsunuz?» — diye sordu
Дервиш спросил у детей: «Почему вы так умоляете?»
По происхождению союз
ãоворитü.
11.
Высказывание:
Baþka yerler gibi köyümüze de erken doðsun diye güneþe
yakarøyoruz.
всходило рано, как в друãих местах.
— Мы умоляем солнце, чтобы оно и в нашей деревне
diye
:
diye
— деепричастие глагола
. –
demek
142
представляет собой типично тюркское сложноподчиненное предложение, придаточное цели которого вводится словоформой императива и ñîюçîм
УРÎК 14
diye
.
Aløþtørmalar
I. Aþaðødaki sorularø Türkçeye çevirip Türkçe yanøtlayønøz.
1) Почему деревня называлась Кая диби? 2) Почему дети
хотели, чтобы солнце взошло рано? 3) О чем у подножья горы
просили дети? 4) Как сельский учитель объяснил детям, почему в их деревне солнце восходит поздно? 5) К кому обращались
с мольбой проголодавшиеся дети? 6) Почему дети деревни не
могли развиваться как следует (iyi)? 7) Как дети взобрались на
вершину скалы? 8) Что увидели дети, когда они взобрались на
вершину горы? 9) Что обнаружил Али между двумя скалами?
10) На восток или на запад от деревни находилась Черная скала? 11) Какими особенностями обладал мальчик главный герой
сказки? 12) Что делали дети, когда в деревню пришел дервиш?
13) Что захотели сделать дети, когда увидели солнечную поляну?
14) Должны ли дети прежде всего советоваться со старшими?
15) Что сказал Али старшим в кофейне?
II. Aþaðødaki anlatømlarø Rusçaya çeviriniz.
1) Kцyьn evleri bir ulu kara kayanшn dibinde kurulduрu iзin bu kцye
Kayadibi adш verilmiюti. 2) Ulu kara kaya, kцyьn doрusunda bulunduрu
ve kцyьn gьneюini kestiрi iзin kцyde gьneю geз doрuyordu. 3) Kцy
gьneю шюшрш alamadшрш iзin kьзьk зocuklar hasta oluyor, iyi geliюemiyor,
kцylьlerin tarlalarш verimli olmuyor, ьrьnleri bol yetiюmiyordu.
4) Çocuklar kara kayadan kurtulup evlerini yeniden aydønløk ve güneþli bir
yerde kurmak istiyorlarmøþ. 5) Çocuklar, kayanøn öte yanønø, öte yakasønø
görmek için taþlardan taþlara atlayøp, kayalardan kayalara çøkøp, tepeye
tørmandøktan sonra kayalarøn arasøndaki dar bir geçitten geçerek aydønløk
ve güneþli bir alana çøktølar.
Словарь
Nasreddýn Hoca Fikralarindan:
Akran Olmamøz Lâzøm
(Иç анекдотов о Õодже Íасреддине)
Çocukluðunda Hocaya sormuþlar: «Sen mi büyüksün, kardeþin mi?»
Hoca þu cevabø vermiþ: «Annem geçen sene kardeþimin benden bir yaþ
büyük olduðunu söylemiþti, aradan bir sene geçtiðine göre artøk akran
olmamøz lâzøm».
143
144
УРÎК 14
Býrkaç Atasözü
Baþa gelmeyince bilinmez. — Пока (человек) не испытает на себе,
не поймет.
Baþa gelen çekilir. — То, что послано, (человек) перенесет.
Gün doðmadan neler doðar. — Áукв.: Чеãо толüко ни случается,
прежде чем взойдет солнце. (Соответствует русской пословице «Утро
вечера мудренее».)
Gülü seven dikenine katlanør. — Áукв.: Тот, кто лþбит розу, смирится
и с ее шипами. (Соответствует русской пословице Ëþбишü кататüся,
лþби и саночки возитü.)
Sözlük
açløk —
aðabey —
ak sakallø —
akøllø —
akran —
alan —
(biriyle) alay etmek —
ancak —
apaydønløk —
aradan —
arø —
artøk —
aþmak —
atlamak —
aydønlanmak —
baðørmak —
batø —
bile —
голод
старший брат
аксакал, старец
умный
сверстники
площадь, площадка
высмеивать, насмехаться
(над кем-л.)
