- •Iqtisodiy tahlil
- •Iqtisodiy axborotlar -muqobil xarajatlar
- •Ishlab chiqarish va mahsulot turlari bo‘yicha
- •Ishlab chiqarish yozuvlari
- •Boshkaruv hisobi va ishlab
- •Chiqarish hamda axborot
- •Tizimlari mujassamlashuvi
- •1.1. Xo‘jalik yurituvchi subyektlarda strategik boshqaruv hisobini tashkil etish zaruriyati va ahamiyati
- •Chet el investitsiyasi ishtirokidagi “Toshkentvino kombinati” aksiyadorlik jamiyatining moliyaviy ko‘rsatkichlari dinamikasi6
- •Chet el investitsiyasi ishtirokidagi “Toshkentvino kombinati” aksiyadorlik jamiyati faoliyatining 2017-2023 yillardagi asosiy ko‘rsatkichlari dinamikasi7
- •Chet el investitsiyasi ishtirokidagi “Toshkentvino kombinati” aksiyadorlik jamiyatining daromad va xarajatlari to‘g‘risidagi ma’lumot9
- •Strategik boshqaruv hisobining mohiyatini yoritishga bo‘lgan ilmiy yondoshuvlar
- •Strategik boshqaruv hisobi mohiyatini belgilovchi yo‘nalishlar tahlili
- •Ish muhiti tahlili
- •Innovatsion salohiyat tahlili
- •Strategik boshqaruv hisobining metodlari
- •1.2. Strategik boshqaruv hisobini tashkil etishning nazariy va tashkiliy asoslari.
- •Boshqaruv hisobini faoliyat turlari bo‘yicha tashkil etishning qiyosiy taqqoslanishi
- •1.3. Tovar-moddiy zaxiralarning iqtisodiy talqini va uning strategik boshqaruv hisobi vazifalari.
- •Zaxiralarning tarkibiy qismlari bo‘yicha iqtisodchi olimlarning qarashlari
- •Birinchi bob bo‘yicha xulosalar
- •Xorijiy amaliyotda zaxiralarni baholash usullari1
- •2.2. Tovar-moddiy zaxiralar tannarxi va ularni moliyaviy hisobotlarda aks ettirish holati
- •Manba: Ishlab chiqarishga oid bo‘lgan asosiy vositalar amortizatsiya (depresiatsiya) xarajatlari
- •Ishlab chiqarilgan tayyor mahsulot tannarxi to‘g‘risidagi hisobot (31 dekabr bilan yakunlanadigan 2025 yil uchun) (mln. So‘m)
- •“Istiqbol” korxonasida 2025 yil uchun tovar-moddiy zaxiralarning buxgalteriya balansida aks ettirilishi
- •2.3. Ishlab chiqarish xarajatlarining strategik boshqaruv hisobini tashkil qilish yo‘nalishlari
- •Xarajatlar byudjetini nazorat qilish
- •Xarajatlarni hisobga olish
- •Xo‘jalik yurituvchi subyektlarda xarajatlarning strategik boshqaruv hisobini yanada takomillashtirish bo‘yicha taklif etilayotgan besh bosqichli modelning mohiyati62
- •Balanslashtirilgan ko‘rsatkichlar tizimi (bkt) bloklari66
- •II bob bo‘yicha xulosalar
- •3.1. Ishlab chiqarish xarajatlarining strategik boshqaruv hisobini takomillashtirish yo‘nalishlari.
- •Xarajatlarni strategik boshqarish
- •Xarajatlarni og‘ish darajasiga qarab tasniflash (klassifikatsiya qilish)
- •Xarajatlarni hajmi (miqdori) bo‘yicha tasniflash (klassifikatsiya qilish)
- •Xarajatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni umumlashtirish (yig‘ish)
- •Cheii “Toshkentvino kombinati” aJda xarajatlarni hajmi bo‘yicha abc tahlilini o‘tkazish uchun buxgalteriya hisobi ma’lumotlari
- •Strategik boshqaruv hisobida xarajatlarni miqdori hamda tebranish darajasi bo‘yicha tasniflash
- •Tovar-moddiy zaxiralarning strategik boshqaruv hisobini tashkil qilish va yuritish zaruriyatini asoslovchi ko‘rsatkichlar
- •3.2. Tovar-moddiy zaxiralarning strategik boshqaruv hisobini takomillashtirish yo‘nalishlari
- •Xalqaro standartlar talabalariga muvofiqlashtirilgan moliyaviy holat to‘g‘risidagi hisobotida joriy aktivlar qismini aks ettirish69
- •Ushbu qiymatlarning eng kichigi bo‘yicha baholanadi
- •Zaxiralarni 2-son bhxSga asosan baholash
- •Xarid tannarxi (cost of purchase)
- •Zaxiralar tannarxi elementlari
- •Xarid qilingan materialning xarid tannarxini aniqlash bo‘yicha hisob-kitoblar73
- •III bob bo‘yicha xulosalar
Balanslashtirilgan ko‘rsatkichlar tizimi (bkt) bloklari66
T.r |
BKT bloklari |
Strategik maqsad |
Asosiy ko‘rsatkichlar |
1 |
Iqtisodiy-moliyaviy holatni baholovchi |
1.1.Faoliyatning foydaliligi (rentabellik) darajasi |
Ishlab chiqarish hajmi, sotuv hajmi, daromad, mahsulot tannarxi, xarajatlar miqdori, yalpi foyda, sof foyda, kapital rentabelligi |
1.2.Faoliyatning iqtisodiy qiymati o‘sishi |
