Добавил:
ivanov666
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Польский язык. Начальный курс
.pdf
Урок 13 131
В слове «sąsiad» (сосед) кроме чередования согласных име-
ет место чередование гласных ’a–’e. У существительных, оканчивающихся на -с, чередования нет: cudzoziemiec (иностранец) — cudzoziemcy, Niemiec (немец) — Niemcy, dozorca
(сторож) — dozorcy.
Лично-мужские существительные III склонения во множественном числе склоняются по I склонению и образуют именительный падеж множественного числа по тем же правилам
с теми же чередованиями: poeta — poeci, artysta — artyści,
kolega — koledzy, mężczyzna — mężczyźni.
Наконец, некоторые существительные, обозначающие
титулы, должности, звания, степени родства и названия некоторых народов, образуют форму именительного падежа
множественного числа с помощью окончания -owie: król (ко-
роль) — królowie, profesor — profesorowie, pan — panowie,
generał — generałowie, ojciec (отец) — ojcowie, syn — synowie
(но brat — bracia), Arab — Arabowie. Приведем парадигму
склонения лично-мужских существительных твердого типа:
student (студент) pan (господин) kolega (коллега, друг)
Им. studenci panowie koledzy
Род. studentów panów kolegów
Дат. studentom panom kolegom
Вин. studentów panów kolegów
Твор. studentami panami kolegami
Предл. o studentach o panach o kolegach
Лично-мужская форма прилагательных, местоименных
прилагательных и порядковых числительных
Прилагательные, местоименные прилагательные и порядковые числительные, сочетающиеся с именительным падежом
множественного числа лично-мужских существительных, также
132 В. И. Ермола. Польский язык. Начальный курс
образуют особую лично-мужскую форму. Они оканчиваются на
-i или -y с чередованием конечного согласного основы. Чередо-
вания те же, что и в случае существительных:
Чередование Именительный падеж
единственное число множественное число
g–dz drugi drudzy
k–c taki tacy
r–rz stary starzy
d–dź młody młodzi
ch–ś głuchy głusi
sz–ś pierwszy pierwsi
s–ś łysy łysi
ż–ź duży duzi
ł–l biały biali
t–ć uparty uparci
st–ść czysty czyści
sł–śl dorosły dorośli
zł–źl zły źli
m–m’ sam sami
n–n’ inny inni
ch–ś cichy cisi
ó–o mój moi
Основы прилагательных, оканчивающиеся на мягкие со-
гласные и -c, -dz, чередований не имеют, и поэтому форма
именительного падежа единственного и множественного числа
для таких прилагательных совпадают: głupi (глупый) kolega —
głupi koledzy, obcy (чуждый) mężczyzna — obcy mężczyźni,
cudzy (чужой) syn — cudzy synowie.
Урок 13 133
Будьте внимательны при образовании именительного
падежа множественного числа существительных. Обращайте
внимание на лично-мужские существительные и сочетающиеся
с ними изменяемые части речи (в том числе и глаголы): młoda
studentka czytała — młode studentki czytały; но młody student
czytał — młodzi studenci czytali.
Притяжательные местоимения czyj, czyje, czyja (чей, чьё,
чья) склоняются в единственном числе следующим образом:
Им. czyj czyje czyja
Род. czyjego czyjego czyjej
Дат. czyjemu czyjemu czyjej
Вин. czyjego/czyj czyje czyją
Твор. czyim czyim czyją
Предл. o czyim o czyim o czyjej
Две формы винительного падежа в мужском роде объясняются наличием категории одушевленности-неодушевленности
существительных, то есть: czyjego mam kota? и czyj mam adres?
Во множественном числе мы имеем дело с лично-мужской
и женско-вещной формами:
Лично-мужская форма Женско-вещная форма
Им. czyi czyje
Род. czyich czyich
Дат. czyim czyim
Вин. czyich czyje
Твор. czyimi czyimi
Предл. o czyich o czyich
134 В. И. Ермола. Польский язык. Начальный курс
Упражнения
1. Образуйте лично-мужские формы следующих словосочетаний:
Młody student, polski poeta, dobry robotnik, stary mężczyzna,
dorosły syn, drugi kolega, jaki artysta, nowy cudzoziemiec,
odważny generał, rosyjski gość, wysoki Arab, wielki malarz, inny
aktor, dobry ojciec
2. Переведите на польский язык:
1. Здесь работали хорошие архитекторы. 2. Чьи это сыновья? 3. Мои коллеги много работают. 4. В этом доме живут
профессора университета. 5. К нам пришли гости. 6. Актеры
играли очень хорошо. 7. Дамы (pani) и господа (pan) танцевали
(tańczyć). 8. Студенты сдали экзамены (zdać egzamin) в июне.