только, всего лишь;
однако
ярко, светло
с тех пор,
за истекший период
чистый
(частица) уже
преодолевать,
переваливать
прыгать
освещаться
кричать, орать
запад
(постпозитивная
частица) даже
bir gün —
birlikte —
bitik —
bol —
bulmak —
bunun için —
причине, поэтому
bura(sø) —
buraya —
burda (< burada) —
bu yüzden —
причине
cevap —
çabuk —
çaløþkan —
çayørløk —
çevre —
местность вокруг чего-л.
çøkmak —
çørpmak —
çocukluk —
çoktan —
(birine) danøþmak —
советоваться (с кем-л.)
однажды
вместе
немощный
много, в изобилии
находить
по этой
это место
сюда
поэтому, по этой
ответ
быстро
трудолюбивый
луг, зеленое поле
окрестность,
подниматься
хлопать (в ладоши)
детство
давно
здесь
Словарь
145
dar —
dayø —
derviþ —
devam
doðmak —
doðru —
doðu —
doðuþ —
doruk —
duru —
erken —
geçen —
geçit —
geliþmek —
geniþ —
gibi —
görünmek —
gülmek —
güneþ —
günlük güneþlik —
gür —
hadi, haydi! —
hastaløk —
øþøk —
øþøklø —
узкий
дядя (со стороны
матери)
дервиш,
странствующий
мусульманский
проповедник,
нищий
— продолжение
рождаться;
восходить (о солнце)
правильно
восток
восход (солнца),
рождение
вершина, водораздел
чистый, прозрачный
ранний, рано
прошлый
проход
развиваться
широкий, простор-
ный
(послелоã) подобно, как
виднеться,
быть видимым
смеяться
солнце
солнечный, залитый
солнцем
буйный (о раститель-
ности)
давай!
болезнь
свет
освещенный светом
светлый,
ikindi —
ileri(ye) —
iyi —
kahve —
(bir þeyi) kapamak —
(bir þeyi) kaplamak —
kaya —
(bir þeyi) kesmek —
koþmak —
köy —
kurmak —
(bir þeyden) kurtulmak —
(bir þeyi) merak etmek —
o zaman —
olmak —
onun için —
oralarø —
orasø —
ot —
oynamak —
oysa —
öðle —
öte —
öyleyse —
pørøl pørøl —
sararmak —
послеобеденное
время
впереди, вперед
хорошо, как следует,
нормально
кафе, кофейня
закрывать (что-л.)
покрывать (что-л.)
скала
(от)резать
(что-л.); загораживать
(что-л.)
бежать
деревня
строить
избавляться (от чего-л.)
интересоваться (чем-л.)
в то время
быть, становиться
по той причине,
потому
те места
то место
трава
играть
(соþз) между тем как,
тогда как
полдень
находящийся по
другую сторону чего-л.
в таком случае
ослепительный
желтеть
146
УРÎК 14
serpilmek —
няться, растекаться
seslenmek —
позвать
sevinç —
solmak —
söz —
þöyle —
þu —
(bir þeyi) tasvir etmek —
taþ —
taþømak —
taþønmak —
tepe —
tørmanmak —
ulu —
слово, речь
вот этот, вот тот
описывать (что-л.)
камень
(возвратный залог глагола
taþømak)
громадный, высокий
распростра-
крикнуть,
радость
увядать
вот так
носить, переносить
переселяться
вершина; холм
карабкаться
uzak —
ürün —
verimli —
yaka —
(birine) yakarmak —
(birine) yalvarmak —
yan —
yemyeþil —
yeniden —
yetiþmek —
yoksul —
yüzünden —
zayøf —
zøplamak —
далекий, далеко
урожай, продукция
плодородный
край, сторона
просить (кого-л.)
упрашивать (кого-л.)
сторона
совершенно
зеленый
заново
произрастать,
поспевать
бедный,
неимущий
из-за чего-л.
слабый
подпрыгивать
умолять,
умолять,
* * *
bir yaþ büyük
Elimizden ne gelir?
Что мы можем поделать?
geçen sene
günlerden bir gün
hep birlikte
на год старше
Что от нас зависит?
в прошлом году
однажды
все вместе
УРÎК 15
• Òекст: Aziz Nesin «Doð güneþim, doð». (Ïðîдîлжеíие)
• Òекст: Nasreddýn Hoca F�kralar�ndan:
Damdan Düþen, Damdan Düþenin Halini Bilir.
