11.10.4. Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызба.

(БСГҚ), (Bunyaviridae тұқымдастығы). (геморрагиялық нефрозо – нефрит, кореялық геморрагиялық қызба).

БСГҚ – зоонозды табиғи ошақтық арбовирусты жұқпалы ауру. Жалпы интоксикациямен, геморрагиялық синдроммен және нефрозо – нефрит түрінде бүйректің зақымдалуымен сипатталады. Қоздырғыш – құрамында РНК бар вирус, Hantavirus туыстығына, Bungaviridae тұқымына жатады. Бірнеше сероварлары бар. Эфирге, хлороформға, ацетонға, бензолға, ультрофиолет сәулесіне сезімтал. Бүйрек синдромы бар геморрагиялық қызбалар Дуброва, Пуумала, Сеул және т.б. вирустармен қоздырылады. Жұқпа көзі мен резервуары – 60 түрдейі сүт қоректілерде болады. Бірақ әр түрлі аймақтарда вирустің негізгі иелері сары-сұр тышқандар, дала тышқаны, сұр мен қара егеуқұйрықтар, әр түрлі сұп-сұр тышқандар болады. Инфицирленген адамның эпидемиологиялық маңыздылығы жоқ. Жұқпа көзі нің жұқтыру кезеңі белгісіз ұзақ.

Жұқпа қоздырғыштың берілу механизмі. Жануарлар вирусты қоршаған ортаға эксперемент арқылы (нәжіс, зәрі, сілекей) бөледі. Кеміргіштердің арасында вирустың берілуі тікелей контакт арқылы жүреді (қыста бір баспанада түру, қосақталу және т.б.). Аспирациялық және алиментарлы зақымдалуы мүмкін (құрғақ эксепитменттер ауа арқылы жұту, жануарлардың өліктерін жегенде). Адамдар жазда зақымдалса жиі алиментарлы жол кездеседі (ауру кеміргіштердің бөліністерімен азық – түліктің инфицирленуі немесе тамақтану кезде лас қол арқылы). Жанасу арқылы зақымдалуда тіркеледі (жануарларды ұстаған кезде және тырнап жара болған жерде жаңа экскреттер түскенде).

Суық мерзімде, әсіресе бөлмелерде қоздырғыштың аспирациялық берілу жолы кездеседі (шаң арқылы және т.б.). Трансимссивті берілу механизмі кем. Адамдардың қабылдауышылығы жоғары. Инвекциядан кейінгі иммунитет өмір бойы сақталады.

Негізгі эпидемиологиялық белгілер. Ауру дүние жүзінде кең таралған. Жаз – күз маусымдалық тән. Спорадикалық аурулар мен эпидемиялық өршулер тіркеледі. 1985 жылы Қытайда 100 000 БСГҚ-мен ауырған науқастар тіркелген.

Ауыл шаруашылық жұмыс, аулау, балық аулау, туристік жорыққа шыққанда жиі ауруды жұқтырып алу мүмкін. Ер адамдар ¾ бөлігін құрайды. Жиі 20-40 жастағы адамдар ауырады. Зақымдалу жағдайына байланысты сырқаттың 6 эпидемиологиялық типтері анықталған: Орманға кездейсоқ барған кезде зақымдалу – “кездейсоқ – орман типі”. Бұған шөп орған, балық аулау, туризм, демалу кезде зақымдалу жатады. Өндірісте жұмыс істеген кезде зақымдалу - “өндірістік типі”. Бұған өндірісте, ГҚ-дың табиғи ошақтарға жалғасқан аймақтары, құрылыстар, мұнай өңдеу, карьерде және т.б. зақымдалу жатады. Зақымдалу күз – қыс кезінде байқалады. Ұжымдасқан бау – бақшада, жұмыс саяжайларда істегенде зақымдалу – “бау-бақша типі”. Зақымдалу күзде егіс жинағанда және үй төлдерінде, жеміс –жидек терде, жануарлармен иницирлену кезде байқалады. Зақымдалу жаз-күз кезінде болады. Денсаулығын жақсарту мекемелерде зақымдалудың маңызы зор (спорт пен пионерлер лагері, туристік база, демалу база және т.б.) . Бұл кезде спорадикалық зақымдалу табиғи ошақтардың төңіректерінде серуендеу кезінде байқалады. Сырқат жазда байқалады. Тұрмыстық зақымдалу тек қана күздің аяқ жағында және қысқа тән. – “тұрмыстық типі”. Жануарлар қыстауға барған тұрғын пунктерде байқалады. Зақымдалуы тек 1 этажда тұрғындарда тіркеледі, себебі 2-ші және басқа қабаттарға синантропты кеміргіштер шығалмайды. Күздің аяқ жағында және қыста жұқтыру қыста ауыл шаруашылығының жұмыс кезде байқалуы – “ауыл шаруашылық типі”. Сары-сұр тышқандар, дала тышқандар табиғи ошақтардан келіп қыста дайындаған бір мая пішен, қоқиған зығырларда мекендейді.