9. В мае было уже тепло. 10. Я хочу поехать в Польшу в августе.
3. Раскройте скобки и поменяйте женско-вещные существительные в предложениях на лично-мужские,
произведите необходимые изменения в формах прилагательных и глаголов:
1. W przedstawieniu grały najlepsze aktorki (aktor). 2. Te młode
kobiety tu mieszkają (mężczyzna). 3. Petersburskie poetki są
znane w całej Rosji (poeta). 4. Do mnie przyszły moje koleżanki
(kolega). 5. Poszukiwane są dobre robotnice (robotnik). 6. W
koncercie brały udział śpiewaczki (певицы) Wielkiego Teatru
(śpiewak). 7. Moje sąsiadki są bardzo miłe (sąsiad).
4. Переведите на польский язык:
1. Этот дом построили русские рабочие. 2. Немецкие композиторы (niemiecki kompozytor) были очень популярны в
России. 3. Здесь остались (pozostać) только старые люди.
4. Наши отцы сражались (walczyć) на войне. 5. Мои ровесники
уже работают. 6. У великих людей есть поклонники (adorator), но эти поклонники часто мешают (przeszkadzać)
великим людям.
Урок 13 135
5. Переведите на русский язык:
1. W teatrze operowym pracują wybitni śpiewacy i reżyserowie.
2. Rosyjscy pisarze dziewiętnastego wieku byli mistrzami słowa.
3. Popularni politycy zwykle mają zdolności artystyczne. 4. Ten
samochód stworzyli dobrzy projektanci, inżynierowie i technicy.
5. W filmie grają utalentowani aktorzy. 6. Jej synowie są już dorośli. 7. Nasi kosmonauci byli w kosmosie jako pierwsi.
Урок 14
Rasiści! Nie dopuszczajcie czarnych myśli.
Analfabeci muszą dyktować.
Безличные обороты
Степени сравнения прилагательных
Местоимения oni, one
2
Stanisław Jerzy Lec
Stare Miasto
Jest kwadrans po pierwszej. Młodzi ludzie zwiedzili już Plac
Zamkowy, a teraz robią zdjęcia. Na placu sprzedaje się dużo upominków, widokówek, mówi się w wielu językach, bo tu zawsze jest
dużo turystów zagranicznych. Przed obiadem nasi wycieczkowicze chcą zobaczyć jeszcze Rynek Starego Miasta, więc udają się w
jego kierunku. Wycieczka trwa dalej. Piotr i Jan z ożywieniem coś
omawiają.
Ewa: O co chodzi? Macie jakiś problem? Czy mogę pomóc?
Jan: Piotr mnie zapytał, kiedy powstała Warszawa. Ja, szczerze
mówiąc, mam wątpliwości co do roku.
Ania: Ja czytałam, że kiedyś bardzo dawno temu istniała tu wieś. Naj-
starsza miejska zabudowa powstała pod koniec dwunastego wieku.
Ewa: Prawdopodobnie miasto założono na początku trzynastego
wieku. Uważa się, że założycielem Warszawy był książę mazowiecki
Bolesław II.
1
1
Расисты, не допускайте черных мыслей.
2
Неграмотные вынуждены диктовать
Урок 14 137
Piotr: To znaczy, że Warszawa jest trochę młodsza od Moskwy i
znacznie starsza od Sankt-Petersburga.
Jan: Idziemy ulicą Świętojańską, którą nazwano tak z powodu
1
katedry Świętego Jana Chrzciciela
. Jest z prawej strony od nas.
Ania: Mam nadzieję, że mamy czas na zwiedzenie katedry,
przecież to jest główny kościół miasta.
