Добавил:
096555144
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Լալայան Ե․, Գեղարքունիք, 2026
.pdf
Բարոﬔտր Ջերմթյն
Բացարձակ
խոնավթյն
Հաաբերական
խոնավթյն
Ամպամած
Տարիներ
1901 603.6 611.2 501.4 3.6 11.5 4.6 6.6 29.3
1902 603.1 610.5 588.5 2.9 10.5 3.6 5.7 27.1
1903 604.1 610.9 591.5 1.7 10.0 2.6 4.8 27.7 22/IX 22.5 1 2.4 - - - - - - 4.6 5.3 3.8
1904 603.8 613.6 590.2 2.0 9.2 2.6 4.6 25.9 21/VI 27.2 20/1 1.8 5.2 6.2 5.3 82 64 81 5.9 5.9 5.0
1905 604.4 611.8 590.9 1.7 9.8 1.2 4.2 27.7
Գմ. 190 - - 11.9 51.0 14.6 25.9 - - - - 6.5 20.5 22.6 20.6 317 225 315 25.5 27.2 21.5
Մի ջին
թիվ
Միջին
Մաքսիմմ
603.8 113.6 588.5 2.4 10.2 2.9 5.2 29.3 - 31.3 - 1.6 5.1 5.6 5.2 79 56 79 5.1 5.4 4.3
7 1 9
Մինիմմ
Միջին
Մաքսիմմ
Ամսաթիվ և աﬕս
24/
VIII
29/
VII
16/
VII
Բացարձակ ﬕնիմմ
Ամսաթիվ և աﬕս
30.0 23/1 0.0 5.0 4.9 5.2 76 48 75 4.6 4.8 3.6
- - - 5.1 5.0 5.3 78 50 78 5.1 5.7 4.5
31.3 28/1 2.3 5.2
7 1 9 7 1 9 7 1 9
Միջին ﬕնիմմ
6.5 4.8 81 63 81 5.3 5.5 4.6
22
Քամ
արագթյն
7 1 9 N NE E E՛S S SW W NW
Տարիներ
Քաﬕներ
Նստոյցք Օրեր
Հանդարտ.
Գմար
Մաքսիմմ
Ամսաթիվ և աﬕս
Ձյն
Նստոյցք
Կարկտ
Մոտիկ փոթորի
Պայծառ օրեր
Փայլատակմ
Հեռ փոթորիկ
Ցրտ
Ամպամաած
Սառնամանիք
1901 0.8 1.8 0.6 29 77 33 20 33 25 190 17 751 - - - - - 0 2 1 0 78 50 5 172 8
1902 0.7 1.9 0.7 67 87 26 23 39 47 90 0 684 28.0 35.0 14/v 78 32 3 0 0 2 36 55 43 - 10
1903 0.5 1.4 0.3 22 86 21 14 15 32 67 27 793 183.8 29.5 19/VI 113 37 4 26 5 5 68 40 80 185 7
1904 0.7 1.4 0.4 70 30 10 16 28 43 43 21 824 642.4 48.5 25/X *129 *43 2 13 2
4 39 70 61 185 4
1905 0.5 1.4 0.4 72 8 8 11 14 27 62 25 864 499.4 38.1 8/VIII 119 48 1 29 4 8 59 62 90 188 4
Գմ 3.2 7.9 2.4 260 288 98 84 129 171 372 110 916 195.6 - - 439 160 10 70 12 19 280 286 369 730 33
Մրրիկ
Նոր - Բայազետի գավառ կամ Գեղարքնիք
Միջ.
