Добавил:
ivanov666
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Польский язык. Начальный курс
.pdf
Урок 10 91
Аня: Я тоже этого не знала. Есть ли там что-нибудь интерес-
ное? Какие-нибудь достопримечательности?
Эва: Не уверена. Мне не нравится наша Прага, я считаю,
что она не интересна, но мы точно туда поедем, потому что там
живут наши друзья.
Ян: А я бываю в Праге часто, потому что там есть большой
стадион. Я футбольный болельщик.
Петр: Диктор сказал, что следующая станция это «Центр».
Выходим?
Эва: Вот именно! Приготовьтесь, пожалуйста, через минуту
мы будем в самом сердце Варшавы.
Грамматика
Числительные от 20 до 100:
Количественные Порядковые
20 — dwadzieścia dwudziesty
30 — trzydzieści trzydziesty
40 — czterdzieści czterdziesty
50 — pięćdziesiąt pięćdziesiąty
60 — sześćdziesiąt sześćdziesiąty
70 — siedemdziesiąt siedemdziesiąty
80 — оsiemdziesiąt osiemdziesiąty
90 — dziewięćdziesiąt dziewięćdziesiąty
100 — sto setny
Количественные числительные от 20 и выше в польском
языке образуются так же, как и в русском: dwadzieścia jeden (21),
trzydzieści dwa (32), czterdzieści trzy (43), sto pięćdziesiąt cztery
(154). Образование порядковых числительных отличается тем,
92 В. И. Ермола. Польский язык. Начальный курс
что в польском языке форму порядкового числительного принимают не только единицы, но и десятки: dwudziesty pierwszy
(21-й), trzydziesty drugi (32-й), czterdziesty trzeci (43-й), sto
pięćdziesiąty czwarty (154-й).
Прошедшее время глаголов
Прошедшее время глагола в польском языке образуется так
же, как и в русском, путем отсечения от инфинитива его окончания и прибавления к образовавшейся основе инфинитива
суффикса прошедшего времени ł. Например, от инфинитива
czytać отсекаем окончание -ć, получаем основу инфинитива
czyta-, добавляем суффикс прошедшего времени -ł и получаем
форму 3-го лица единственного числа czytał (читал). На этом
сходство заканчивается. В польском языке к глагольным формам других лиц в единственном числе добавляются личные
окончания: -em, -eś (для форм мужского рода), -am, -aś (для
форм женского рода):
ja czytałem (я читал) ja czytałam (я читала)
ty czytałeś (ты читал) ty czytałaś (ты читала)
on czytał (он читал) ona czytała (она читала)
Гипотетически возможно образовать и форму среднего рода
ono czytało (оно читало).
Для закрепления приведем образцы образования форм прошедшего времени для глаголов być и pracować.
być — быть
Мужской род Женский род
ja byłem ja byłam
ty byłeś ty byłaś
on był ona była
Урок 10 93
pracować — работать
Мужской род Женский род
ja pracowałem ja pracowałam
ty pracowałeś ty pracowałaś
on pracował ona pracowała
Образование форм множественного числа прошедшего времени отличается от аналогичных форм русского языка наличием
двух форм: лично-мужской и женско-вещной. Лично-мужская
форма используется в тех случаях, когда речь идет о мужчинах
или о группе лиц, в которой есть хотя бы один мужчина. Женсковещная форма используется во всех остальных случаях, то есть
когда речь идет о женщинах, детях, животных или о неодушевленных предметах. При образовании лично-мужских форм к
основе инфинитива добавляются окончания -liśmy, -liście, -li.
При образовании женско-вещных форм -łyśmy, -łyście, -ly:
Лично-мужская форма Женско-вещная форма
czytać — читать
my czytaliśmy my czytałyśmy
wy czytaliście wy czytałyście
oni czytali one czytały
być — быть
my byliśmy my byłyśmy
wy byliście wy byłyście
oni byli one były
pracować — работать
my pracowaliśmy my pracowałyśmy
wy pracowaliście wy pracowałyście
oni pracowali one pracowały
Некоторую сложность представляет чередование гласных
e–o, которое встречается у некоторых глаголов, оканчивающихся на -eć. Гласный а появляется в мужском и женском роде
единственного числа и в женско-вещной форме. Гласный е
94 В. И. Ермола. Польский язык. Начальный курс
остается лишь в лично-мужской форме множественного числа.