Ewa: Niewątpliwie. To jest jeden z najstarszych kościołów War-
szawy, który powstał wkrótce po założeniu miasta, czyli w trzynastym
wieku. Tu odbywały się śluby królewskie, koronacja królów. Jest tu
również krypta polskich prezydentów
Piotr: Ale kościół nie wywiera wrażenia bardzo starego, przynaj-
mniej tak mi się wydaje.
Jan: Masz rację. Z biegiem czasu gmach ten przebudowano
wiele razy. Obecny kościół jest w stylu neogotyckim. Z tej kazalnicy
przemawiał papież Jan Paweł II, który wielokrotnie odwiedzał swoją
ojczyznę.
Ewa: Za chwilę będziemy na Rynku Starego Miasta. Chciałam was
zapytać, czy nie jesteście już głodni? O której godzinie zjemy obiad?
Ania: Jesteśmy trochę głodni, ale może jednak najpierw zobaczymy
Rynek i jego okolice. To jest ważniejsze, po to tu przyjechaliśmy.
Jan: Tak jest, ale nie chcemy was głodzić. Proponuję, żebyśmy
od razu po zwiedzeniu Rynku zjedli obiad. Powiedzmy, o godzinie
trzeciej lub w pół do czwartej. Zgoda?
Piotr: Pewnie, że tak. Z nadmiaru wrażeń nagle poczułem się
głodny jak wilk. Ale nie przejmujcie się, ja sobie z tym poradzę.
Ewa: Jak widzicie, jesteśmy już na Rynku. Zespół architekto-
niczny świadczy o średniowiecznym układzie zabudowy z wąskimi
kilkupiętrowymi kamienicami ze stromymi schodami i dwuspadowymi dachami. Kiedyś mieszkali tu bogaci kupcy, którzy mieli tu
swoje sklepy.
Ania: Jak tu ładnie! Bardzo mi się podobają różnokolorowe
fasady kamienic. Są tak malownicze i wesołe. Ma się takie wrażenie,
że wszystko tu przesiąknięte jest historią, bo widzi się gotyckie, renesansowe i barokowe fasady.
Piotr: A jak duże jest Stare Miasto? Czy da się zobaczyć wszystko
w ciągu jednego dnia?
1
Иоанн Креститель
138 В. И. Ермола. Польский язык. Начальный курс
Jan: Oczywiście. Nie jest duże. To Rynek z przecinającymi go
wąskimi uliczkami, które kiedyś otoczono murami obronnymi.
Zachowały się fragmenty tych murów i wielka budowa obronna, która
nazywa się Barbakan.
Ewa: Nie zapominajcie o tym, że w czasie wojny większa część
Starego Miasta została zrujnowana. Wszystko odbudowano po wojnie
według starych rysunków i zdjęć. Teraz tu jest dużo przytulnych kawiarenek, muzeów i galerii sztuki. Starówka jest urocza i przypada do
gustu każdemu.
Словарь
kwadrans — четверть часа, 15
минут
robić zdjęcia —
фотографироваться
upominek — подарок, сувенир
widokówka — открытка
turysta — турист
wycieczkowicz — экскурсант
rynek — рынок
udać się — направиться, пойти
trwać — длиться, продолжаться
ożywienie — оживление
omawiać — обсуждать
problem (м.р.) — проблема
pomóc — помочь
powstać — возникнуть
szczerze — искренне
wątpliwość — сомнение
dawno temu — давно тому назад
istnieć — существовать
wieś — деревня
najstarszy — самый старый
koniec — конец
prawdopodobnie — вероятно
początek — начало
uważać — считать
założyciel — основатель
mieć nadzieję — надеяться
katedra — кафедральный собор
niewątpliwie — несомненно
wkrótce — вскоре
czyli — другими словами
odbywać się — происходить,
иметь место
ślub — бракосочетание
królewski — королевский
koronacja — коронация
również — также
krypta — склеп, усыпальница
wywierać wrażenie —
производить впечатление
przynajmniej — по крайней мере
przebudować — перестроить
wiele razy — много раз
kazalnica — амвон
przemawiać — произносить речь
papież — (римский) папа
wielokrotnie — многократно
odwiedzać — навещать, посещать
ojczyzna — родина
głodny — голодный
godzina — час
okolice — окрестности
głodzić — морить голодом
Урок 14 139
proponować — предлагать
zgoda — согласен!, ладно!
