- •Iqtisodiy tahlil
- •Iqtisodiy axborotlar -muqobil xarajatlar
- •Ishlab chiqarish va mahsulot turlari bo‘yicha
- •Ishlab chiqarish yozuvlari
- •Boshkaruv hisobi va ishlab
- •Chiqarish hamda axborot
- •Tizimlari mujassamlashuvi
- •1.1. Xo‘jalik yurituvchi subyektlarda strategik boshqaruv hisobini tashkil etish zaruriyati va ahamiyati
- •Chet el investitsiyasi ishtirokidagi “Toshkentvino kombinati” aksiyadorlik jamiyatining moliyaviy ko‘rsatkichlari dinamikasi6
- •Chet el investitsiyasi ishtirokidagi “Toshkentvino kombinati” aksiyadorlik jamiyati faoliyatining 2017-2023 yillardagi asosiy ko‘rsatkichlari dinamikasi7
- •Chet el investitsiyasi ishtirokidagi “Toshkentvino kombinati” aksiyadorlik jamiyatining daromad va xarajatlari to‘g‘risidagi ma’lumot9
- •Strategik boshqaruv hisobining mohiyatini yoritishga bo‘lgan ilmiy yondoshuvlar
- •Strategik boshqaruv hisobi mohiyatini belgilovchi yo‘nalishlar tahlili
- •Ish muhiti tahlili
- •Innovatsion salohiyat tahlili
- •Strategik boshqaruv hisobining metodlari
- •1.2. Strategik boshqaruv hisobini tashkil etishning nazariy va tashkiliy asoslari.
- •Boshqaruv hisobini faoliyat turlari bo‘yicha tashkil etishning qiyosiy taqqoslanishi
- •1.3. Tovar-moddiy zaxiralarning iqtisodiy talqini va uning strategik boshqaruv hisobi vazifalari.
- •Zaxiralarning tarkibiy qismlari bo‘yicha iqtisodchi olimlarning qarashlari
- •Birinchi bob bo‘yicha xulosalar
- •Xorijiy amaliyotda zaxiralarni baholash usullari1
- •2.2. Tovar-moddiy zaxiralar tannarxi va ularni moliyaviy hisobotlarda aks ettirish holati
- •Manba: Ishlab chiqarishga oid bo‘lgan asosiy vositalar amortizatsiya (depresiatsiya) xarajatlari
- •Ishlab chiqarilgan tayyor mahsulot tannarxi to‘g‘risidagi hisobot (31 dekabr bilan yakunlanadigan 2025 yil uchun) (mln. So‘m)
- •“Istiqbol” korxonasida 2025 yil uchun tovar-moddiy zaxiralarning buxgalteriya balansida aks ettirilishi
- •2.3. Ishlab chiqarish xarajatlarining strategik boshqaruv hisobini tashkil qilish yo‘nalishlari
- •Xarajatlar byudjetini nazorat qilish
- •Xarajatlarni hisobga olish
- •Xo‘jalik yurituvchi subyektlarda xarajatlarning strategik boshqaruv hisobini yanada takomillashtirish bo‘yicha taklif etilayotgan besh bosqichli modelning mohiyati62
- •Balanslashtirilgan ko‘rsatkichlar tizimi (bkt) bloklari66
- •II bob bo‘yicha xulosalar
- •3.1. Ishlab chiqarish xarajatlarining strategik boshqaruv hisobini takomillashtirish yo‘nalishlari.
- •Xarajatlarni strategik boshqarish
- •Xarajatlarni og‘ish darajasiga qarab tasniflash (klassifikatsiya qilish)
- •Xarajatlarni hajmi (miqdori) bo‘yicha tasniflash (klassifikatsiya qilish)
- •Xarajatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni umumlashtirish (yig‘ish)
- •Cheii “Toshkentvino kombinati” aJda xarajatlarni hajmi bo‘yicha abc tahlilini o‘tkazish uchun buxgalteriya hisobi ma’lumotlari
- •Strategik boshqaruv hisobida xarajatlarni miqdori hamda tebranish darajasi bo‘yicha tasniflash
- •Tovar-moddiy zaxiralarning strategik boshqaruv hisobini tashkil qilish va yuritish zaruriyatini asoslovchi ko‘rsatkichlar
- •3.2. Tovar-moddiy zaxiralarning strategik boshqaruv hisobini takomillashtirish yo‘nalishlari
- •Xalqaro standartlar talabalariga muvofiqlashtirilgan moliyaviy holat to‘g‘risidagi hisobotida joriy aktivlar qismini aks ettirish69
- •Ushbu qiymatlarning eng kichigi bo‘yicha baholanadi
- •Zaxiralarni 2-son bhxSga asosan baholash
- •Xarid tannarxi (cost of purchase)
- •Zaxiralar tannarxi elementlari
