3. Қола дәуіріндегі Қазақстан

Біздің эраға дейінгі 2000ж-дың орта кез Қз.тер-ын мек-ен еж.адам-р алғ.рет қоланы пайд.ісін меңгерді. Олар енді қоланы тек өндіріс құр-жаб жасау үшін емес,сонымен бірге қару-жарақ жасау үшін де пайд.б. Қазіргі Қз.тер-ң қола д-не жататын 100-ге жуық кен орындары,қола балқыту орындары таб. Қола д-де еж.адамдар жезқазған өңір-ен 100мың тон-дай қола өңд. Ускен мыс руднигінен 200мың тон-й мыс өңд-іп пайд. Қоланың шығуы өндіргіщ күштерлің дамуын жылдамдатты. Сөйтіп еңбек бөлінісі п.б.Өндірістің 2түрі қалыптасты: отырықшы,көшп.мал.шар.

Қз.тер қола.д 3кезеңге бөлінеді:

1. Нұра.к б.з.д 18-16ғ

2. Атасу.к б.з.б 15-12ғ

3. Беғазы-Дәндібай б.з.б 12-8ғ

Қола д-де мідениет жақсы дамыды. Сібірде,Қз.тер,Орта азияда тілі,мід.дәс ұқсас бірыңғай тайпалар мек-ен. Андрондықтардың басқа тайп-н ерекш-гі осы кезеңде адамды жерлеу дәстүрі қалыптасты. Төртбұрышты жер қазып адамды бір бүйірімен жат-п жер-ген,бетін таспен бек-іп әр түрлі зираттар тұрғ-ды.Қз-дық ғалым Әлкей Марғұлан қола.д тағы бір мәд-і Беғазы-Дәндібай мәд-ін жан-жақты зерт-ді. Беғ-Д мәд-де адам-ң тұрмысында,құр-жаб.да ілгері дамыған жетістіктер б-ды. Енді олар ад-ы шалқ-нан жатқ-ып жерлей бастаған. Беғ-Д мәд-Орт.Қз қамтиды. Бұл аймақтан қола.д жататын 30-ға жуық қоныстар 150ге жуық қорықтар таб.

4.Қазақстан тарихы бойынша ертедегі жазбаша деректер.

Тәуелсіз Қ/н жағдайындаоның мем-к мүддесіне сай халықтың тарихи санасын қайта қалыптастыру елдің айқын келешегі мен ұрпақтар сабақтастығы үшін аса маңызды екені белгілі. Бұл тұрғыда тарих ғылымының атқарар рөлі де, көтерер жүгі де елдің ұлттық нышанын тарихи дәстүрі мен мәдениетін сақтап, келер ұрпаққа жеткізу жауапкершілігі де зор. Кеңес дәуірі жылдарында Қ/н тарихын зерттеп, жазудың мақсаттары мен тақырыптық жүйесі КСРО тарихының мүддесіне бағындырылып, таптық қоғам мұраттарына сәйкес белгіленген шеңберде ғана жүргізіліп келді. Қазақ халқының, бүкіл Рес-ң тарихы әлімдік тарихи эволюция үрдісінен тыс көш соңына қалған шалғай елдің тарихы ретінде қарастырылды. Қазақ хылқының аса бай мәдени ж/е тарихи мұрасы көшпелі өркениеттің дүние жүзілік тарихта атқарған рөлі жете бағаланбады. Д.ж. мәдениетінің дамуы тек өмір салтына ж/е шаруа-қ жүргізуге байлыныстырылды.Адамзат тарихы мен техник-ң барлық жетістіктері европалық өркениетке ғана жүгінді. Қ/н тарихын шыңдап зертеу тек кеңес дәуірінде ғана қолға алынды деп саналып келді. Сөйтіп тоталитарлық СОКП идеологиясының ыңғайына қарай бейімделіп қазақ қоғамының тарихи ой-жүйесінің дамуындағы сабақтастық жасанды түрде бұзылды. Осының нәтижесіндегі түркі тілдес халықтарының тарихына бай-ты жазылған шығармалар XVIII-XIX ғғ авторлардың жазғандары тіптен біртіндеп өміп сүрген, ХХ ғ бас кезіндегі қазақтың зиялы қауымы өкілдерінің шығармалары есепке алына бермеді.Өткеніміз бен біріншіміздің, тапқанымыз бен жоғалтқанымыздың тағылымын түйіндеуге Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың өзі мән беріп 1999ж «Тарих толқынында деген еңбегін жариялады.»

5.Қазақстан жеріндегі сақтардың тайпалық одағы

Б.з.б 1мыңжылдықтағы Қз тер-ын мек-ген көшпелілер-сақтар.Бұл сақ-ң материалдық мәд-і мен қоғамдық құрылысы жағ-нан оңт.Сібір тайп-ры ж/е Ресей-ң еуропалық бөлігінің далалық аймақтарын мек-ген скиф тайп-мен ұқсастықтары болды. Сақ тайп-ң негізгі 3тобы: Парадарайа(теңіздің арғы жағындағы сақтар)-Қара теңіздің солт-і,Арал теңізі маңы,Амудария мен Сырдарияның төменгі ағысы. Тиграхауда(шошақ бөрікті сақтар)-Сырдария-ң орта ағысы,Тянь-Шань,Жетісу. Хаумаварга(хаома сусынын дайындайтын сақтар)-Мургаб аңғары(Түркіменстан). Б.з.б 7-4ғ-сақ тайпалар одағы құрылды.Б.з.б 1мың ж ортасында сақтарда көшпелі мал.ш кең тарады.(көшпелі.м.ш,жартылай.к.м.ш,отырықшы.м.ш).Сақтар Алтай,Сібір,Шығыс ж/е Еуропа халықтарымен сауда байл-ын жасады. Б.з.б 1мыңжылдықта Еуразия далаларында дәсүрлі халықаралық жәрмеңке өткізіліп тұрған. Б.з.б 7ғ-Сібір,Қз,Еділ бойы ж/е Еуропаның оңт-де скифтік-сібірлік “аңдық стиль”деп аталған өнер п.б;басты тақырыбы-аңдар мен аңыздағы қиял-ғажайып бейнелерді суреттеу. Сақ қоғ-да діни нанымдар мен ғұрыптардың негізгі бағыты-ата-баба аруағына сыйыну. Арнайы рулық зираттарға мәйітпен қоса,оның дүние мүлкін бірге жерлеген,аруағына сыйынған. Мәйітті сақтау үшін бальзамдау мен мумиялау әдісін қолдана білген.