Iqtisodiy o‘sish darajasi, qo‘shilgan qiymat miqdori, asosiy kapital hajmining o‘sishi |
||
1.3. Moliyaviy barqarorlik va to‘lov qobiliyati dinamikasi |
Likvidlilik, to‘lov qobiliyati, moliyaviy barqarorlik koeffitsentlari miqdori |
||
1.4. Pul oqimi hajmining o‘sishi |
Naqd pul oqimi miqdori, o‘sish dinamikasi, diskontlashgan me’yori |
||
2 |
Bozor faolligini baholovchi |
2.1.Bozordagi ulushining o‘sishi |
Sotuvga taklif etilayotgan mahsulot tarkibi, mahsulotning sotuv dinamikasi, raqobatbordoshlik darajasi |
2.2.Xaridorlar talabini qondirishi |
Buyurtmalarning bajarilish muddatlari, mahsulotning sifat darajasi, iste’mol qiymati, yangi va zamonaviy mahsulot turlari hamda ularning ulushi o‘zgarishi, sotuvdan keyingi xizmat darajasi |
||
2.3. Yangi xaridorlarning jalb qilinish darajasi |
Jalb qilingan yangi xaridorlar soni, qo‘shimcha mahsulot va xizmatlar ulushi |
||
3 |
Ichki biznes jarayoni samaradorligini baholovchi |
|
Yangi mahsulotlarni ishlab chiqish va taklif qilish davri, sotuv hajmida yangi va zamonaviy mahsulotlar hajmi |
|
Ishlab chiqarish va sotuv hajmi, ishlab chiqarish va to‘liq tannarx miqdorlari, yaroqsiz mahsulotlar hajmi, chiqindilar miqdori, xarajatlar hajmi dinamikasi, ishlab chiqarish rentabelligi |
||
|
Ta’mirlash va xizmat qilish xarajatlari, reklama xarajatlari, mahsulotlarni almashtirish miqdori |
||
|
Mahsulotlarni saqlash imkoniyati, ombor xo‘jaliklarini saqlash xarajatlari, omborlardagi kamomad va yo‘qotishlar miqdori |
||
4 |
Xodim va mutaxassis kadrlar darajasini baholovchi |
4.1. Informatsion texnologiyalarning holati |
Kommunikatsiya tizimi sifati, foydalanilayotgan operatsion tizimlar va dasturiy ta’minot darajasi, zamonaviy dasturiy ta’minot darajasi |
4.2.Mutaxassis kadrlarning kasbiy hamda professionallik darajasi |
Ishchi-xodimlar va mutaxasislarning bilim darajasi, informatsion texnologiyalarni, chet tillarini zamonaviy internet paketlardan foydalanishni bilish darajalari |
||
4.3. Kadrlar bilan ta’minlanganlik darajasi |
Davrlar kesimida xodimlarning o‘rtacha soni, o‘rtacha yosh darajasi, kadrlar qo‘nimsizligi koeffitsienti darajasi |
||
4.4. Moddiy rag‘batlantirish darajasi |
Umumiy ish xaqi fondiga nisbatan rag‘batlantiruvchi to‘lovlar ulushi, rag‘batlantiruvchi to‘lovlar va uning personalni qamrash miqdori, to‘lovlar soni, miqdori |
Tadqiqot doirasida “Direct costing”, “ABC”, “Target costing” va “Kaizen costing” yondashuvlarini integratsiyalash hamda ularni “qiymat zanjiri” bilan bog‘lash taklif etiladi (2.3.3-rasm). Bunda har bir usul mustaqil vazifani bajaradi, ammo ularning natijalari yagona xarajatlarni boshqarish tizimida o‘zaro to‘ldiradi.
Taklif qilinayotgan mexanizm bir necha izchil bosqichdan iborat. Dastlab xarajatlar faoliyat va mas’uliyat markazlari bo‘yicha “ABC” usulida aniqlanadi. Keyin boshqaruv qarorlari uchun o‘zgaruvchan xarajatlar “Direct costing” doirasida ajratiladi; mahsulot rejalashtirish bosqichida maqsadli tannarx belgilanadi; ishlab chiqarish davomida aniqlangan og‘ishlar “Kaizen costing” tamoyillari asosida muntazam ko‘rib chiqiladi. Yakunda bu ma’lumotlar qiymat zanjirining tegishli bo‘g‘inlariga biriktiriladi va tannarxga ta’sir qiluvchi omillar bo‘yicha umumiy tasavvur shakllantiriladi.
2.3.3-rasm. TMZ tannarxi strategik boshqaruv hisobining integrallashgan modeli67.
Modelning muhim jihati — boshqaruv hisobida xarajatlarni, avvalo, o‘zgaruvchan va boshqaruv qarorlariga bevosita ta’sir qiladigan qismlar kesimida ko‘rib chiqishdir. Bu tannarx va ishlab chiqarish hajmi o‘rtasidagi munosabatni tahlil qilishga hamda keyingi bosqichlarda xarajatlarning boshqa toifalarini qo‘shib ko‘rib chiqishga asos yaratadi.
Umuman olganda, integrallashgan model korxonaning strategik maqsadlariga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi omillarni boshqaruv hisobida o‘z vaqtida aks ettirishga mo‘ljallangan. Raqobat kuchaygan sharoitda ushbu ma’lumotlar mahsulot tannarxi, resurslardan foydalanish va kelgusidagi faoliyat yo‘nalishlari bo‘yicha ustunliklarni izlashga xizmat qiladi.
