17.Қазақстан моңғол жаулаушылығы дәуірінде.

Қаз. Жері үш моңғол ұлысының құрамына енді: оның дені далалық жағы Жошы ұлысына, Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс Қаз. Шағатай ұлысына, Солт.Шығыс бөлегі Үгедей ұлысына енді. Жошының еншілігі Ертістің батысынан Жетісудің теріскейін қамтып, Дешті Қыпшақтың бүкіл шығысын Төменгі Еділ бойына дейін. Үгедей Батыс Моңғолия мен Жоғары Ертіс, Тарбағатай аудандарын биледі. Шыңғыс әулеті өз ұлыстарын тәуелсіз иелектеріне айналдыруға тырысты. 1227 ж. Шыңғысхан дүние салғаннан, бұл ұмтылыс күшейе туседі де, империя бірнеше тәуелсіз мемлекетке бөлінеді. Жошының ұлы Бату дешті қыпшақ пен Еділ бұлғаларының жеріне, одан әрі Батыс елдеріне жаулау жорығын жасайды, орыстың аса ірі кінәздіктері талқандап, Польша, Венгрия, Чехияны және басқа елдерді құлатады. Жеті жыл ішінде Дунайдың төменгі жағына дейінгі жерлер қарайды. Бату ұлысы астанасы Сарай Бату, кейінірек Сарай Берке қалалары болған. Алтын Орда көпұлтты мемлекет еді. Алтын Орданың халқы татарлар деп аталды. Құрылымы тұтас алғанда Шыңғысхан енгізген үлгінің ізімен жүрді. Мемлекет Жошы ұрпағынан шыққан хандардың меншігі саналды. Ақсүйектер мемлек. Мәселені шешкен. Атқарушы өкіметтің орталық орыны диуан басында уәзірі тұрған.

18. Алтын орда.

1243ж еділдің төменгі бөйында Алтын Орда мемлекеті құрылды. Алғ.билеушісі – Батыйхан

Территориясы:Шығ.дешті Қыпшақ, хорезм, батыс сібіртер-ның бір бөлігімен қоса Алтай тауыванн дулат өзенініне дейінгі жерлер. Астанасы – сарай бату, сарай берке. Алғ.-да А.О.Моңғол империясының құрамындағы ұлыс болды. 13ғ 60ж-нана дербес хандық болып бөлінді. А.О. – көп ұлтты мемлекет. Көшп.халқы – қыпшақтар, наймандар, қаңлылар т.б. Отыр.х – еділ бұлғарлары, мордвалар. Орыстар, хорезмдіктер т.б. тілі – қыпшақ. Мемл Жошы хан әулетінің меншігі болып саналды. Қаз-н жерінде Ш.ханның «Яса» заңдар жинағы ж\е отырықшы ауд-да шариғат заңдары қолданылды.ордада ұлыстық жүйе қалыптасты, батый хан тұсында мемлекет 2-ге бөлінді:Оң қанат – батый хан билігі Сол қанат – орда ежен ханныі билігі. 13-14ғ-да А.О. күшті мемл болды.Батый хан тқсында А.О. моңғол империяснна тәуелді болды. Берке хан тқсында тәуелсіздігін жариялады. Мөңке хан өз атынан теңге шығарды. 14ғ 1-ші жартысында Өзбек ж\е жәнібек хандар тқсында мемлекет күшейді. Батыс еуропамен, кіші азия, египет, үндістан, қытаймен сауда қатынасы дамыды. 1312ж – өзбек хан исламды мемл дін етіп жаариялады. 50ж-орт. Жәнібек х-ды үлкен баласы Бердібек өлтіргеннен кейін ұлы дүрбелең басталды. 1357-80ж-ы билік үшін күресте 25хан ауысты. 1380ж – куликово шайқасында түменбасы Мамай әскері дмитрий Донской әскерінен жеңілді. Осы жағдайдды пайдаланып Тоқтамыс Алтын ордаға хан болды. Ол билігін нығайту үшін 1382ж ресейге жорық жасап, мәскеуді өртеді. Тоқтамыстыі қарсыласы әмір темірдің 1389,91,95ж-дағы жойқын шабуылдарынан А.О.әлсіреді.А.О. билеушілерінің езгісіне қарсы халық көтелісітері де жиіледі. А.О.-ның күйреуінің себептері: Билік үшін қырқыстар,әсір темір жаугершілік соғыстары, халық көтерілістері, ұлыстардың дербестікке ұмтылуы. 15ғ орт-на қарай А.О.дан бірнеше ұлыстар бөлініп өз алдына хан сайлады. Ең ірісі – Ақ О 15ғ 20-60ж: Сібір, Қазан,Қырым,Астрахань, Ноғай орд хандықтары бөлініп шықты.