Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:

Анатомия человека / Гайворонский И.В. Нормальная анатомия человека. В 2-х томах / Гайворонский И.В. Нормальная анатомия человека. Том 1

.pdf
Скачиваний:
1
Добавлен:
30.06.2026
Размер:
20.03 Mб
Скачать

СОДЕРЖАНИЕ

ВВЕДЕНИЕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3

Нормальная анатомия человека — фундаментальная дисциплина

 

в системе медицинского образования . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3

Место анатомии в системе биологических и клинических дисциплин . . . . .

4

Объект и методы анатомического исследования . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5

Структурная организация человеческого организма . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6

Области человеческого тела . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

17

Плоскости, оси и основные ориентиры в анатомии . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

19

Краткий очерк развития человеческого организма . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

21

Вопросы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

23

ИСТОРИЯ АНАТОМИИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

24

Первые сведения о строении человеческого организма . . . . . . . . . . . . . . . . .

24

Анатомия Древней Греции . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

25

Анатомия Древнего Рима . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

27

Анатомия Средневековья . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

27

Анатомия эпохи Возрождения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

29

Развитие анатомии в России в XVII—XIX веках . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

31

История кафедры анатомии Медико хирургической (Военно медицинской)

 

академии . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

34

История анатомии в России в советский период и в настоящее время . . . . .

41

Вопросы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

45

Ч а с т ь I. ОСТЕОЛОГИЯ

 

ОБЩАЯ ОСТЕОЛОГИЯ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

48

Функции скелета . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

48

Кость как орган . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

49

Классификация костей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

50

Внутреннее строение костей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

51

Внешнее строение костей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

54

Химический состав кости и ее свойства . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

54

Механические свойства кости . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

55

Развитие костей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

56

СКЕЛЕТ ТУЛОВИЩА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

60

Позвоночный столб. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

60

Общие черты строения свободных позвонков . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

60

Шейные позвонки. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

61

Грудные позвонки. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

62

Поясничные позвонки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

63

Крестец . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

64

Копчик . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

65

Кости грудной клетки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

65

Ребра . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

65

Грудина . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

66

СКЕЛЕТ ГОЛОВЫ — ЧЕРЕП . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

68

Общая характеристика черепа. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

68

Общие принципы строения костей черепа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

70

562

Содержание

Кости мозгового черепа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . 70

Затылочная кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 70

Теменная кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 72

Лобная кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 73

Решетчатая кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 75

Височная кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 76

Клиновидная кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 79

Кости лицевого черепа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 82

Верхняя челюсть . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 82

Нёбная кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 84

Скуловая кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 85

Носовая кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 85

Слезная кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 85

Нижняя носовая раковина. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 86

Сошник . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 86

Нижняя челюсть . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 87

Подъязычная кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 88

Череп в целом . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 89

Мозговой череп . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 89

Лицевой череп . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 94

Глазница . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 94

Костная носовая полость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 96

Костный остов полости рта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 98

Височная ямка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 98

Подвисочная ямка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 98

Крыловидно нёбная ямка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 99

КОСТИ ВЕРХНЕЙ КОНЕЧНОСТИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 99

Кости пояса верхней конечности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 100

Лопатка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 100

Ключица . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 101

Кости свободной верхней конечности. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 102

Плечевая кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 102

Кости предплечья . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 103

Кости кисти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 104

КОСТИ НИЖНЕЙ КОНЕЧНОСТИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 107

Кости пояса нижней конечности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 107

Тазовая кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 107

Кости свободной нижней конечности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 110

Бедренная кость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 110

Надколенник . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 110

Кости голени . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 111

Кости стопы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 113

Вопросы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 116

Ч а с т ь II. АРТРОСИНДЕСМОЛОГИЯ

 

ОБЩАЯ АРТРОСИНДЕСМОЛОГИЯ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 120

Непрерывные соединения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 121

Прерывные соединения. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 124

Содержание

563

 

 

 

 

Принципы классификации суставов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128

Факторы, определяющие объем движений в суставах . . . . . . . . . . . . . . 130 Принципы чтения рентгенограмм костей и суставов . . . . . . . . . . . . . . 131

СОЕДИНЕНИЯ КОСТЕЙ ТУЛОВИЩА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

135

Соединения свободных позвонков . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

135

Соединение крестца с копчиком . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

137

Соединения I и II шейных позвонков между собой и с черепом . . . . . . . . .

138

Позвоночный столб . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

140

Соединения ребер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

142

Грудная клетка в целом . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

143

СОЕДИНЕНИЯ КОСТЕЙ ЧЕРЕПА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

145

СОЕДИНЕНИЯ КОСТЕЙ ВЕРХНЕЙ КОНЕЧНОСТИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

147

Соединения костей пояса верхней конечности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

147

Соединения костей свободной верхней конечности . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

148

Плечевой сустав . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

148

Локтевой сустав . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

150

Соединения костей предплечья . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

152

Лучезапястный сустав . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

153

Соединения костей кисти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

154

Соединения костей пальцев . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

157

СОЕДИНЕНИЯ КОСТЕЙ НИЖНЕЙ КОНЕЧНОСТИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

158

Соединения костей пояса нижней конечности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

158

Таз в целом . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

160

Соединения свободной нижней конечности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

162

Тазобедренный сустав . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

162

Коленный сустав . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

164

Соединения костей голени . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

168

Соединения костей стопы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

169

ОСНОВЫ РЕНТГЕНОАНАТОМИИ КОСТЕЙ И ИХ СОЕДИНЕНИЙ . . . . . . . . .