• Грамматика
Çàлîги: взàиìíый, пîíóдиòельíый,
сòðàдàòельíый, вîзвðàòíый.
Глàгîльíàя êàòегîðия àспеêòóàльíîсòи.
Áóдóщее вðеìя -(y)AcAk.
Услîвíàя ìîдàльíîсòь.
Ñîюз diye.
• Óпражнения
15. DERS
Metin
Ali, derviþin eski püskü giysilerine baktø. Yørtøk pørtøk çarøklarøna baktø.
Soluk yüzüne, donuk gözüne baktø. Sonra ona dedi ki:
— Sen kendini bile zor taþøyorsun. Koskoca kara kayayø nasøl
taþøyacaksøn? Git yoluna, sen bizi kandøramazsøn.
Derviþ:
— Görünüþüme aldanmayøn, dedi. Siz beni iyice besleyin. Beslenince
ben dev gibi olurum, güçlenirim. O zaman bu kara kayayø sørtøma alør,
taþørøm.
Ali de ona þöyle dedi:
— Anladøm. Sen kurnaz bir adamsøn.
Belli ki, günlerdir açsøn. Kendini besletecek bir yer arøyorsun. Ama
kara kayayø taþørøm, diye bizi kandøramazsøn. Çok açsa karnøn, söyleyelim
annelerimize, sana olandan biraz ekmekle azøk versinler.
Derviþ, Kayadibi köyünün kahvesine gitti. Önce kahvedekilere selâm
verdi. Sonra köylülere þöyle dedi:
— Ýsterseniz, köyünüzü þu kara kayadan kurtarørøz.
Köylüler merakla sordular:
— Nasøl yaparsøn bunu? Derviþ açøkladø:
— Siz beni kørk gün besiye çekersiniz. Beni, føndøk føstøkla, yaðla
balla, baklava börekle, üzümle bademle bir güzel beslersiniz. Kørk günün
sonunda ben bir dev gibi güçlenirim. Kara kayayø sørtøma alørøm. Onu
burdan çok uzaklara bir yere taþørøm.
Köylüler sevinç içinde derviþe dediler ki:
— Hшzшr dedikleri sen olacaksшn. Yшllardan beri senin yolunu
gцzlьyorduk. Peki, dediрin gibi, biz seni kшrk gьn besleyelim. Sen de юu
kara kayayш al gцtьr kцyьmьzden. Biz de gьn шюшршna kavuюalшm. Her sabah
erkenden gьneюin doрuюunu gцrelim.
Òекст
Ali, olup bitenleri duyunca, köyün büyüklerine gitti. Onlara dedi ki:
— Bu derviþ kurnazøn biri. Bizi kandørmak istiyor.
Ordakiler Ali’ye sordular:
— Bizi kandørdøðønø nereden bildin?
Ali,
— Çünkü, dedi, bir adam, o koskoca kayayø tek baþøna kaldøramaz.
Bir yaþlø köylü:
— Taþør... diye direndi. Ali de onlara þöyle dedi:
— Evler taþønmaz, diyorsunuz. Sonra da koskoca kayanøn
taþønacaðøna nasøl inanøyorsunuz? Bu kurnaz derviþin amacø, kendini bize
kørk gün besletmek. Kørk gün
Büyükler Ali’ye,
— Senin
O zaman Ali onlara þöyle dedi:
— Öyleyse bizim de büyüklerimizden bir dileðimiz var.
— Neymiþ dileðiniz? diye sordular.
Ali anlattø:
— Bu derviþ, kørk gün beslendikten sonra kara kayayø burdan taþømazsa
izin vereceksiniz, biz evlerimizi kara kayanøn öte yanøna taþøyacaðøz.
Ordaki aydønløk, øþøklø alanda evlerimizi yeniden kuracaðøz.
Köylüler, derviþin kara kayayø taþøyacaðøna inanøyorlardø! Onun için,
Ali’yi
baþlarøndan savmak
— Peki, dediler, söz veriyoruz. Kørk gün sonra derviþ kara kayayø
taþøyamazsa, biz evlerimizi taþøyacaðøz.
Søska derviþi, köyün en güzel evinin en güzel odasøna yerleþtirdiler.
O odanøn kapøsønø, penceresini kapadølar.
Derviþ, yumuþak döþekler üstünde yan geldi yattø.