Продемонстрируем это на примере глагола mieć:
mieć — иметь
м. р. ж. р. л-м форма ж-в форма
miałem miałam mieliśmy miałyśmy
miałeś miałaś mieliście miałyście
miał miała mieli miały
wiedzieć — знать
м. р. ж. р. л-м форма ж-в форма
wiedziałem wiedziałam wiedzieliśmy wiedziałyśmy
wiedziałeś wiedziałaś wiedzieliście wiedziałyście
wiedział wiedziała wiedzieli wiedziały
musieć (модальный глагол со значением долженствования)
м. р. ж. р. л-м форма ж-в форма
musiałem musiałam musieliśmy musiałyśmy
musiałeś musiałaś musieliście musiałyście
musiał musiała musieli musiały
Образование форм прошедшего времени следующих глаго-
лов следует запомнить отдельно:
jeść — есть
м. р. ж. р. л-м форма ж-в форма
jadłem jadłam jedliśmy jadłyśmy
jadłeś jadłaś jedliście jadłyście
jadł jadła jedli jadły
usiąść — сесть
м. р. ж. р. л-м форма ж-в форма
usiadłem usiadłam usiedliśmy usiadłyśmy
usiadłeś usiadłaś usiedliście usiadłyście
usiadł usiadła usiedli usiadły
Урок 10 95
iść — идти
м. р. ж. р. л-м форма ж-в форма
szedłem szłam szliśmy szłyśmy
szedłeś szłaś szliście szłyście
szedł szła szli szły
nieść — нести. По этой модели изменяется и глагол wieźć —
везти
м. р. ж. р. л-м форма ж-в форма
niosłem niosłam nieśliśmy niosłyśmy
niosłeś niosłaś nieśliście niosłyście
niósł niosła nieśli niosły
znaleźć — найти
м. р. ж. р. л-м форма ж-в форма
znalazłem znalazłam znaleźliśmy znalazłyśmy
znalazłeś znalazłaś znaleźliście znalazłyście
znalazł znalazła znaleźli znalazły
Поскольку личные окончания глагольных форм явно сигнализируют нам, о каком лице и числе идет речь, использование
личных местоимений при них не обязательно и даже излишне.
Если в русском предложении «Мы работали вместе» использование личного местоимения «мы» обязательно, то в его польском эквиваленте «Pracowaliśmy razem» оно излишне.
Запомните, что в формах 1-го и 2-го лица множественного
числа глаголов прошедшего времени ударение падает на третий
от конца слог (а не на предпоследний, как в остальных случаях):
czytáliśmy, czytáliście.
IV склонение существительных
К IV склонению относятся существительные женского рода,
которые оканчиваются на мягкий или отвердевший согласный
96 В. И. Ермола. Польский язык. Начальный курс
(dłoń — ладонь, noc — ночь), а также на -w (krew — кровь,
brew — бровь). Запомнить это склонение достаточно легко, оно
схоже со склонением русских существительных женского рода,
оканчивающихся на согласный. В польском языке отличается
лишь творительный падеж. Сравните:
Единственное число
Им. dłoń noc brew mysz
Род. dłoni nocy brwi myszy
Дат. dłoni nocy brwi myszy
Вин. dłoń noc brew mysz
Твор. dłonią nocą brwią myszą
Предл. o dłoni o nocy o brwi o myszy
Зват. dłoni nocy brwi myszy
Винительный падеж совпадает с именительным и представляет собой чистую основу с нулевым окончанием. Родительный
падеж совпадает с дательным, предложным и звательным и
имеет окончание -i (после мягких согласных и -w) или -y (после отвердевших согласных). Творительный падеж имеет всегда
окончание -ą.
Множественное число
Им. dłonie noce brwi myszy
Род. dłoni nocy brwi myszy
Дат. dłoniom nocom brwiom myszom
Вин. dłonie noce brwi mysze
Твор. dłońmi nocami brwiami myszami
Предл. o dłoniach o nocach o brwiach o myszach
Зв. dłonie noce brwi myszy
Урок 10 97
Окончания родительного падежа множественного числа за-
висят от согласного основы. После мягкого согласного и согласного -w следует окончание -i (dłoni, brwi), после отвердевшего -y
(nocy, myszy). В дательном падеже существительные этого склонения имеют окончание -om, в предложном -ach, в творительном -ami (за исключением нескольких слов, оканчивающихся
на -mi: dłońmi, kośćmi, nićmi). Формы именительного падежа
могут оканчиваться на -e, -i или -y. Общего правила здесь нет.
