Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Магистрская дисс.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
08.11.2026
Размер:
668 Кб
Скачать
☆

1.1. Xo‘jalik yurituvchi subyektlarda strategik boshqaruv hisobini tashkil etish zaruriyati va ahamiyati

Korxonani uzoq muddatli rivojlantirish strategiyasini ishlab chiqishda uning tarmoq xususiyatlari, resurslari va raqobat muhiti hisobga olinishi kerak. Bunday qarorlar uchun faqat moliyaviy hisobotdagi yakuniy ko‘rsatkichlar yetarli emas: xarajatlarning kelib chiqishi, zaxiralar aylanishi va resurslardan foydalanish natijalarini ko‘rsatadigan boshqaruv axboroti ham zarur.

1.1.1-jadvaldagi balans ma’lumotlari 2022-yil 1-yanvardan 2024-yil 1-yanvargacha korxona aktivlarining umumiy qiymati 544,9 mlrd so‘mdan 661,1 mlrd so‘mga, ya’ni taxminan 21,3 foizga oshganini ko‘rsatadi. Shu davrda uzoq muddatli aktivlar 234,2 mlrd so‘mdan 303,7 mlrd so‘mga (29,6 foiz), joriy aktivlar esa 310,6 mlrd so‘mdan 357,4 mlrd so‘mga (15,1 foiz) ko‘paygan. Uzoq muddatli investitsiyalar qiymati 96,2 mlrd so‘mdan 159,6 mlrd so‘mga yetib, 65,9 foizga oshgan. Demak, aktivlar o‘sishida uzoq muddatli aktivlarning ulushi yuqoriroq bo‘lgan, joriy aktivlar esa nisbatan sekin o‘sgan. Joriy aktivlar tarkibida debitorlik qarzlarining 24,2 foizga ko‘paygani va pul mablag‘larining 30,3 foizga kamaygani aylanma mablag‘lar sifati hamda likvidlikni alohida tahlil qilish zarurligini ko‘rsatadi. Mazkur raqamlar aktivlar tarkibidagi o‘zgarishni tavsiflaydi, biroq o‘z-o‘zidan to‘lov qobiliyati yoki investitsiya samaradorligi haqida yakuniy xulosa chiqarish uchun yetarli emas.

1.1.1-jadval

Chet el investitsiyasi ishtirokidagi “Toshkentvino kombinati” aksiyadorlik jamiyatining moliyaviy ko‘rsatkichlari dinamikasi6

(ming so‘mda)

Ko‘rsatkichlar

2022 yil 1 yanvar holatiga

2023 yil 1 yanvar holatiga

2024 yil 1 yanvar holatiga

AKTIV

 

 

I. Uzoq muddatli aktivlar

 

 

Asosiy vositalar:

 

 

boshlang‘ich (qayta tiklash) qiymati

79 790 647

69 139 292

97 806 512

eskirish summasi

50 253 209

55 686 369

62 682 624

qoldiq (balans) qiymati

29 357 438

37 452 923

35 123 888

Nomoddiy aktivlar:

 

boshlang‘ich (qayta tiklash) qiymati

0

0

0

eskirish summasi

0

0

0

qoldiq (balans) qiymati

0

0

0

Uzoq muddatli investitsiyalar

96 191 429

157 684 431

159 634 405

O‘rnatilgan asbob-uskunalar

110 605

0

52 935

Kapital qo‘yilmalar

119 993

547 349

585 283

Uzoq muddatli debitorlik qarzlari

108 288 628

108 288 628

108 288 628

Uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar

I bo‘lim boʻyicha jami

234 248 093

303 973 331

303 685 139

II. Joriy aktivlar

 

Tovar-moddiy zaxiralar

132 821 714

133 173 051

141 613 582

Kelgusi davr xarajatlari

13 633 901

14 725 137

17 050 612

Kechiktirilgan xarajatlar

0

0

0

Debitorlar

154 813 300

191 027 423

192 260 763

Pul mablag‘lari

9 335 292

22 361 810

6 507 456

Qisqa muddatli investitsiyalar

0

11 260 000

0

Boshqa joriy aktivlar

0

0

0

II bo‘lim bo‘yicha jami

310 604 207

372 547 421

357 432 413

Balans aktivi bo‘yicha jami

544 852 300

676 520 752

661 117 552

PASSIV

 

I. O‘z mablag‘lari manbai

 

Ustav kapitali

74 821 600

74 821 600

74 821 600

Qoʻshilgan kapital

148 520

148 520

148 520

Rezerv kapitali

12 241 146

10 724 720

10 683 893

Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar)

170 959 737

145 016 137

206 997 386

Maqsadli tushumlar

794 080

6 189 833

0

Kelgusi davr xarajatlari va to‘lovlari uchun zaxiralar

0

0

0

I boʻlim bo‘yicha jami

258 965 083

236 900 810

292 651 399

II. Majburiyatlar

 

Uzoq muddatli majburiyatlar

0

Joriy majburiyatlar

285 887 217

439 619 942

368 466 153

II bo‘lim bo‘yicha jami

285 887 217

439 619 942

368 466 153

Balans passivi bo‘yicha jami

544 852 300

676 520 752

661 117 552

Balans ko‘rsatkichlari korxonada uzoq muddatli aktivlar va investitsiyalar hajmi oshganini ko‘rsatadi. Biroq bunday o‘zgarishni texnologik modernizatsiya yoki eksport assortimentining kengayishi bilan bevosita bog‘lash uchun ishlab chiqarish quvvati, uskunalar yangilanishi va eksport tarkibiga oid alohida ma’lumotlar ham zarur. Shu sababli moliyaviy ko‘rsatkichlar quyida keltirilgan ishlab chiqarish hamda sotuv ma’lumotlari bilan birgalikda baholanishi lozim.

1.1.2-jadvalda 2017–2023-yillarda mahsulot sotishdan tushgan tushum, xarajatlar va sof foyda dinamikasi taqqoslangan. Xarajatlarning nominal summadagi o‘sishini ishlab chiqarish hajmi o‘zgarishi bilan izohlash mumkin, biroq bu bog‘lanishning o‘zi xarajatlar samarali boshqarilganini isbotlamaydi. Buning uchun xarajatlarning tushumga nisbati, tannarx tarkibi va mahsulot turlari bo‘yicha rentabellik ham ko‘rib chiqilishi kerak.

Jadvalga ko‘ra, jami xarajatlar 2017-yildagi 298,8 mlrd so‘mdan 2023-yilda 677,2 mlrd so‘mga yetib, qariyb 2,27 baravar oshgan. Biroq xarajatlarning nominal o‘sishi resurslardan foydalanish samaradorligi pasaygan yoki oshganini o‘z-o‘zidan isbotlamaydi. Buni baholash uchun mahsulot tannarxi, davr xarajatlari, boshqa xarajat moddalari va sotuv hajmidagi o‘zgarishlar o‘zaro bog‘liq holda tahlil qilinishi lozim.

1.1.2-jadval