- •Т. С. Тягинован амн
- •Фольклорные материалы из репертуара т. С. Тягиновой
- •Знаток сокровищ старины глубокой
- •От составителя
- •Аадм эк заясн мәәдрин гегән
- •Хойр бурхна тәрн
- •Әәлдхин зәрлг
- •Кезәнә яһҗ нег лам дордын орнд одсна тускар
- •Хойр өвгнә күүндвр
- •Нурв гелңгин тууҗ
- •Галдман
- •Япона туск тууҗ
- •Харадан кесн тус
- •Сәрсн җивртә бабуха
- •Туулан сүл хар
- •Тоһруна тууҗ
- •Бөөсн бас заячлаһан зарһлцна
- •Зурмна андһар
- •Сохр номин күцл
- •Сидтә туульс
- •Хойр хулһнын күүндән
- •Алтн нуһсн
- •Хоңһр яһҗ җаңһрт хадмуд хәәсн
- •Күүнә кишг күн авч чаддго
- •Бәәцин туульс
- •Өөт мергн темн
- •Мектә өвгн
- •Биив-ятх
- •Мектә хулхач
- •Эргү залу
- •Ухата көвүн
- •Заян-сәкүсн
- •Һәргтә көвүн экиннь зүрк авдг
- •Хойр үр яһҗ марһснь
- •Хумха толһа
- •Кезәнә нег донта гергнә кесн әәль*
- •Нег залу һос уйҗасн сууна.
- •Нег байн залу көвүндән деесн хазар өгнә.
- •Нег байна көвүн әрк уудг, көзр нааддг һәргтә бәәҗ
- •Нег эмгнә һанцхн көвүнь...
- •Көвүн гер авхла тәвдг йөрәл
- •2. Дора* һазрин шаваш
- •Сайг сәәхн зеерднь
- •Церн зәәсңгин дун
- •Хар келн тоһрун
- •Өндр уулын белднь
- •Цаһан толһата борнь
- •Луузн шарнь
- •Тоһруна биилдг айс
- •Күүк яһҗ шинҗлдг, көвүнд яһҗ гер авдг
- •Йирин яһҗ юмнас хадмндг берәчүд
- •Сиврин дун
- •Иньг чамдан
- •Долан үйдән
- •Домгуд болн тууҗс. Легенды и предания
- •Аадм эк заясн Мәәдрин гегән
- •Галдман
- •Туульс. Сказки. Аң-адусна туск туульс. Сказки о животных
- •Бәәцин туульс. Бытовые сказки
- •Мектә хулхач
- •Эргү залу
- •Ахр тууҗ. Короткие истории
- •[Яс] кемәлһн. Сказывание по кости
- •Йөрәлмүд. Благопожелания
- •Көвүн әәрмд одхла тәвдг йөрәл
- •Шавашмуд. Шаваши
- •Ут дуд. Протяжные песни
- •Хар келн тоһрун
- •Өндр уулын белднь.
- •Цаһан толһата борнь
- •Сөм хамрта пранцнь
- •Чон чиктә шарһнь
- •Тоһруна биилдг айс
- •Авъясмуд. Обычаи
- •О репертуаре т. С. Тягиновой
- •Т. С. Тягинован дуулдг дуудын тускар
- •С. Тягинован амн
- •Фольклорные материалы из репертуара т. С. Тягиновой
АҢ-АДУСНА
ТУСК ТУУЛЬС
Ик
кезәнә нег һазадын орнас нег орн-нутг
бөкүниг илгәнә: «Чи йовад, әлд әмтә-киитә
юмн бәәнә йовад, цусинь шимәд авад ир.
Кемр әмтәхн болхла, бидн дәәләд-дәәчәд
цусинь оч шимхвдн», - гинә.
Тиигәд
бөкүн эн һазр деер әмтн бәәхиг медәд,
цусинь шимҗ авч хәрхәр седнә. Тиигәд
энүг харада үзәд келнә: «Чи әлдәс ирҗ
йовх юмбч? Би чамаг шинкн үзҗәнәв», -
гинә.
Тиигхлә
бөкүн тиигҗ келнә: «Ай, намаг тиим нутгас
тиим даалһвр өгвә», - болна.
Тиигхлә
харада бөкүниг бәрҗ авад, келинь татад
авчкна. Тиигәд бөкүн җиигәд үлдснь эн
болдгчн. Тиигәд эн харада кеер кемр
йовсн цагт мел эрк биш күүнә өмнәһүр
мел толһала харһн ал- дад деләд ниснә.
