19. Ақ Орда және оның Қазақстан тарихында алатын орны.

Ақорда дербес мемлекет ретінде, моңғолдан соңғы кезеңде, шаруашылық қайта түлеп жаңғыра бастаған, түріктерден ақсүйектер рөлі күшейген жағдайда туып қалыптасты. Отырықшы аудандарында жерді шартты түрде иелену мен жеке меншіктің түрлері. Көшпелі ауданын ма жеке меншік саналды. Ақорданың еңбекші халқы хандар мен ақсүйектер пайдасына күпшір, зекет, тағар тәрізді салықтар төледі. Мем.Орда Ежен тегінен шыққан хан басқарады. А.Орданың Сырдария аймақтарында егін және қала шаруашылықтарын дамытуды қолға алғаны белгілі. Орыс хан Шымтай ханның тұсында Алтын Орданы бағындыру әрекет етті. Құрамына қосылған:үйсін, қаңлы, қарлұқ, қыпшақ, т.б. тайпалар.Ақ Орда террит.қазіргі Қазақстан жерін түгел қамтиды. Халқы:түркі тілдес тайпалар, қыпшақ,қаңлы,үйсін,алшын,т.б. Хан ордасы Ертісте және Алакөл маңында. Сыр өңірінің қалалары мен Жетісу жайылымдары үшін Шағатай ұрпақтары күрес жүргізді. Іс жүзінде тәуелсіз саясат жүргізді. Негізгі тіршілігі өткен ғасырлар секілді көшпелі мал шаруаш. Қой мен жылқы, түйе өсірген, жекелеген аудандарда ірі қара мал шаруаш.

20. Ноғай Ордасы.

Алтын Орданың ыдырауы кезінде п.б ірі мемл-ік бірлестіктің бірі-Ноғай Ордасы. Ол 14-15ғ-да Батыс Қз-ң бір бөлігін алып жатты. Тер-сы:ХІІІ ғ. Екінші жар.да Еділ мен Жайық арасындағы созылып жатқан жалпақ дала мен құмды, таулы жерді алып жатты..Астанасы-Сарайшық.Халқы-маңғыт,қыпшақ,қоңырат,найман,арғын,үйсін,қарлұқ,алшын,тама тайп-ры.Қой мен жылқы, түйе өсірген, жекелеген аудандарда ірі қара мал шаруаш. Батыс пен оңтүст. өңірлерде, өзен жайылмалары мен тау баурайларында сиыр өсіреді. Сол аймақтардың халқы суармалы, тәлімі егіншілік, балық аулау, аңшылық еді. Қой шаруаш.барлық жерде еді.Құрамы сол аймақта түрік халықтарының бас қосып, түрік және түріктенген моңғол тайпалары мен тайпалық бірліктер бартұғын. негізгі тайпа Маңғырттардан тұрды, сол себепті Маңғырт жұрты атанды. Н.Ордасының негізін қалаған Едіге 1396-1411 ж. аралығында Алтын Ордада бүкіл билікті өз қолына, оны өз тағайындалған хандар арқылы басқарған.Ноғай ордасында өкіметті және басқару ісін саяси ұйымдастырудың тұрақты ұлыстық жүйесі қалыптасты. Хан,сұлтан ордада өкімет билігін әскери, елшілік, әкімшілік билігін мұра ретінде берген.Ұлыс басында мырзалар тұрған, бұйрық жүргізіп,жайлы жайылымдар ұстаған, көшпелі малшылар мырзалармен бірге көшіп қонып, алым салық төлеп тұрды. Орда жорыққа 300мың дейін сарбаз алған. Ноғай ордасы мен Қазақ хандығы халық.ның жақын туыстығы Уәлиханов айтқан. Екі туысқан орда деп атаған. XVI ғ. Орыс мемлекетімен сауда экономикалық және саяси байланыстарда болған.

21. Моғолстан мемлекеті.

14ғ ортасы-16ғ басында Оңт-Шығ.Қз аумағы Моғолстан мемл-не кірді.Бұл мемл.14ғ-ң орт-да Орта Азияның солт-шығ бөлігі,Жетісу мен Шығыс Түркістан жерінде Шағатай ұлысы ыдыр-н кейін құр-ды.Моғ.мемл негізін салушы-дулат тайп-ң басшысы Әмір Болатшы.Бил-сі-Тоғылық Темір хан(1348-1362ж).Астанасы-Алмалық(Іле алқабында).Тер-сы-Оңт.Шығ.Қз,Қырғызстан,Шығыс

Түркістан.Мұхаммед Хайдар Дулати «Тарих-и-Рашиди»еңб-де жазған:«Шекар-ң ұз-ғы мен ені 7-8айлық жол.Баркөл,Ертіс-Көкше теңіз-Түркістан-Ташкент,Ферғана,Қашғар,Ақсу аралығы.»

Орт.айм-Жетісу.Моғолстан атауы монғол сөз-н шыққан,өйткені түрік ж/е парсы дер-де монғ-ды осылай атаған.Халқы-дулат,қаңлы,керей,арғын,үйсін т.б тайп-р.Бил-ң титулы-хан.