Көвүнь түүрчәд, нам яахан олҗ ядад, тег орад, довтлад йовҗ одна. Асхнднь гертән ирәд бас шуукрад йовад бәәнә. Гергнь сурна: «Не, ода юн болва?» - болна.

«Эцкм дәкн намаг зовава. Модн хәәснд мах чанад, эцкән хаңһа, - гинә. - Би нам яахан медҗ ядад довтлад әрлв», - гинә.

Гергнь бас хах татад, һочкнад инәнә: «Э-э, чавас, тертн һанздм тәмк нерҗ ас гисн үг. Маңһдур келтн: «Аав, аль һанзан өглт, би Танд модн хәәснд мах чанҗ өгсв» гиһәд, тәмк нерҗ өгтн» гиһәд, сәәхн түңгрцгтә тәмк залудан өгнә бер.

Тиигҗ залудан ухата бер уха зааҗ дасхҗ, кү кеҗ авч гиһәд эн тууҗ чилнә. Эн бас учрта тууҗ, ухата болхла, сантн, сүүлтә болх- ла, шармтн*.

Не, эн күүкиг мордулад һарһҗаһад, экнь күүкндән заквр өгнә: «Не, хәәмнь, күүкм минь, чи ода өсәд-босад, күүнә һазр күндтә болдмн, көлән чаңһур ишкҗ йов, - гинә. - Асхн ора, сөөнь өрәл күртл мел кех-йовх юман кевтнь кеҗә, сө кесн юмн күн кеҗ өгсн әдл болдмн, - гинә. - Уудг уланан ууһич, хәәмнь, унтдг нөөрән тат, - гинә. - Сө унтхларн, толһаһан таг-яг кеһәд боочкад унт, - гинә. - Өрүн өрлә босад, толһаһан кевтнь тәәләд серүлдг, - гинә. - Хәрнь энүг чи бичә март», - болна.

Күүк авхар одсн залуһиннь ик авһ энүг соңсчкад, алң болна, «Ода эннь юн гидг заквр болҗахм?» гиһәд икәр өврнә.

Тиигн гихнь экнь теҗгәһәр келҗәсн бәәҗ, күүкән бичә мар- ттха гиһәд. Сө толһаһан таг кеһәд бо гиснь иим бәәҗ: сө одад, хадмудыннь хәльмг гериннь өркиннь бүчәс авад, һазрт һас шааһад бооҗа гисн үг бәәҗ. Юңгад гихлә сө ик салькн көдлхлә, хәльмг гериг авад шивчкдмн. Тер төләд тегәд сөөд боодг болҗана, һазрас архлҗах юмн болҗана. Би долан насн күртлән хәльмг герт өсләв, эн тоотыг меднәв.

Өрүн эрт босад толһаһан тәәл гиснь эн болна: эрт босад цуһарананнь өркинь сек гисн үг болҗана. Тиим уха экнь зааҗ. Эн бас мел өңгәр келсн үг биш, гүн ухана көрң болҗана.

14. Мектә өвгн

Кезәнә нег мектә өвгн бәәҗ. Не, тиигәд эн соңсла, меднә: нег үүсрт уга күчтә маңһс бәәдич. Не, эн өвгн тер маңһсиг гетнә. Нег бәрҗ авад мел энүг би диилхв гиҗ санад гетнә.

60

Нег дәкҗ тер маңһс йовҗ йовна. Тиим чидлтә күн кенәс әәхм. Не, эн өвгн харһад, «Кукн, мендви?» - болна.

Маңһс: «Менд, мендт», - болна.

Намр болҗ йовсн цаг бәәҗ. Тиигәд өвгн келнә: «Не, би чамла нег марһа кехәр бәәнәв», - болна, маңһснь келнә: «Не, келтн, яма- ран марһа нанта кехәр бәәхмт?» - болна.

«А вот ямаран, - гинә. - Ода удлго мөсн көрх биший? Та тер мөснд толһаһан зуг һарһад көрч чадхв?» - гинә өвгн.

Тиигхлә маңһс келнә: «Ха, тертн нанд наачах күүкдлә әдл юмн болҗахов», - гинә.

«Не, сән» гиһәд маңһс өвгн хойр бооцна. «Тер сарин, тер цагла би ирәд хәләхв таниг үнәр келҗәх, худлар келҗәхитн» болад, өвгн аминь авад йовҗ одна.

Тер маңһс нам учртан авлго бас йовҗ одна.

Не, цаг давна, генткн маңһс санна: «Э-э, тер өвгн тиигҗ келсн биший? Би худлч боллго оч көрх кергтә» гиһәд, одад, тер бооцсн нуурт ирәд, толһаһан һарһад көрнә.

Э-э, өвгн аашна, «келсн үг - керчсн модн» гиһәд, бүстән сүк хавчулсн келнә өвгн: «Не, хәәмнь көрвч?» - болна.

Маңһс келнә: «Э-э, өвгн би келлүсв танд мини үг лавта, көрв», - гинә.

Тиигхлә өвгн келнә: «Не, чини толһа би ода чавчдм» гиһәд сүкән далад[ад] аашна. Тиигхлә маңһс инәмскләд, «Ха, арһулдҗатн» гиһәд, үләһәд оркна. Өвгн нисәд йовҗ одна. Нег ирнә, хойр ирнә өвгн сүкән даладад, маңһс бийдән өөрддхш терүг.

Тиигхлә өвгн йовҗ одна. Хол биш нег өвгн үкр хәрүлҗ йовҗ. Эн мектә өвгн тер өвгн тал ирәд сурна: «Ай, өвгн, мөсн деер юуна арсн бат болдви?» - гинә.

Тиигхлә тер өвгнь келнә: «Йир күүнә арснас бат юмн уга болдм», - гинә.

Мә чамд, мектә өвгн одак үкрч өвгиг алад, арсинь көлдән бооҗ авад, хәрү маңһс тал ирнә. Тиигәд ирәд маңһсиг толһаһинь чавчад алчкна. Тегәд маңһс келсн болдг: «Муха юмб, чамаг көгшн зүгдг үләлго, сорчкхм бәәҗвли», - гиҗ.

Иим сонь йовдл бас эн тууҗ. Энүнә учр-утхнь тер, күүнд үлү нүд үзснә йовдл, эс гиҗ иим нег үлүгүр бәәнә: Сәәнд му дурго, саран сарулд хулхач дурго гидг. Мел тер йовдл эн маңһсд һарсн

61