Her sabah derviþe, sütler, kaymaklar, yaðlar, ballar, çörekler, börekler
verdiler. Her öðleyin, køzarmøþ tavuklar, etler, pilavlar, hoþaflar, tatlølar
verdiler. Her ikindi, føndøk føstøk, ceviziçi, bademle üzüm verdiler.
Akþamlarø, türlü yemekler, dolmalar, soðuk ayranlar, bal þerbetleri verdiler.
Daha da bunlardan baþka derviþin canø her ne isterse verdiler.
Derviþin kaldøðø evin yöresinde, büyük küçük bütün köylü, merakla
bekleþiyordu.
Derviþin besiye çekiliþi kørk gün olmuþtu. Oturduðu evin önü
kalabaløktø. Derviþ, kørkbirinci gün døþarø çøkacaktø. Ama o søska derviþ
yiye yiye öyle semirmiþ, beslene beslene öyle þiþmanlamøþtø ki, bir türlü
akløn ermez
beslendikten sonra
! dediler.
istediler.
burdan savuþup gidecek.
Olur mu
149
sökülüp
?
150
evin kapøsøndan søðamøyor, døþarø çøkamøyordu. Köylüler, derviþin elinden,
kolundan tuttular. Onu çeke çeke zorla kapødan çøkardølar. Derviþ önde,
köylüler arkada, kara kayanøn dibine gittiler. Kara kayanøn doruðu
bulutlara ulaþøyordu.
Köylülere þöyle dedi:
duruyorum. Kayayø buradan baþka yere taþøyacaðøm. Ama siz de sørtøma
yükleyin.
çaløþtølar. Kayayø ittiler, olmadø. Kayayø çektiler, olmadø. Kayaya ip
baðlayøp asøldølar, yine olmadø.
køpørdatamadølar. Köylüler yorgunluktan ter içinde
saðløcakla kaløn.
baðørøp derviþi kovaladølar. Derviþ de koþa koþa kaçtø.
taþøyamadø. Siz bize söz
evlerimizi kayanøn öte yanøna
gerek. Haydi burdan taþønaløm, kara kayanøn öte yüzünde evlerimizi
yeniden kuraløm.
hep birlikte
Orda aydønløða, øþøða, güneþe kavuþacaðøz. Bizim köyümüze de güneþ
erkenden doðacak. Sabahlarø karnømøz acøkønca “Doð güneþim, doð” diye
boþu boþuna yalvarmayacaðøz. Hem söz vermiþtiniz. Derviþ kara kayayø
taþøyamazsa, evlerimizi taþørøz, demiþtiniz. Sözünüzü tutmaløsønøz.
УРÎК 15
Derviþ, kara kayanøn dibine çöktü. Sørtønø kara kayaya dayadø.
— Hadi bakaløm, sørtøma yükleyin de aløp götüreyim kara kayayø.
Köylüler, kurnaz derviþin bu sözüne
— Koskoca kayayø biz senin sørtøna nasøl yükleyelim? dediler.
Derviþ de onlara þöyle dedi:
— Siz sørtøma
Bütün köylü birlik oldu. Kara kayayø derviþin sørtøna yüklemeye
Derviþ onlara þöyle dedi:
— Gördünüz iþte, benim hiç suçum yok. Artøk gidiyorum. Hadi
Derviþ savuþup gidiyordu. Ona çok køzan köy çocuklarø, arkasøndan
Ali yüksekçe bir taþøn üstüne çøktø.
— Amcalarøm! Dayølarøm! Aðabeylerim! Gördünüz, derviþ kara kayayø
Bir yaþlø köylü,
— Biz buraya
Ali de þöyle dedi:
— Siz burda
yüklemezseniz
vermiþtiniz
aløþmøþøz
birbirinize
gideceðiz. Orasø aydønløk. Orasø øþøklø. Orasø geniþ, güzel.
, ben nasøl taþørøm kayayø? Ben sözümde
Her ne yaptølarsa
taþøyacaktøk
, burdan baþka bir yere gidemeyiz... dedi.
aløþmøþsønøz. Kara kayanøn öte yanøna yine
þaþøp kaldølar
Ordan
. Derviþ kayayø taþøyamazsa, biz
köylülere þöyle dedi:
. Þimdi sözünüzde durmanøz
.
kayayø yerinden
kalmøþlardø
.
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]