- •Iqtisodiy tahlil
- •Iqtisodiy axborotlar -muqobil xarajatlar
- •Ishlab chiqarish va mahsulot turlari bo‘yicha
- •Ishlab chiqarish yozuvlari
- •Boshkaruv hisobi va ishlab
- •Chiqarish hamda axborot
- •Tizimlari mujassamlashuvi
- •1.1. Xo‘jalik yurituvchi subyektlarda strategik boshqaruv hisobini tashkil etish zaruriyati va ahamiyati
- •Chet el investitsiyasi ishtirokidagi “Toshkentvino kombinati” aksiyadorlik jamiyatining moliyaviy ko‘rsatkichlari dinamikasi6
- •Chet el investitsiyasi ishtirokidagi “Toshkentvino kombinati” aksiyadorlik jamiyati faoliyatining 2017-2023 yillardagi asosiy ko‘rsatkichlari dinamikasi7
- •Chet el investitsiyasi ishtirokidagi “Toshkentvino kombinati” aksiyadorlik jamiyatining daromad va xarajatlari to‘g‘risidagi ma’lumot9
- •Strategik boshqaruv hisobining mohiyatini yoritishga bo‘lgan ilmiy yondoshuvlar
- •Strategik boshqaruv hisobi mohiyatini belgilovchi yo‘nalishlar tahlili
- •Ish muhiti tahlili
- •Innovatsion salohiyat tahlili
- •Strategik boshqaruv hisobining metodlari
- •1.2. Strategik boshqaruv hisobini tashkil etishning nazariy va tashkiliy asoslari.
- •Boshqaruv hisobini faoliyat turlari bo‘yicha tashkil etishning qiyosiy taqqoslanishi
- •1.3. Tovar-moddiy zaxiralarning iqtisodiy talqini va uning strategik boshqaruv hisobi vazifalari.
- •Zaxiralarning tarkibiy qismlari bo‘yicha iqtisodchi olimlarning qarashlari
- •Birinchi bob bo‘yicha xulosalar
- •Xorijiy amaliyotda zaxiralarni baholash usullari1
- •2.2. Tovar-moddiy zaxiralar tannarxi va ularni moliyaviy hisobotlarda aks ettirish holati
- •Manba: Ishlab chiqarishga oid bo‘lgan asosiy vositalar amortizatsiya (depresiatsiya) xarajatlari
- •Ishlab chiqarilgan tayyor mahsulot tannarxi to‘g‘risidagi hisobot (31 dekabr bilan yakunlanadigan 2025 yil uchun) (mln. So‘m)
- •“Istiqbol” korxonasida 2025 yil uchun tovar-moddiy zaxiralarning buxgalteriya balansida aks ettirilishi
- •2.3. Ishlab chiqarish xarajatlarining strategik boshqaruv hisobini tashkil qilish yo‘nalishlari
- •Xarajatlar byudjetini nazorat qilish
- •Xarajatlarni hisobga olish
- •Xo‘jalik yurituvchi subyektlarda xarajatlarning strategik boshqaruv hisobini yanada takomillashtirish bo‘yicha taklif etilayotgan besh bosqichli modelning mohiyati62
- •Balanslashtirilgan ko‘rsatkichlar tizimi (bkt) bloklari66
- •II bob bo‘yicha xulosalar
- •3.1. Ishlab chiqarish xarajatlarining strategik boshqaruv hisobini takomillashtirish yo‘nalishlari.
- •Xarajatlarni strategik boshqarish
- •Xarajatlarni og‘ish darajasiga qarab tasniflash (klassifikatsiya qilish)
- •Xarajatlarni hajmi (miqdori) bo‘yicha tasniflash (klassifikatsiya qilish)
- •Xarajatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni umumlashtirish (yig‘ish)
- •Cheii “Toshkentvino kombinati” aJda xarajatlarni hajmi bo‘yicha abc tahlilini o‘tkazish uchun buxgalteriya hisobi ma’lumotlari
- •Strategik boshqaruv hisobida xarajatlarni miqdori hamda tebranish darajasi bo‘yicha tasniflash
- •Tovar-moddiy zaxiralarning strategik boshqaruv hisobini tashkil qilish va yuritish zaruriyatini asoslovchi ko‘rsatkichlar
- •3.2. Tovar-moddiy zaxiralarning strategik boshqaruv hisobini takomillashtirish yo‘nalishlari
- •Xalqaro standartlar talabalariga muvofiqlashtirilgan moliyaviy holat to‘g‘risidagi hisobotida joriy aktivlar qismini aks ettirish69
- •Ushbu qiymatlarning eng kichigi bo‘yicha baholanadi
- •Zaxiralarni 2-son bhxSga asosan baholash
- •Xarid tannarxi (cost of purchase)
- •Zaxiralar tannarxi elementlari
- •Xarid qilingan materialning xarid tannarxini aniqlash bo‘yicha hisob-kitoblar73
- •III bob bo‘yicha xulosalar
Sof
sotish mumkin bo‘lgan qiymati (realizable value)
Tannarxi
(cost value)
Ushbu qiymatlarning eng kichigi bo‘yicha baholanadi
Zaxiralarni 2-son bhxSga asosan baholash
3.2.2-rasm. Zaxiralarni baholash 70
2-son BHXSda zaxiralar tannarxiga (cost value) quyidagi elementlar kiritilishi ko‘rsatilgan:
“Xarid tannarxi (cost of purchase);
qayta ishlash tannarxi (cost of convertion);
zaxiralarni joriy holatga va joriy joylashtiriladigan joyiga keltirish bilan bog‘liq boshqa ustama xarajatlar (other overhead)”.