Эннь келҗәх юмн болдгчн: «Ик кезәнә би
тиигҗ әмтә-киитә тадниг харссн болдв»,
гиҗ темдгән өгчәх юмн болдгчн. Эн бас
эцкин зөөрәс.
Өдгә
цагт би [19]87-гч җил соңслав хойр залу
күүндҗәсиг. Ти- игхд село Советское
билә. Бидн автобусар Больш[ой] Царын
орҗ йовлавдн. Авт[обусн] ст[анцд] 30 мин.
зогсла.
Эн
хойр залу келҗәнә: «Эн авт[обусн] ст[анц]
һурвн җ[ил] хооран тосхгдла».
«Тиигәд
нег сонь юм би үзв, - гинә негнь. - Мел
дигтә нег цөөкн харада нисчәлә, - келнә.
- Эн харадас әвр ухата, - гинә. - Эдн
бәрҗәсн герин орад үр кевә, - гинә. - Мел
белн болҗ одхла, нег богшуда тер үүртнь
орад суучкад һарчахш, - гинә. - Тиигхлә
эн харадас тиим үр кесн көк ла шавр
амндан зөөһәд эн богшудаг тас бүтүләд
хаачква, - гинә. - Нег харада үлдәд чонкад,
богшудаг нискәҗәхш».
Тиим
болҗ харадан туск. Тиим ухата көдлмшч
болҗана эн шо- вун. Тер богшуда белн
үүрт өндглхәр седҗ. Би келнәв: «Тадн
яһад эс богшудаг сулдхвт?» - гихлә,
келнә: «Яһад? Пусть медг».
37Харадан кесн тус
Сәрсн
җивртә бабуха* сард һурв җиргнә: «Җиргн
гиҗ җиргхшвли, җирһл дуудад җиргнәв».
Кезәнә
хәльмг герин завгт бабуха зәрмднь кевтҗ
бәәҗ. Тиигәд тер асхн болни аль сө болни
бабуха җиргхлә, тер герин эзн улс байрлдг
бәәҗ. «О-о, хәәрхн, эн сән йорта юмн», -
гиҗ келдг бәәҗ.
Не,
күн болһна герин завгт бабуха бәәдго
бәәҗ. Нам эн бәәсн бийнь җиргдго болна,
бәрхәр седхлә, эн бәргддго юмнчн. Иим
бас нег сонь юмн бәәҗ.
Не,
эн бабуха алвтдан тас юм өгдгочн, яһад
гихлә, җивртин үклин эзн алвт ирхлә, эн
хумсан үзүлдгчн: «Я-а, би хумстнлм би
яһад чамд үрән өгхмби?» - болна.
Не,
тиигхлә җивртин эзн алвт иткәд, җивр
дорк хумсинь үзәд, күүкдинь үкүллго
йовҗ одна.
А
хумстын үклин эзн алвт ирхлә, эн хумсан
бултулчкад, җиврән үзүлнә: «Я-а, би
җивртд алвтан өгнәлм, би җивртәлм.
Хәләхнчн яһҗ намаг нисч йовхинь», -
болад, бас күүкдән үклин эзн алвтд юм
өгхш.
Тиим
мектә болдгчн эн бабуха. Тер төләд дала
болдгнь эн болдгчн.
Туулан
сүл хар болдг учринь-тәәлвринь эн
болдгчн.
Кезәнә
нег эгч дү хойр күүкн ааван уга цагт
һалын цогт нег бичкн тоһш болһҗ идҗәҗ.
Тиигҗәтл генткн экнь орад ирнә. Экнь
өңгрсн бәәҗ. Кезәнә өңгрсн күн һурвн
җил болад, хәрү әмдрәд ирдг бәәҗ. Тиигәд
эн экнь ирҗ йовсн бәәҗ. Эн хойр эцкән
ирҗ йовна гиһәд әәчкәд, чочн тусад, экән
халун көөтә чимкүрәр цокад көөнә: «Я-а,
кезәнә үксн чи иигҗ ман хойриг әәлһдмчи?»,
- болад.
Тиигәд
экнь дорасн бор туулад хүврәд һарад
гүүҗ. Тер чимкүрин ормнь эн туулан сүүлд
нег бичкн хар болад үлдҗ болна. Мел
энүнә хөөн өңгрсн күн әмдрҗ ирхән уурч.
Иим бас нег сонь юмн бәәҗ. Чилвә.
38Сәрсн җивртә бабуха
Туулан сүл хар