pewnie — наверняка, конечно
nadmiar — избыток
wrażenie — впечатление
nagle — вдруг, неожиданно
poczuć się — почувствовать себя
głodny — голодный
wilk — волк
przejmować się — волноваться,
переживать
poradzić sobie — справиться
(с чем-либо)
zespół — ансамбль
świadczyć — свидетельствовать
układ — система, расстановка
wąski — узкий
kilkupiętrowy — в несколько
этажей
kamienica — каменный дом
stromy — крутой, покатый
dwuspadowy — двускатный
dach — крыша
bogaty — богатый
kupiec — купец
sklep — магазин
różnokolorowy — разноцветный
fasada (ж. р.) — фасад
malowniczy — живописный
wesoły — веселый
przesiąknięty — пропитанный
gotycki — готический
renesansowy — ренессансный
ciąg — ход, течение
przecinać — пересекать
otoczyć — окружить
mur — стена
obronny — защитный
zachować się — сохраниться
fragment — фрагмент
budowa — постройка
większy — больший
część — часть
zrujnować — разрушить
odbudować — восстановить,
отстроить
według — в соответствии, по
rysunek — рисунок
kawiarenka — маленькое кафе
galeria — галерея
sztuka — искусство
uroczy — очаровательный
gust — вкус
przypadać — do gustu — быть по
вкусу, нравиться
Запомните:
1. Слово «rynek» часто встречается в топонимике польских
городов. В этом случае оно значит «главная площадь города, на
которой, как правило, находится городская ратуша» и не имеет
никакой связи с торговыми рядами. В иных случаях это слово
синонимично русскому «рынок».
2. Слово «katedra» переводится либо как «кафедральный
собор», либо как «кафедра» в зависимости от контекста.
3. Выражение «o co chodzi?» переводится как «в чем дело?»,
«что имеется в виду?», «о чем речь?». Отвечать на него следует
140 В. И. Ермола. Польский язык. Начальный курс
«chodzi o + винительный падеж существительного»: chodzi o
bilet (речь о билете), chodzi o naszego sąsiada (имеется в виду
наш сосед, речь идет о нашем соседе).
3. Выражение «mieć wątpliwości co do czegoś/kogoś» значит
«иметь сомнения по поводу чего-либо/кого-либо», например,
«mam wątpliwości co do godziny wyjazdu» (я сомневаюсь по поводу времени отъезда).
4. Выражение «da się + инфинитив» переводится как «удастся, получится что-либо сделать», например, «da się przetłumaczyć» (удастся перевести).
5. Для того чтобы узнать, который час, следует спросить
«Która godzina?» (Который час?). Для ответа используются порядковые числительные в форме женского рода, поскольку слово «godzina» является существительным именно женского рода.
При этом само слово «godzina» обычно опускается: Pierwsza
(Час), Druga (Два часа), Trzecia (Три часа), Czwarta (Четыре
часа), Piąta (Пять часов) и так далее.
Для обозначения половины часа используется конструкция
«pół do + род. пад. названия часа»: Pół do szóstej (Половина шестого), Pół do dwunastej (Половина двенадцатого).
Для обозначения времени в первой половине часа используется предлог «po» (после) + предложный падеж порядкового числительного, обозначающего тот час, который миновал: Pięć minut
po godzinie siódmej (Пять минут восьмого. В дословном переводе
«Пять минут после семи»). Слова «минута» и «час» обычно опускаются, поэтому ответ сокращается до фразы «Pięć po siódmej».
Еще примеры: Dwadzieścia dwie po ósmej (Двадцать две минуты
девятого), Kwadrans po dziewiątej (Четверть десятого).
Для обозначения времени во второй половине часа используется предлог «za» (через) + порядковое числительное в именительном падеже, обозначающее тот час, который наступит: Za
dziesięć jedenasta (Без десяти одиннадцать. В дословном переводе «Через десять (минут) одиннадцать (часов)»). Еще примеры:
Za kwadrans dziesiąta (Без четверти десять), Za dwadzieścia pięć
pierwsza (Без двадцати пяти час).
Если же нас интересует, в котором часу произойдет то или
иное событие, то следует спросить «O której godzinie?» (В котором
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]