Zaxiralarning boshlang‘ich tannarxi tarkibiy qismlarini quyidagi rasm ko‘rinishida aks ettirish mumkin bo‘ladi (3.2.3-rasm).
Boshqa
ustama xarajatlar (other overhead)
Qayta
ishlash tannarxi (cost of convertion)
Xarid tannarxi (cost of purchase)
Zaxiralar tannarxi elementlari
3.2.3-rasm. Zaxiralar tannarxi elementlari.71
Qiymat zanjiri yondashuvi zaxiralar tannarxining shakllanishini xariddan boshlab qayta ishlash va yakuniy joyga yetkazishgacha bo‘lgan bosqichlar bo‘yicha kuzatishga imkon beradi. Har bir bosqichda xarajatlarning qaysi qismi tannarxga kiritilishi tegishli standart va iqtisodiy mazmun asosida aniqlanishi kerak.
3.2.4-rasm. Zaxiralar tannarxining zanjir asosida shakllanishi modeli.72
Zaxiralar tannarxi xarid, qayta ishlash va zaxirani joriy holati hamda joylashgan manziliga keltirish bilan bog‘liq, asoslangan xarajatlardan shakllanadi. Xarid bosqichida chegirmalar va qaytarib olinadigan soliqlar hisobga olinadi; ishlab chiqarishda bevosita mehnat va tegishli ustama xarajatlar aniqlanadi; boshqa xarajatlar esa zaxirani kerakli holatga keltirishga xizmat qilgan darajada kiritiladi. Xarajatlarning har bir turini hujjat bilan asoslash va ikki marta hisobga olishga yo‘l qo‘ymaslik zarur.
2-son BHXS zaxiralarning xaridi bilan bog‘liq xarajatlarga quyidagilar kiritilgan:
Xarid tannarxiga (XT) qo‘shiladi:
xarid narxi - XN;
import bojlari va boshqa soliqlar (soliq organlari tomonidan belgilangan tartibda qoplaniladiganlardan tashqari) - IBBS;
transportirovka xarajatlari - TX;
ortish-tushirish xarajatlari – OTX;
tayyor mahsulotlar, materiallar va xizmatlar xaridi bilan bog‘liq boshqa xarajatlar – BX
Xarid tannarxidan chegiriladi:
savdo chegirmalari, tushishlar va boshqa shunga o‘xshash moddalar – SChT
Standartning ushbu qoidasi asosida xarid tannarxini aniqlashning quyidagi formulasini keltirib chiqarish mumkin:
XT = XN + IBBS + TX + OTX + BX – SChT (1)
Xalqaro standartlar talablariga muvofiq materialning xarid tannarxini aniqlash bilan bog‘liq jarayonlarni quyidagi hisob-kitoblar ko‘rinishida aks ettirish mumkin (3.2.2-jadval).
3.2.2-jadval
Xarid qilingan materialning xarid tannarxini aniqlash bo‘yicha hisob-kitoblar73
Xarid tannarxi elementlari |
Summasi |
Qo‘shiladi: Materialning xarid narxi |
|
Bojxona boji |
|
Bojxona yig‘imi |
|
Deklaratsiya xarajatlari |
|
Bojxona omborlarida saqlash xarajatlari (me’yorda) |
|
Sertifikatlash xarajatlari |
|
Ortish-tushirish xarajatlari |
|
Transportirovka xarajatlari |
|
Zaxiralarni tayyorlash bilan bog‘liq ishlov xarajatlari |
|
Ayiriladi: chegirma |
|
Narxidan tushishlar |
|
Jami xarid tannarxi |
|
Ushbu hisob-kitoblardan asosida quyidagi xulosalarga kelindi.
Xarid tannarxini aniqlashda xarajatning muayyan zaxira xaridi bilan bevosita bog‘liqligi tekshiriladi. Qaytarib olinadigan yoki chegirib qolinadigan QQS xarid tannarxiga kiritilmaydi, yetkazib beruvchi chegirmalari esa xarid qiymatini kamaytiradi. Bojxona, transport, ortish-tushirish va sertifikatlash xarajatlari zaxirani joriy joyiga yoki foydalanishga tayyor holatga keltirish bilan bog‘liqligi hamda tegishli standart mezonlariga muvofiqligi asosida hisobga olinadi.