175

Рентгеноанатомия костей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

175

Рентгеноанатомия соединений костей . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

182

Рентгеноанатомия позвоночного столба . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

183

Рентгеноанатомия грудной клетки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

189

Рентгеноанатомия черепа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

190

Рентгеноанатомия костей и суставов верхней конечности . . . . . . . . . . . .

195

Рентгеноанатомия костей и суставов нижней конечности . . . . . . . . . . . .

201

Вопросы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

210

Ч а с т ь III. МИОЛОГИЯ

 

ОБЩАЯ МИОЛОГИЯ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

212

Функциональное назначение скелетных мышц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

213

Форма скелетных мышц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

213

Принципы классификации мышц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

215

Строение мышц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

216

Принципы работы мышц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

219

Факторы, определяющие силу мышцы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

221

Вспомогательный аппарат мышц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

222

Развитие мышц . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

226

Принципы изучения частной миологии . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

228

564

Содержание

МЫШЦЫ СПИНЫ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . 229

Поверхностные мышцы спины . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 230

Мышцы, прикрепляющиеся к костям верхней конечности . . . . . . . . .

. . . . 230

Мышцы, прикрепляющиеся к ребрам . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 231

Глубокие мышцы спины . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 232

Длинные мышцы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 232

Короткие мышцы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 235

Фасции спины . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 235

Топография спины . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 235

МЫШЦЫ ГРУДИ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 236

Мышцы груди, прикрепляющиеся к костям верхней конечности . . . . .

. . . . 237

Собственные мышцы груди . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 237

Фасции груди . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 239

Топография груди . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 240

МЫШЦЫ ЖИВОТА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 240

Переднелатеральная группа мышц живота . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 241

Длинные мышцы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 241

Широкие мышцы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 242

Задняя группа мышц живота . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 243

Фасции живота . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 244

Топография живота . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 244

ДИАФРАГМА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 247

МЫШЦЫ ШЕИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 250

Мышцы, расположенные спереди от гортани и крупных сосудов . . . . .

. . . . 251

Поверхностные мышцы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 251

Мышцы, прикрепляющиеся к подъязычной кости . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 252

Глубокие мышцы шеи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 255

Латеральная группа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 255

Медиальная группа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 255

Подзатылочные мышцы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 256

Треугольники шеи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 257

Фасции шеи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 257

Межфасциальные клетчаточные пространства шеи . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 260

МЫШЦЫ ГОЛОВЫ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 261

Мимические мышцы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 262

Мышцы крыши черепа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 262

Мышцы наружного уха . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 263

Мышцы окружности глаза . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 264

Мышцы носа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 264

Мышцы окружности рта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 265

Жевательные мышцы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 266

Фасции головы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 268

Топография головы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 268

МЫШЦЫ ВЕРХНЕЙ КОНЕЧНОСТИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 269

Мышцы плечевого пояса . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 270

Мышцы плеча . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 272

Передняя группа мышц плеча . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . 272

Содержание

565

 

 

 

 

Задняя группа мышц плеча . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 Мышцы предплечья . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 Передняя группа мышц предплечья . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 Задняя группа мышц предплечья . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 Мышцы кисти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 Латеральная группа мышц кисти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 Медиальная группа мышц кисти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 Средняя группа мышц кисти . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 Фасции верхней конечности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 Топография верхней конечности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283

МЫШЦЫ НИЖНЕЙ КОНЕЧНОСТИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286

Мышцы таза . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287

Внутренние мышцы таза . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287

Наружные мышцы таза . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288

Мышцы бедра . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290

Передняя группа мышц бедра . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290

Медиальная группа мышц бедра . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292

Задняя группа мышц бедра . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292

Мышцы голени . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293

Передняя группа мышц голени . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294

Латеральная группа мышц голени . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295

Задняя группа мышц голени . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296

Мышцы стопы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298

Мышцы тыла стопы . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299

Мышцы подошвы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300

Фасции нижней конечности . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302

Костно фиброзные каналы и синовиальные

влагалища сухожилий

на стопе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306

Топография нижней конечности . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309

Вопросы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317

Ч а с т ь IV. СПЛАНХНОЛОГИЯ

ОБЩАЯ СПЛАНХНОЛОГИЯ . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320

Принципы строения полых органов . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321

Принципы строения паренхиматозных органов .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324

ПИЩЕВАРИТЕЛЬНАЯ СИСТЕМА . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325

Полость рта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326

Зубы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329

Язык . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334

Слюнные железы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339

Нёбо . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341

Глотка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344

Пищевод . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348

Желудок . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351

Тонкая кишка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355

Двенадцатиперстная кишка . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356

Брыжеечная часть тонкой кишки . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359

Печень . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361

Желчный пузырь . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366

566

Содержание

 

 

 

 

 

 

Поджелудочная железа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

367

Толстая кишка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

369

Морфофункциональные особенности брюшины . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

376

Обзор органов брюшной полости . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

384

Анатомо топографические особенности строения полости брюшины . . . . .

