- •Қазақстан республикасы денсаулық сақтау министрлігі қарағанды мемлекеттік медицина академиясы е.Н. Сраубаев, с.Р. Жакенова, ж.Ж. Жарылқасын
- •Шартты қысқартулар тізімі
- •1 Еңбек гигиенасы ғылым ретінде, даму тарихы. Еңбек гигиенасы облысындағы мемлекеттік санитарлық қадағалау
- •Еңбек гигиенасында қолданылатын негізгі түсініктер
- •Еңбек гигиенасының дамуы тарихы
- •Қазақстан Республикасында санитарлық-эпидемиологиялық қызметінің даму тарихы
- •Қауіпті және зиянды өндірістік факторлардың жіктелуі
- •1 Кесте Қауіпті және зиянды өндірістік факторларының жіктелуі
- •Өнеркәсіптік токсикология пәні, дамуының негізгі кезеңдері
- •2 Өндірістік токсикология негізі. Өндірістік улар және уланулар
- •Өнеркәсіптік токсикологияның міндеттері
- •Өнеркәсіптік токсикология әдістері
- •V. Математикалық-статистикалық әдістер.
- •VI. Жануарларды уландыру әдістері:
- •Өндірістік улардың организмге әсері
- •Тыныс алу мүшелерінің зақымдануы. Тыныс алу мүшелерінің зақымдануына негізінен тітіркендіргіш заттардың газдары мен булары және әр түрлі шаңдар себепкер болады.
- •Улардың организмдегі тағдыры (енуі, тасымалдануы, өзгеріске түсуі, шығарылуы)
- •3 Өндірістегі аурушаңдық
- •4 Өнеркәсіптегі ескертпелі санитарлық қадағалау
- •Құрылысқа жер бөлу және таңдау сатысындағы ескертпелі санитарлық бақылау.
- •Еңбек жағдайы және жұмысшылар сырқаттанушылығы.
- •6 Металлургия өндірісіндегі еңбек гигиенасы
- •Негізгі металлургия цехтарындағы еңбек гигиенасы
- •Уақтау-сұрыптау фабрикасы
- •Алгомерация цехі
- •Домналық цехтары
- •Болат балқыту цехтары
- •Илеу (прокат) цехтары
- •Түсті металлургия өнеркәсібіндегі еңбек гигиенасы
- •Мырыш өндірісіндегі жұмысшылардың сырқаттанушылығы
- •Мырыш өндірісіндегі жұмысшылар организмінің функциональдық жағдайы
- •7 Ауыл шаруашылығындағы еңбек гигиенасы
- •Қой шаруашылығындағы еңбек гигиенасы
- •Шошқа шаруашылығындағы еңбек жағдайы
- •Мал шаруашылығындағы мал азығын дайындау цехтарындағы еңбек жағдайы
- •8 Құрылыс және құрылыс материалдары өндірісіндегі еңбек гигиенасы
- •Цементті өндіру
- •Темірбетондық бұйымдары мен конструкцияларын жасау
- •Құрылыс кірпіштері мен керамикаларын жасау
- •Ағаштан құрылыс материалдарын жасау
- •Сауықтыру шаралары
- •Құрылысты салу технологиясы және еңбек гигиенасы
- •Ғимараттарды құрылымдарды салу (көтеру) жұмыстарына мыналар кіреді.
- •Өңдеу (қорытынды) циклі, бұған кіретіндер
- •Нөлдік циклдің құрылыс жұмыстары
- •Ғимараттар мен құрылымдарды тұрғызу кездеріндегі құрылыс жұмыстары
- •Сауықтыру шаралары
- •9 Жасөспірімдер және әйелдер еңбегінің еңбек гигиенасы
- •Өнеркәсіп салаларын әйелдер еңбегінің шоғарлану дәрежесіне байланысты топтарға бөлуі
- •Әйелдер еңбегінің шоғырлану дәрежесі бойынша өндіріс салаларын топтастыру
- •Өндірістік ортаның физикалық және химиялық факторларының әйелдер организміне әсерінің ерекшеліктері.