Слова, оканчивающиеся на -ść, в именительном падеже множественного числа, как правило, имеют окончание -i: powieści
(повести), а слова, оканчивающиеся на -ż, -rz, -c окончание
-e: podróże, twarze, noce. Во всех остальных случаях следует
справляться в словарях. Винительный и звательный падежи
совпадают с именительным. Существительные IV склонения на
-w имеют беглое -е в корне: brew — brwi, krew — krwi.
Упражнения
1. Поставьте глаголы, стоящие в форме настоящего времени, в форму прошедшего в том же лице и числе:
1. Pracuję tu od wielu lat. 2. Jesteś bardzo smutny. 3. Pisze list do
swoich rodziców. 4. Rozmawiają po polsku. 5. Kupujecie świeże
gazety. 6. Oglądamy zabytki Warszawy. 7. Czekam na was w
domu. 8. Nie wiesz, gdzie jesteś. 9. Idzie do domu. 10. Jan i Piotr
niosą bagaże. 11. Ania i Ewa niosą kwiaty. 12. Nie jemy kiełbasy
i nie pijemy mleka.
2. Переведите на польский язык:
1. Когда ты работал, я читал книгу. 2. Она выглядела очень
хорошо. 3. Мы были в Варшаве. 4. Они (мужчины) говорили,
что они знали дорогу. 5. Они (женщины) писали письма.
6. Я купил билет в Москву. 7. Он был тогда студентом.
3. Раскройте скобки и поставьте слова в соответствующую
падежную форму:
1. Mówi o nowej (powieść) Wiśniewskiego. 2. Bawi się jak kot z
(mysz). 3. Widzę uśmiech na jego (twarz). 4. Nic nie mówiłeś o
98 В. И. Ермола. Польский язык. Начальный курс
swojej (podróż) do Rosji. 5. Jest już późna (noc). 6. Daj (mysz)
jeść. 7. Rozmawialiśmy o jego (brwi). 8. Pracuje dniami i (noce).
9. Po jego (dłonie) widać, że dużo pracuje. 10. Co zrobiłeś ze
swoimi (rzeczy)? 11. Opowiadał o swoich (myśle) na ten temat.
4. Раскройте скобки и поставьте глаголы в зависимости
от контекста в форму прошедшего или настоящего
времени в соответствующем лице и числе.
1. Brat mojego przyjaciela (otrzymać) nowe mieszkanie. 2. Dawniej (mieszkać) razem ze swoją rodziną w przedmieściu, teraz oni
(mieszkać) w nowym domu. 3. Ze starego domu (zabrać) tylko
szafę, biurko, telewizor i lodówkę. 4. (Kupić) nowe meble. 5. Dziś
jego żona (zadzwonić) do nas i (zaprosić) do nowego mieszkania.
6. My (odwiedzić) ich. 7. Gospodyni (pokazać) nam wszystkie
pomieszczenia mieszkaniowe, a potem (podać) herbatę. 8. (Spędzić) bardzo przyjemny wieczór.
5. Переведите на польский язык.
1. Я не писал жене, что приехала Анна. 2. Когда ты купил
этот телевизор? 3. Мы говорили о футболе. 4. Вы были в
Праге? 5. Я забыл, что она уже вернулась из Москвы. 6. Они
поблагодарили коллегу за билеты. 7. Эва и Аня ждали нас
дома. 8. Почему вы еще не завтракали? 9. Я узнал об этом
вчера.
6. Переведите на русский язык:
1. Dziewczyny weszły do pokoju i włączyły światło. 2. Po drodze
zadzwoniłem do mamy i powiedziałem, że wrócę późno. 3. Dlaczego nie słuchaliście wczoraj koncertu? 4. On podróżował po
całym świecie. 5. Długo mieszkali na Wschodzie. 6. Wyszliście
z domu po deszczu. 7. Nie wiem, czy oni już jedli obiad, czy nie.