- •Xarid qilingan materialning xarid tannarxini aniqlash bo‘yicha hisob-kitoblar73
- •III bob bo‘yicha xulosalar
ABC
va XYZ
tahlili ma’lumotlarini umumlashtirish
XYZ
tahlilini
o‘tkazish
АВC
tahlilini
o‘tkazish
Dinamik
va statik ma’lumotlar
Buxgalteriya
hisobi ma’lumotlari
Xarajatlarni strategik boshqarish
Xarajatlarni og‘ish darajasiga qarab tasniflash (klassifikatsiya qilish)
Xarajatlarni hajmi (miqdori) bo‘yicha tasniflash (klassifikatsiya qilish)
Xarajatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni umumlashtirish (yig‘ish)
3.1.1-chizma. ABC va XYZ metodi orqali xarajatlarni strategik boshqarish
3.1.1-jadval
Cheii “Toshkentvino kombinati” aJda xarajatlarni hajmi bo‘yicha abc tahlilini o‘tkazish uchun buxgalteriya hisobi ma’lumotlari
T.r. |
XARAJAT MODDALARI |
«ABC» bo‘yicha guruhlanishi |
Ulushi (%da): |
|
umumiy |
yig‘ilganda |
|||
1 |
Asosiy ishchilarning ish haqi |
A
(yuqori xarajatlar guruhi) |
14,2 |
14,2 |
2 |
Ehtiyot qismlar |
12,7 |
26,9 |
|
3 |
Xizmatlar bo‘yicha xarajatlar |
11,6 |
38,5 |
|
4 |
Yoqilg‘i-moylash materiallari xarajatlari |
11,0 |
49,5 |
|
5 |
Lizing xarajatlari |
10,8 |
60,3 |
|
6 |
Yordamchi ishchilar xarajatlari |
7,7 |
68,0 |
|
7 |
Ijtimoiy to‘lovlar |
7,0 |
75,0 |
|
8 |
Asosiy vositalar ijarasi |
4,5 |
79,5 |
|
9 |
Qo‘shimcha ishchilar ish haqi |
B
(past xarajatlar guruhi) |
4,3 |
83,8 |
10 |
Qo‘shimcha ombor ijarasi |
3,5 |
87,3 |
|
11 |
Obodonlashtirish xarajatlari |
2,4 |
89,7 |
|
12 |
Xom-ashyolarni tashish xarajatlari |
2,4 |
92,1 |
|
13 |
Tijorat xarajatlari |
2,0 |
94,1 |
|
14 |
Asosiy vositalarni ta’mirlash xarajatlari |
C
(kichik xarajatlar guruhi) |
1,6 |
95,7 |
15 |
Eletktroenergiya xarajatlari |
0,9 |
96,6 |
|
16 |
Materiallar xarajati |
0,9 |
97,5 |
|
17 |
Boshqa xarajatlar |
0,8 |
98,3 |
|
18 |
Majburiy to‘lovlar |
0,6 |
98,9 |
|
19 |
Sotib olingan idishlar |
0,6 |
99,5 |
|
20 |
Asosiy vositalar amortizatsiyasi |
0,5 |
100,0 |
|
|
JAMI |
|
100 |
x |
3.1.1-jadvaldagi ABC tahlili natijalariga ko‘ra, xarajatlarning asosiy ulushi A guruhiga kiritilgan sakkizta modda hissasiga to‘g‘ri keladi. Shu sababli tekshiruv va tejamkorlik choralari avvalo ushbu moddalarga qaratilishi mumkin. B guruhidagi beshta modda jami xarajatlarning qariyb 15 foizini, C guruhidagi yettita modda esa qolgan qariyb 5 foizini tashkil etadi. Biroq guruhlar chegaralari tahlil qilinayotgan davr ma’lumotlariga asoslangan; xarajatlar tarkibi o‘zgarganda ABC tasnifini qayta hisoblash talab etiladi.
XYZ tahlili esa ishlab chiqarish davomida xarajatlarni tebranish (doimiylik) darajasiga qarab tasniflash, ya’ni klassifikatsiya qilish imkoniyatini yaratadi. Bu tasniflash xarajatlarni o‘zgaruvchanlik koeffitsienti orqali ifodalash bilan amalga oshiriladi, ya’ni:
3.1.2-rasm. ABC usulida xarajatlarning bo‘linishi.
X guruhiga – miqdori 10 foizgacha o‘zgaradigan xarajatlar;
Y guruhiga – miqdori 11 foizdan 30 foizgacha o‘zgaradigan xarajatlar;
XYZ tahlilida Z guruhiga davrlar bo‘yicha o‘zgarishi 31 foizdan yuqori bo‘lgan xarajat moddalari kiritiladi. Bunday tebranish har doim ham boshqaruv samarasizligini anglatmaydi: u talabning mavsumiyligi, ishlab chiqarish hajmi yoki tashqi narxlarning beqarorligi bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin. Shu sababli Z guruhidagi moddalar bo‘yicha tebranish sabablari va korxona nazorat qila oladigan omillar alohida aniqlanishi zarur.
Keyingi bosqichda ABC va XYZ tahlili ma’lumotlari umumlashtiriladi (3.1.2-jadval).
3.1.2-jadval