- •Етеккір циклының жағдайы
- •Өнеркәсіптің жағымсыз физикалық факторларының әсері
- •Жоғары температура және жылулық сәулеленудің әсері
- •Радиожиіліктегі электромагниттік өріс әсері
- •Нервтік-эмоционалдық кернеулілік
- •Әйелдердің еңбек гигиенасы мен оны қорғаудың қазіргі басты бағыттары
- •10 Машина құрылысы өнеркәсібіндегі еңбек гигиенасы
- •Металды балқыту
- •Ұста-пресс цехтары
- •Термиялық цехтары
- •Механикалық цехтары
- •11 Тесттік тапсырмалар
- •Жауаптар
- •Негізгі әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
Жоғары температура және жылулық сәулеленудің әсері
Қазіргі кезде, әсіресе металлургия және машина жасау зауыттарының ыстық цехтарында туындайтын әртүрлі өндірістік факторлар әйелдер организміне зиянды жағымсыз әсерлерін тигізеді.
Көптеген ғалымдардың зерттеу жұмыстарының деректері, тіпті температурасы сәл ғана жоғарылаған ортада жұмыс атқаратын жүкті әйелдерде, көбінесе оның екінші айында жүрек-қан тамыр жүйесінде, термореттеу аппараттарында, бұлшық еттің жұмыс қабілеттілігінде өзгерістерді тударатынын анықтады.
Сонымен жоғары температура және басқа факторлар жағдайында жұмыс жасайтын әйелдердің денсаулығында созылмалы қабынуның бұзылуы, бала табу функциясының өзгеруі, жүктілік барысында асқынулар байқалады.
Сонымен қатар, суық микроклиматтың да үлкен мағынасы бар. Әйелдердің жиі тоңуы, салқын тию ауруларын, сондай-ақ әйел организмінің арнаулы функцияларының бұзылуына келтіреді.
Радиожиіліктегі электромагниттік өріс әсері
Әртүрлі диапазондағы электромагниттік толқындар радиотеникада, радиоэлектроникада, медицинада және т.б. халық салаларында кең қолданылады.
Радиожиіліктегі электромагниттік өрістің әсер етуін анықтауға бағытталған сынақтардың деректері өте көптеп саналады. Бұл сынақ деректері радиожиіліктің ұрғашы жануарларға әсерін, сәулелердің әсеріне ұшыраған жануарлардан туған ұрпақтардың санының азаюын және жарымжан ұрпақтардың пайызының өсуін (гонодотропты және эмбриотропты әсері) дәлелдейді. Әйелдерге радиожиіліктегі электромагниттік өрістің әсері астеновегетативті өзгерістері, етеккір циклінің бұзылуы және жүктіліктің нашар (жағымсыз) өтуі сияқты өзгерістерге келтіреді.
Радиожиіліктегі электромагниттік өрістің әсері артериалдық гипотонияны дамытып, кей кездерде бұл өзгеріс жүктілік кезінде айқын байқалып, босану кезінде асқынуға соқтыруы мүмкін. Өндірістер мен өнеркәсіптерге белгілі бір әсерін тигізетін, жоғарыда айтылған факторларға тоқтала отырып, еңбек процесінің барысында бұлшық етке түсу (әсіресе жұмыс қалпын ұстауда) сияқты физиологиялық құбылыстарды айтпау орынсыз.
Соңғы 15-20 жылда өндірістік операциялардың орандалуын автоматтандыру және механикаландыру дене еңбегін көп жеңілдетеді. Соған қарамастан, қазіргі уақытта әйел
адамдар ауыр жұмыстан толық босатылады деп айта алмаймыз.
Әйелдердің еңбегін қорғау сұрағына аса көңіл аударылады. Әр мамандық топтардағы құрылысшы әйелдердің, байланыс бөлімшелеріндегі жұмысшы әйелдердің (пошталар, қабылдаушылар және сараптаушылар) және жұмысы аз механикаландырылағн, және бұлшық еттерге көп күш түсуімен байланысты, ыңғайсыз дене қалпы, денені амалсыздан бір қалыпта ұстау жағдайларымен байланысты жұмыстардағы әйелдердің сырқаттанушылығына көп көңіл бөлінеді.
Дәрігерлік байқаудан өткізуде оларда етеккір, бала туу функциясының бұзылуы сияқты әртүрлі ауытқулары анықталады.
А.Я. Юркевичтің сырқаттанушылықты зерттеу мәлімдемелері бойынша функционалдық жүктемеден туатын аурулардың еркектерге қарағанда, әйелдерде 2 есе жиі кездесетіні анықталады. Соған байланысты, әйелдердің еңбек процесінде ауыр көтеру және тасымалдау, сондай-ақ дене қалпын ұстау тәртіптерін қатал сақтауға қойылған талаптарды бұлжытпай орындау керек.