Осы әр түрлі сырқаттылықтың эпидемиологиялық типі бір-бірімен маусымдылықпен, науқастардың жынысымен, жасымен және кәсібімен айырылады және де әр қайсысы өзіне тән профилактикалық және эпидемияға қарсы шаралар кешенін талап етеді.

Инкубациялық кезең – 7-35 күн, жиі 2-3 апта.

Негізгі клиникалық белгілері. БСГҚ-ның клиникалық диагнозы қиын емес. Оны аурудың даму динамикасының негізінде қояды (геморрагиялық білінулері, қызба кезеңдердің ауысуы және бүйрек потология арқылы).

Ауру жедел басталады, t39-40 С дейін жоғарлайды. Қалтырау, бас ауыруы, беттің, склераның гиперемиясы, конъюнктивит. 3-4 күні температура төмендеген кезде белдің, асқазанның ауыруы, шөлдеу, олигурия, денеден петехиальді дақтар, гниматурия, мұрыннан және асқазаннан қан кету. 9-13 күннен бастап полиурия, жалпы жағдайы жақсарады.

Летальділігі 3-10%.

Микробиологиялық диагноз қою. Аурудың алғашқы 5 күнінде диагнозды вирусологиялық дәлелдеуге болады. Серологиялық диагностиака – аурудың алғашқы және 10-20 күні жұп қан сарысуды зерттеу, культуральді антигенмен флюоресцирланген антидене тікелей емес әдіспен. М- антидене анықталса диагнозды толық дәлелдеуге болады.

Алдын алу шаралары. Орманды парк аймақтарды жақсарту;Ошақ аймақтарды кедергі және үй дератизация; Санитарлық өңдеу жұмыстар. Иммунопрофилактика шаралар өңделмеген.

Эпидемиялық ошақта жүргізілетін шаралар Крым – Конго геморрагиялық қызбалардай. Ауырып шыққандарға диспансерлік бақылау: бақылау мерзімі ауырып шыққан сырқаттылықтың ағымына сай: жеңіл ағымында 3-4 ай; орташа немес ауыр ағымында – ұзақ мерзімсіз. Ауырғандар жылда 2-3 рет нефролг пен урологта көрсеткіш бойынша консультация алады.

Тесттер.

1. Геморрагиялық Қырым Конго қызбасының таратушысы ... болып табылады.

1. масалар

2. кенелер

3. шыбындар

4. бүргелер

5. атжалмандар

2. ҚКГҚ қоздырғышының таза дақылын бөліп алуда ... пайдаланады.

1. маймыл, шошқа эмбрионының бүйрегін

2. тауық эмбрионын

3. сабуро ортасын

4. Борде - Жангу ортасын

5. Китта-Тароций ортасын

3. ҚКГҚ қоздырғышы ... аралығында инкубациялық кезеңнен өтеді.

1. 10-17 күн; 15-20 күн

2. 14-15 күн; 19-20 күн

3. 15-17 күн; 30-40 күн

4. 3-5 күн; 10-14 күн

5. 35-45 күн; 14-20 күн

4. ҚКГҚ қоздырғышы кептірілген күйде ... сақталады.

1. 4 жыл

2. 6 жыл

3. 2 күн

4. 1,5 ай

5. 24 сағат

5. ҚКГҚ-мен ауырғаннан кейін иммунитет … сақталады.

1. 5-6 жыл

2. 10-20 жыл

3. 4-5 жыл

4. 1-2 ай

5. 1-2 жыл

6. Адамдарда ҚКГҚ қоздырғышы ... жолмен беріледі.

1. трансмиссивті

2. ауа-тамшылы

3. алиментарлы

4. плацентарлы

5. фекальды-оральды

7. ҚКГЛ қоздырғышы … тұқымдастығына жатады.

1. ретровирустар

2. ортомиксовирустар

3. рабдовирустар

4. арбовирустар

5. тогавирустар

8. ҚКГҚ қоздырғышының шығу көзі ... болып табылады.

1. ауру адам, залалданған жануар

2. өсімдіктер

3. тағамдар

4. су

5. топырақ