57. Қазақстандағы ауыл шаруаш. Ұжымдастыру қорыт. Зардаптары.

1927ж партияның 15 съезінде елімізде ұжымдастыруды жүргізк туралы шешім қабылданды. Кеңестер одағындағы ұжымдастыруды жүргізу 1929ж, «Правда» газетінде жарияланған Сталиннің «Ұлы бетбұрысдеген мақаласнан кейін аса қарқынмен жүргізілді.Қазақстандағы ұжымдастыру ірі бай шаруашылықтарын тәркілеу жөніндегі қаулысынан басталды. Қаулы б-ша 700-ге жуық бай шаруашылықтары тәркіленуі тиіс болатын.

Қаз-ндағы ұжымдастыру қазақ халқының көшпелі тұрмысын, әдет-ғұрпын, салт-санасын ескерілместен жүргізілді. Шаруаларды еріксіз колхоздарға кіргізді ж/е еріксіз отырықшылыққа көшірді. Дайынлықсыз малдарды колхоздарға жинап алғаннан кейін мал шаруашылығы үлкен күйзеліске ұшырады. Мәселен, 1927ж Қаз-нда 40млн-нан астам болса, 1933ж 5 млн-дай ғана мал басы қалды.

Қолындағы күнкөріс малынан айырылғаннан кейін қазақ халқының өзі аштыққа ұшырады.

Демографиялық жағдай ж/е ашаршылық

1897ж есей империясы жүргізген санақ б-ша 4млн 84 мың

1926 – 6млн 62 мың 910адам

1930 – 4 млн 120мың

1931-33ж аурудан 7пайыз -250мыі адам 2 млн 200мың халықтың 49 пайызы

Көрші республикаға көшіп кету – 1 млннан аса

616 мыңы келмеске кетті, 414 мыңы кейіннен Қаз-нға оралды

Қырғыстанға -100мың

200мың жуығы Қытай, Моңғолияға Ауғанстан Иран, Туркияға кетті.

Қаз-ндағы ұжымдастыру жылдары жіберілген қателіктерге тікелей жаупты адам 1925-33 ж аралығында Қазақ Өлкелік партия комитетінің 1-ші хатшысы болып істеген Голощекин еді.

20-шы жылдардын басында қабылданған жаңа экономиялық саясат бойынша шаруаларды ұжымдастыру, халықтың материалдық әл-ауқаты мен мәдени дәрежесін көтеру сияқты күрделі мәселелер шешіледі деп есептелінді. Аграрлық саясатты іске асыру барысында ірі байлардың, жартылай феодалдардың ең әуелі малын, сосын еңбек құралын, одан кейін олардың тұратын үйлерін тартып алып, жер аударып жіберу бағыты алынды. Қазақ байларын тәркілеу барысында заңға қайшы көптеген бұрмалаушылықтар орын алды. Кейбір жерлерде 300-400 қаралы қойы бар, орта қолды дәулетті шаруалар шаруашылықтары орынсыз тәркіге ұшырыды. Ал қайсыбір жерлерде туысқан жанұяларының малдары қосылып жазылып, олар да тәркіге алынды. Колхоздастыру барысында жүргізілген ауыл шаруашылығы өнімдері оның ішінде астықты күштеп дайындау шаруалардын күн көрісіне, көңіл-күйіне мейлінше кері әсер еткен, оларды кеңес өкіметін жек көруге итермелеген екінші бір үлкен шара болды. Ауылдардан алынатын етпен жүннің саны белгіленген саннан асырып алуы бой көтерді. Салғыртты орындау үшін шаруалар қыс ішінде қой қырқуға мәжбүр болды. Кейбір жерлерде алып коммуналар ұйымдастырылып, олар өте көп шаруашылықты біріктірді. Соның нәтижесінде фермаларда жиналған қисапсыз мал күтімнің кемдігінен, шөптін, жайылымның жетпеуінен қырылды.

58. Кср құрамында ҚазКсРқұрылуы.

Алғышарттары:

-РКФСР құрамындағы Қазақ АКСР-і дамыған индустриялы аграрлы республикаға айналды

-Жұмысшы табының көр ұлтты отряды жедел қалыптасты

-шаруалардың әлеуметтік табиғаты өзгерді.

-халық зиялылырының елеулі тобы құрылды

-қазақ әйелдері қоғамдық ж/е шаруашылық өмірге белсене араласты

-Еңбекке жарамды 3,3 млн. Адамның 1млн-ға жуығы жұмысшылар мен қызметшілер бодды. Олардың 20пайызы –түсті металлургияда, 120мыңы –тасмыал жұмысында, 46 мыңы –құрылыстарда еібек етті

Осылайша, Қазақстанн 15 жыл ішінде кеңестік мемлекетті қалыптастыру жолымен жүріп өтті.

-1936жғы 5 желтоқсан – КСРО кеңестерінің төтенше 8-ші съезінде КСРО Конституциясы қабылданды

Қазақ АКСР-ы Одақтас республика болып қайта құрылып, Қазақ КСР-і атанды

-1937жғы наурыз –Қаз-н кеңестерінің төтенше 10-шы съезінде Қазақ КСР-і Конституциясы қабылданды

Онда:

-республиканыі саяси негізі – еібекшілер депутаттарының Кеңестері

-Республиканың экономикалық негізі- социалистік шаруашылық жүйесі ж\е өндіріс құралдары мен құрал-жабдықтарына социалистік меншік деп атап өтіліді.

1937жғы желтоқсан - КСРО Жоғарғы Кеңесінің сайлауы өткізілід. Жоғарғы Кеңеске республикадан 44 депутат сайланды.

1938дһжғы маусым – Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің сайлауы өткізілдіОған барлығы 300депутат сайланды.

1938жғы 15 шілде – Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің бірінші сессиясы болып, оны Жабаев ашты1939ж делтоқсанда жергілікті кеңестер сайлауы өтті, оған 48762 депутат сайланды.

Заң жүзінде осындай демократиялық еркіндік пен құқықтар мойындалғанымен, іс жүзінде конституциялық ережелердің бұмалануы, демократияны бұзушылық пен заңсыздықтың осы жылдарда белең алғаны қазіргі күндерде белгілі болып жатыр. Қорытып айтқанда, 30-шы жылдары тотаритарлық жүйе Қазақстанның қоғамдық саяси өмірінің барлық саласында бекіді. Ол елде күшпен ұжымдастыру және 1937-1938 жж. саяси жазалау дәуірінің қайғылы оқиғаларымен ұштасты. Республикадағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, Қазақстанға одақтас республика дәрежесін беру, мәдени құрылыстағы, халық ағарту ісіндегі және ғылымдағы табыстар сталиндік әміршіл-әкімшіл жүйенің тек қатаң идеологиялық қыспағында іске асты.