8. Zapomniałem, kiedy ty byłeś u nas. 9. Oni nieśli po schodach
stół, ja niosłam krzesło. 10. Ewa poszła po bilety do kina.
Урок 11
To, że umarł, nie jest jeszcze dowodem, że żył.
Nieznajomość prawa nie zwalnia od odpowiedzialności. Ale znajomość często.
Краткие и полные формы личных местоимений
Склонение личных местоимений в единственном
и множественном числе
Единственное число существительных I склонения
Числительные от 100 до 1000
Przed spacerem
Po wyjściu z metra spacerowicze stoją na skrzyżowaniu szerokich
ulic i rozglądają sie dookoła. Pogoda jest piękna, niebo jest czyste,
świeci słońce. Ruch na drogach jest bardzo ożywiony, pędzą gdzieś
samochody, skręcają tramwaje, do przystanków podjeżdżają autobusy.
Jan: Jesteśmy na skrzyżowaniu dwu bardzo ruchliwych ulic. To
ulica Marszałkowska, która jest główną ulicą Warszawy, i Aleje Jerozolimskie. Jak widzicie, tutaj głównym stylem architektonicznym
jest brak jakiegokolwiek stylu.
Ewa: Za nami jest dworzec kolejowy, który nazywa się Warszawa
Centralna. Widzimy tylko górną część dworca, bo tory kolejowe
znajdują się pod ziemią. Pociągi wjeżdżają tam przez tunel. To
2
Stanisław Jerzy Lec
1
1
То, что он умер, еще не является доказательством того, что он
жил.
2
Незнание законов не освобождает от ответственности, а зна-
ние — легко.
100 В. И. Ермола. Польский язык. Начальный курс
nie przeszkadza ruchowi drogowemu na powierzchni. Zupełnie
zapomniałam, że wy właśnie tam przyjechaliście.
Piotr: Masz rację. A co mieści się w tych licznych wieżowcach?
Jan: W brązowym wieżowcu mieści się hotel «Forum», a w
drapaczu chmur naprzeciwko dworca znajdują się pomieszczenia
hotelu «Marriott».
Ewa: Obiecałam pokazać ci gmach Pałacu Kultury i Nauki. To
jest ten wieżowiec z iglicą z lewej strony od nas. Bardzo przypomina
moskiewskie wieżowce.
Jan: Nic dziwnego, bo został zbudowany przez radzieckich
budowniczych. Był to prezent dla zniszczonej po wojnie stolicy. O
walory artystyczne tego budynku można się sprzeczać, ale jest bardzo
funkcjonalny. Tam mieści się kilka teatrów, kin, muzeum, sala kongresowa, basen pływacki, liczne biura.
Ania: Wiem, że tam jest również duża księgarnia naukowa, i że
można pojechać windą na górne piętro i stamtąd zobaczyć panoramę
Warszawy.
Ewa: To prawda. W dodatku iglica pałacu jest również anteną
telewizyjną. Innej wieży telewizyjnej w stolicy nie ma.
Piotr: Ciekawy jestem, co mieści się w tych długich gmachach na
Marszałkowskiej? Podobne są do domów towarowych.
Jan: Nie mylisz się, bo to są centralne domy towarowe naszego
miasta, które nazywają się «Wars», «Sawa» i «Junior». Ulica Marszałkowska, jak każda główna ulica każdego miasta, jest ulicą handlową.
Tu znajdują się najdroższe sklepy stolicy, drogie restauracje i wyszukane kawiarnie.
Ewa: Aniu, właśnie tobie chciałam powiedzieć, że nie powinniśmy
tu robić zakupów. Powiem ci, gdzie można kupić te same rzeczy
znacznie taniej.
Ania: Dziekuję ci bardzo! Ale nie chcę na razie myśleć o zaku-
pach. To jest bardzo prozaiczne. Wolę zobaczyć starą Warszawę.
Piotr: No właśnie. Proponuję pójść na Starówkę.
Jan: Zgoda. Czy pójdziemy pieszo, czy pojedziemy autobusem?
Ania: Wolę iść pieszo, niż jechać. Mam nadzieję, że tak więcej
zobaczymy.
Ewa: W takim razie udajemy się w kierunku ulicy Nowy Świat.
Stamtąd dostaniemy się na Stare Miasto i przy okazji zobaczymy
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]