388

Развитие органов пищеварительной системы. Варианты и пороки

 

 

их развития . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

392

Развитие лица . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

392

Пороки развития лица . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

395

Развитие брюшины и некоторых органов пищеварительной системы . .

396

Аномалии и пороки развития органов пищеварительной системы .

. . . .

398

СИСТЕМА ОРГАНОВ ДЫХАНИЯ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

400

Нос . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

400

Околоносовые пазухи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

404

Гортань . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

406

Хрящи гортани . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

407

Соединения гортани . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

409

Мышцы гортани . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

411

Полость гортани . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

414

Строение стенки гортани . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

417

Трахея . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

417

Бронхи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

419

Легкие . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

419

Плевра. Плевральная полость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

428

Средостение. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

432

Развитие органов дыхания. Аномалии развития . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

434

СЕРДЦЕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

436

Внешнее строение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

436

Строение стенки сердца . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

442

Топография сердца . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

445

Круги кровообращения и работа сердца . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

447

Перикард . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

448

Развитие сердца . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

450

Особенности кровообращения плода . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

451

Аномалии положения и пороки развития сердца и крупных присердечных

 

сосудов . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

453

МОЧЕВАЯ СИСТЕМА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

454

Почки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

454

Мочевыводящие структуры почки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

461

Мочеточник . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

462

Мочевой пузырь . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

463

Развитие органов мочевой системы. Аномалии развития . . . . . . . . . .

. . . .

465

МУЖСКИЕ ПОЛОВЫЕ ОРГАНЫ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

467

Мошонка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

468

Фасциальные оболочки яичка и семенного канатика . . . . . . . . . . .

. . . .

469

Mужская половая железа (яичко) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

471

Семявыносящий проток . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

474

Семенной канатик . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .

475

Содержание

567

Семенные пузырьки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

476

Простата . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

477

Бульбоуретральные железы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

480

Мужской половой член . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

480

Мужской мочеиспускательный канал . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

485

Развитие органов мужской половой системы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

488

Опускание яичек . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

491

Аномалии развития органов мужской половой системы . . . . . . . . . . . . . . .

493

ЖЕНСКИЕ ПОЛОВЫЕ ОРГАНЫ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

495

Яичник . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

496

Рудиментарные придатки яичника . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

500

Матка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

501

Маточная труба . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

505

Влагалище . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

506

Наружные женские половые органы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

508

Женский мочеиспускательный канал . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

510

Развитие женских половых органов. Аномалии развития . . . . . . . . . . . . . .

511

МОЛОЧНАЯ ЖЕЛЕЗА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

513

ПРОМЕЖНОСТЬ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

515

Особенности женской промежности . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

521

ЖЕЛЕЗЫ ВНУТРЕННЕЙ СЕКРЕЦИИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

522

Щитовидная железа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

523

Околощитовидные железы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

525

Тимус . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

527

Эндокринная часть поджелудочной железы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

528

Надпочечники . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

529

Шишковидная железа (эпифиз) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

531

Половые железы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

532

Гипофиз . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

532

РЕНТГЕНОАНАТОМИЯ ВНУТРЕННИХ ОРГАНОВ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

535

Рентгеноанатомия органов пищеварительной системы . . . . . . . . . . . . . . . .

535

Рентгеноанатомия органов дыхательной системы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

544

Рентгеноанатомия сердца и крупных присердечных сосудов . . . . . . . . . . . .

549

Рентгеноанатомия органов мочевой системы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

551

Рентгеноанатомия органов мужской половой системы . . . . . . . . . . . . . . . . .

553

Рентгеноанатомия органов женской половой системы . . . . . . . . . . . . . . . . .

554

Вопросы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

555

От автора . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

560

Учебное издание

Иван Васильевич Гайворонский

НОРМАЛЬНАЯ АНАТОМИЯ ЧЕЛОВЕКА

Т о м 1

Учебник для медицинских вузов

8 е издание, переработанное и дополненное

Редакторы: Пугачева Н. Г., Атаманенко Н. Н. Корректор Полушкина В. В.

Дизайн и компьютерная верстка Илюхиной И. Ю.

Подписано в печать 16.09.2013. Формат 70 × 1001/16. Усл. печ. л. 46,15. Печ. л. 35,5.

Тираж 3000 экз. Заказ №

ООО «Издательство „СпецЛит“».

190103, Санкт Петербург, 10 я Красноармейская ул., 15, тел./факс: (812) 495 36 09, 495 36 12, http://www.speclit.spb.ru

«Первая Академическая типография „Наука“» 199034, Санкт Петербург, 9 я линия, 12