4. Чумашг өңгтә торһнь

Примечание Т. С. Тягиновой: «Эн дун холд мордсн күүкн төркән санад һарһсн дун, гиҗ эн тоотыг нанд экм зааҗ өглә. «Юнчн дун онц- онц учрта юмн», - гиҗ келлә». Песня замужней девушки, тоскующей по своим родным кочевьям.

5. Сартгаснь һарсн салькн

Пояснение Т. С. Тягиновой: «Эн дун Алтан торһуд һарһсн, тер Шинҗәнә хәльмгудын һарһсн дун гиҗ мини эк келдг билә. Кеегинь, иньг- амргнь, ах-дүнь йовсн тер цагт Алтан торһуд һарсн гиҗ тедниг келдг бәәҗ. Тер цагт грамотн бәәсн биш әлк җил, әлдәрән одсинь эс меддг». 6. Церн зәәсңгин дун. Примечание Т. С. Тягиновой: «Яшкульск районд эн дууг эс меддг күн цөөкн болх. Мини эк, наһцх, залу цуһар дуулдг билә эн дууг. Эн дун учрта дун. Ярһчн Эрктнд Ик Цоохрт, тохан кесг дерәнә әңг нег икл нертә зәәсң бәәсмн, Церн зәәсң гиһәд. Угатя улст йир нөкд болдг, малынь, хот-хоолынь, мөңгәрчн өгдг.

Хәльмг һазрт күн маши үзәд уга цагт легковой машиһәр гүүлгсн, тегәд Советин йосн ... көвү шинжләдмедәд бәәҗ.

Байн зәәсң күүнә көвүн сурһульта, тегәд эцкдән келнә: «Ай, ааҗ, ааҗ, йосн хольврн гиҗәнә, һазадын орн тал һарч йовхм, - гинә. - Бидн хойр пар царан хулдсн бийнь йовҗ чадхвдн», - гинә.

Эцкнь келнә: «Я-а, ю келнәч, манд угатя улс герч болад, юм келгшго», - болад сууна.

Нег генткн Астраханяс орс церг ирәд, эцк көвүн хойриг авч одад хачкна, малынь шаңд авчкна. Тегәд отг-нутгнь һундад һарһсн дун болҗана, айснь гейүртә».

Историческая песня, посвященная зайсангу Ики-Цохоровского улуса Церену, которого во время становления Советской власти расстреляли вместе с сыном.

7. Хар келн тоһрун

По мнению Т. С. Тягиновой: «Хар келн тоһрун» эк-эцкдән һарһсн дун, ач-тусиннь төлә. Эн дун эк-эцкән ачлад һарһсн дун».

Свадебная протяжная песня, исполняемая выходящей замуж девушкой своим родителям.

7. Җаңһрин дун

Торжественная протяжная песня, прославляющая правителя эпической страны Бумба - Джангар хана.

177

7. Өндр уулын белднь.

Примечание Т. С. Тягиновой: «Эн күүкн мордсн цагт дуулдг дун, тегәд тер күүкн уульхм болҗана». Свадебная обрядовая песня, исполняемая невесте перед ее выездом из дома.

7. Цаһан толһата борнь

«Эн дун холд мордсн күүкн Цаһан, Зул болхла, ахнр-дүүнрән ирх гиһәд тосхар теднән санад бийнь һарһсн дун. Кезәнә Цаһан Сар, Зул сариг бүкл сардан элгн-садан эргәд нәәрлдг бәәҗ. Ода цагт тер Шинҗәнә хәльмгуд бас тер авъясарн бүкл сардан нәәрлнә, Цаһан Сар, Зул сариг. Иим нег сонь йовдл бәәнә», - отмечено исполнительницей.

Лирическая протяжная песня вышедшей замуж девушки, ожидающей приезда своих братьев.

7. Сөм хамрта пранцнь

Исполнительницей отмечено: «Эн дун 1812 җил һарсн дун. Әрәсән церг Пранциг диилснә темдг».

Историческая песня об участии калмыков в Отечественной войне 1812 года.

7. Чон чиктә шарһнь

Т. С. Тягиновой приписано в конце текста песни: «Эн дун частр дун гиҗ нерәдгднә. Эн дун нег дәәнд нег көвүн пленд бәргдәд үлднә. Тегәд нег хар саната күн авһ гелңднь ирәд келнә: «Та, тер ач көвүһән сулдхтн. Би дала мөңг өгнәв гиһәд прошение бичтн, - болна. - Би танд бичҗ өгсв», - гинә. А бийнь бичнә: «Эн көвүг алтн» гиһәд. Тегәд авһ гелң һаран тәвҗ өгнә, тер көвүг хаһад алчкна. Тиигәд тер цаасан авчкад, тер көвүнә һарһсн дун болдг гиҗ әмтн келнә».

7. Тәмәнд ботх авхуллһн

По мнению исполнительницы, песня авторская: «Эрнҗәнә Костин бичсн дун. Айснь әмтнә».

Текст данной народной обрядовой песни опубликован в книге К. Эрендженова «Цецн булг», вероятно, поэтому исполнительница считает эту песню авторской. Песня исполнялась при отказе верблюдицы от верблюжонка.

7. Өндр-өндр уулднь

Примечание Т. С. Тягиновой: «Китдин дун. Китайд дасч авсн дун. Торһуд тенд нутган санад һарһсн дун, гинә». Песня пополнила

178