Не, шулун гидгәр алад, эвдәд, махна ик зууһинь туңку залуд өгәд тәвчкнә. Дәкәд нам толһаһинь бас өгнә.

Не, тиигәд хулхач залу ирәд, элкән автл инәһәд, мөрнә ма- хан чанад идәд бәәнә, юңгад гихлә эн мөрнь тер туңку залуһин мөрн болҗана. Тер хулхач залу меддг бәәсмн әлд, кезәчн тушата бәәдгинь.

Не, иигәд-тиигәд туңку залуһин махнь чиләд, толһаһан хуух- лад чанҗ идх болна. Тер хоорнд туңку залуһин мөринь чон идчксн болҗ һарна. Тер хулхач тиигәд өмнәснь белдчксн: арсинь шуулад- булад, дөрвн көлинь чөдртәһинь үлдәһәд.

Тиигәд тер туңку залу гергндән келҗ бәәәнә: «Ай, акад юмби, санад-санад бәәхнь сааргчна толһа болад бәәдмби?» - гиҗ.

Тернь мел чик бәәсн болҗана. Тер йоста хулхач хот эргүләд, тенүлчкәд, икл холд йовсн күн болад, будта өдр одак туңку залуһин тушата мөринь алад, түүнтә хоюрн ик зу махинь туңку залуд толһатаһинь өгәд, тиигҗ хулха кехәр седдг ухаһинь таслсн болҗана. Ташр мөрн уга үлдҗәх арһ уга аман өгсн, үг келдг арһ уга. Тиим һәргтә залу бәәҗ. Иигәд чилнә.

18. Ухата көвүн

Кезәнә нег көвүнә экнь өңгрнә. Экән көвүн оршачкад, мел гейүрәд бәәнә: «Э-э, көөрк, намаг асрад өргсн ээҗм хәәрн, алтн шар уурган көкүләд асрсн ээҗм минь» гиһәд.

Тиигәд нег дәкҗ эн көвүн хурлд ирәд келнә: «Йир мини экм юн төрлд төрсн болх» гиһәд, бичг-бурхнд хәләлһнә. Тиигәд бичг- бурхнд һардг болна: «Тиим-тиим икл байн күүнд һал-һулмтд зог- счах тулһд төрҗ», - гинә.

Тиигәд эн көвүн терүг медҗ авчкад, тер байн күүнд одад, мөргәд, сөгдәд сурна: «Йир буйн болтн, нанд эн тулһан хулдхнт. Нанд йир таасгдҗана», - болна.

Тер байнь келнә: «Я-а, һә бол цааран, чамд мини тулһ йир таасгдҗахла, ав тиигәд. Чини мөңгн угаһар эврәм* мөңгән әлдән кехв гиҗәнәв», - гинә. Тиигхлә көвүн сарсхлзад, байрлад, тер тулһиг үүрәдчн үкм хурдар һарад гүүнә.

Тиигәд эн көвүн җил җилдән, җилин арвн хойр сардан ээмәсн буулһл уга йовна. Эн яһад гихлә, тер экиннь шаң хәрүлхәр седәд,

66

иигәд эн тулһиг үүрәд йовдгнь энчн. Тегәд җе гиһәд хойр ээминнь махнь илҗрәд ясндан күрнә.

Тиигәд эн көвүн дәкәд бурхн-номд үзүлнә, бичг-бурх татулна. «Не, ода би экиннь ач-тусинь хәрүлсн болхв? Хәләтн, - гинә, - мини хойр ээмиг» гиһәд лам-шаҗнд үзүлнә.

Не, тиигәд ламнр ном татад, бичг-бурх татхла, һарна: «Зуг негхн сө, киитн сө босад, халун орнасн, чамд көкән өгсн мел тер ач-тус хәрҗ», - гиҗ бичг-бурхнд һарсн болдгчн. Түдү дүңгә эк- эцкин кесн ач-тусиг эн насндан тас хәрүлҗ чадшгочн, түдү дүңгә ик ачта-туста юмн болдгчн.

Хәрнь, медҗ үзҗ йовцхатн. Иим учрта тууҗ эн. Түдү дүңгә заян-сәкүсән ачлх йоста юмн болдгчн, эс гиҗ эк-эцкән күндлх, ачлх зөвтә юмн болҗана. Ода мана өдгә цагт эк-эцкән ачлх, күндлх биш, нам тедн ацан болна. Зәрмнь нам нохаһас дора санна. Эннь мел худл биш. Хәрнь тер. Иигәд эн чилнә.

19. Заян-сәкүсн

Кезәнә нег баахн бер көвүн хойр бәәҗ. Тегәд нег бичкн үрн һарна, мел һарснас авн гемнәд бәәдг болна.

Не, тиигәд нег медлһчд эдн одна. Тернь келнә: «Энүнтн хотнь муудҗана, хөөнә шөл өгтн», - болна. Нам нег хөөтә бәәҗ.

Ирәд, көвүн тер хөөһән алхар бәрәд авна, тиигхлә нохань көвүг авч идн алдад мел күч өгхш. Тегәд эзн көвүн нохаһан хад* алчкна. Арднь хөөһән алад үрндән шөл өгнә.

Үдү-түдү болна, үрнь нам сән болхш. Тегәд эн хойр хурл орна, учран келнә: «Не, эн му үрн һарснас авн мел үкҗ алдад гемнәд бәәнә, - болна. - Медлһчд одвдн, шөл өгтн, - гилә. Нам негхн хөөтә биләвдн, тенүгән алад, шөл өгвдн. Терньчн тус болсн уга. Ода нам яахв гиһәд, ламнр, танд ирвдн», - болна көвүн.

Тиигхлә бичг-ном татад хәләнә, келҗәнә лам: «Я-а, яһлав, мел тас өңгәр тер хөөһән алҗч. Тер хөөнчн хара хөн биш бәәҗ, экинчн сүмсн бәәҗ. Тер нохаһан яһад алвчи? - болна. - Тер нохачн эц- кинчн сүмсн бәәҗлм. Эн үрнчн үрн биш, өмн төрличн өшәтн чини. Чамд үрн болад, төрәд, чамаг зоваҗана, - гинә. - Энчн мел удлго үкхмн, - гинә. - Хәрнь, медҗ ав, - гинә. - Чамд эн көвүнчн тас юмн тус болшго, - гинә. - Энчн гертән күрлго, зууран үкхм», - гинә.

67