8.1.6.Коксиеллалар (Ку– қызбаның қоздырғышы)

Қу-қызбасы - (ағылшынша Query – белгісі анық емес) – клиникалық көрінісі полиморфты, өкпенің зақымдалуымен сипатталатын, Coxiella burnetii тудыратын зоонозды жұқпалы ауру. Алғашқы рет 1937 жылы Ф. Бернет және М. Фримен Австралияда ауру адамнан бөліп алған.

Тұқымдастығы: Coxiellaceae.

Туыстастығы: Coxiella

Түрі: Coxiella burnetii.

Морфологиясы. 

Олар грам теріс, қозғалмайтын, майда кокк немесе таяқша тәрізді құрылымдар. Coxiella burnetii вирустардан зат алмасуының автономдылығымен ерекшеленетін облигатты жасушаішілік паразиттер (8.4.сурет).

Дақылдық және биохимиялық қасиеттері. Coхiella burnettii – қоректік орталарда өспейтін эукариотты Жасушаның фаголизосомальды паразиті.

Жасуша дақылында, тауық эмбриондарынының сарыуыз қапшығында, әр түрлі зертханалық жануарларда өседі. Коксиеллалардың фазалық вариациялары, R- және S- бактерия түрлері. Фаза 1 және фаза 2 қоздырғыштары вируленттілігі, құрлысы, иммуногендігі және басқа қасиеттері бойынша ерекшкленеді. Коксиеллалар риккетсиялардан ұсақтау, инфра түр түзуге қабілетті (40 нм кіші), ал олар бактериялық фильтрлерден өтуге өте қабілетті, сыртқы ортаға тұрақты. Ку-лихорадка ауруының қоздырғышы - Coxiella burnetti-ің басқа риккетсиилерден айырмашылығы эукариоттық жасушалардың фаголизасомаларында көбейеді, ол тыныштық стадиясында эндоспора түзбейді. Қоздырғыштың полимофты талшықтары жоқ, капсула түзбейді. Тауық эмбрионының сарыуыз қапшығында 37⁰С-та дақылдағанда жақсы көбейеді. Қоздырғыш физикалық және химиялық факторларға үлкен тұрақтылығымен ерекшеленеді.

8.4.сурет Coxiella burnetii морфологиясы. http://go.mail.ru/search_images?gp=profitraf3&q=риккетсизы

Эпидемиологиясы мен резистенттілігі Қоздырғышқа зертханалық және ауылшаруашылық жануарлары өте сезімтал. Ку-қызбасы барлық жерде таралған. Сүткқоректілер, құстар, буынаяқтылардың көптеген түрлерінде Coxiella burnetii паразиттік өмір сүреді. Үй жануарлары мен кеміргіштердің кейбір түрлері эпидемиялық қауіптілік тудырады. Қоздырғыштың табиғи ошақтардағы таралу жолы – трансмиссиялық (кенелердің 70 астам түрлері). Ауылшаруашылық ошақтарында Жұқпа көзі ірі және ұсақ қара малдар, жылқылар, түйелер болып табылады. Резистенттілігі.Физикалық, химиялық факторларға тұрақты. 90⁰С дейін қыздырғанда 1 сағаттан аса сақталады, қоршаған ортада ұзақ сақталады.

Патогенезі, клиникасы және инфекциядан кейінгі иммунитеті.

Ку-лихорадканың берілу жолы- аэрогенді, алиментарлы, су және кенелердің шағуы арқылы болады. Риккетсиялар кілегейлі қабықшалар және тері арқылы енген соң лимфаға және қанға түсіп, риккетсиемия жағдайын тудырады. Риккетсиялар гистиоцттерде және макрофаггтарда көбейіп, оларды бұзады, нәтижесінде процесстің генерализациялануы және токсинемия байқалады.

Қоздырғыш ауа – тамшылы жолмен (ауру жануардың терісін өңдегенде) және тағам арқылы (ауру жануардың сүт және сүт өнімдерін қолданғанда) жұғады. Науқас адамнан сау адамға ауру жұқпайы. Қоздырғыш қанға түсіп, көптеген ағзаларға таралады, әсіресе өкпені зақымдайды. Ағымы қызбалық аурулар сияқты. Ку – қызбамен ауырғандарда ұзаққа созылатын тұрақты иммунитет қалыптасады, қайталап ауыруы сирек кездеседі.

Микробиологиялық диагноз қою. Ку-лихорадкасын микробиологиялық диагностикалауда негізінен үш әдісті қолданады: Қоздырғышты бөліп алу және идентификациялау қоздырғышты бөліп алу үшін науқастың қанымен теңіз шошқасын залалдайды, қоздырғышты морфологиялық белгілеріне, жасуша ішілік көбею және серологиялық ерекшеліктеріне қарай идентификациялайды.

1. Арнайы риккетсиозды антигендер мен серологиялық реакциялар (КБР, ПТА, РА, ИФМ) жасайды.

2. Тері ішілік аллергиялық сынамамен жасайды. Аурудан соң риккетсияның антигені 4 жылға дейін оң сынамалық көрсеткіш береді.

Ку-лихорадканы емдеу үшін антибиотиктер пайдаланады. Арнайы профилактика үшін (эпид. көрсеткіштерге сәйкес) әлсіз тірі вакцинаны тері үстінен салады.

Инфекцияларды емдеу мен алдын алуы. Антибиотиктерден тетрациклин (тетрациклин, доксициклин, моноциклин) және хинолон қатарын (ципрофлоксацин, офлаксоцин және т.б.) қолданады.

Бейспецификалық алдын алу үшін санитарлық- ветеринарлық шаралар жүргізіледі. Иммунитет тудыру үшін М-44 штамынан алынған тиімді тірі вакцина қолданылады