թիվ
0.6 1.6 0.5 52 58 20 17 26 35 71 22 783 488.4 48.5 - 110 40 2 14 2 4 56 57 62 182 7
ԲՈՒՍԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
ար նա նը` մա յի սի սկզբին, լեռ նե րի հա րա վա յին լան ջե րին բս նմ են հետև յալ մանրիկ, ﬕ ամ յա բյ սե րը, ո րոնց կա րե լի է նկա տել ﬕ այն գետ նին կռա նա լով. գար նա-
Գ
Holes teum umbellatum), ս սամ բար (Sisymbrium nudum), ծի րա նա գյն եղնճ մայր (Lamium purpureum), եղջ յ րա խոտ (Cerathoce pha -lus orthoceras), հա ﬔ մա տա բար ա վե լի ﬔծ կո տեմ (Lepidium perfo lia tum), տակ (Alyssum desertorum), gagea, հե տո վայ րի տո րոն (gal lium ver num), սի բեխ
(Scorzonera), fritillaria tulipoides, կա կաչ (Tulipa Gessneriana) (ոչ ա ﬔն տեղ) ա նա ն խիկ (Poa bulbosa), կով կաս յան շ շան (iris cauca sica), Ajuga orien talis և րիշ ներ:
Տար վա շոգ ժա մա նակ լեռ նե րի հա րա վա յին լան ջե րին հա տկ այս բյ սերն ա վե լի նոսր
են լի նմ, այն պես, որ եր բեք ճիմ չեն կազ մմ և ﬕ ա ռանձ նա հա տկ, խե ժա խառն հոտ նեն` շրթնա գյ նե րի, մա նա վանդ ր ցի (Thymus serpyllum), օ շինդ րի և Pyret hrum-ի ա ռա տթ յան
պատ ճա ռով, և բ սա կան դաշ տան կա րը ստա նմ է մոխ րա գյն-սպի տա կա վն ե րագ. սրանց
ներ կա յա ց ցիչ ներն են. ե ղա ծա ղիկ (Ra nu ncu lus illyricus), ճակն դեղ (Alyssum alpestre, campestre,
linifolium), սխտո րա մայր (Erys i mum ibericum), ﬔ խակ ներ (Dianthus Liboschitzianus, D.capitatus,
D.campestris), ս սա մ բար ներ (Silene longiflora. S.repens), հա մասփ յռ (Melandryum pra ten se),
Arena ria graminifolia, խնկա ծա ղիկ (Hypericum hyssopifolium, H. re pe ns), երն ջակ կամ փշ խոտ
(eringium campestre), ստեպ ղին (daucus pul cher rimus), առ վյտ (Medicago sati va, Vicia persica),
զան գա ծա ղիկ (Cam panula sibi rica C. Steveni), սրա տե սա կից` Centa uea sessilis Willd, այ ծա մո րք
(tra gopo gon floccosus), օ շինդր (Artemisia Ab sin thi um), Pyrethrum achil leaefolium և ս րա պա րա զիտ`
Anoplanthus Biebersteinii, բե րի կիկ (Vero nica orientalis), Onosma sp. Onosma sericea, Echium rubrum, Cerinthe maculata, Cyphomttia lan ata, ծեթ րոն, Thymus serpyllum, Ziziphora vulgaris, օ շինդր
(Teucrium orientale, T. cha maedrys, polium), գառ նադ մակ (Ajuga chia), սղանգն (Scutte -la ria orientalis шлемник), վայ րի դաղձ (Nepeta Moussini, nu da), մո շա (Stachis recta) և այլն:
Ա մառ վա կե սին այս տեղ բաց է ա նմ իր հո վա նին Prangus ferulacea, այս բյ սը շատ բնորոշ է այս տե ղի հա մար. գար նա նը նրա նո րա բող բոջ ըն ձյղ նե րը, ո րոնք դրս են ցցվմ գետ նից
ջայ լա ﬕ փե տր նե րի նման, ﬕ քա նի տեղ ամ բող ջո վին ծած կմ են ժայ ռե րի լերկ լան ջե րը: Այստեղ եր բեﬓ նկատ վմ է քիչ քա նա կթ յամբ մաս րե նի և աս պի րակ (таволга).
Տեղ-տեղ լե ռան լան ջը ժայ ռոտ լի նե լով կամ քա րա կյ տեր է կազ մմ կամ ղ ղա ձիգ
կտրտվե լով` եր ևան է հա նմ լե ռան իս կա կան երկ րա բա նա կան կազ մ թյ նը, ինչ պես օ րի նակ`
Զան գ գե տի բա զալ տա յին ա փե րը` Քախ սի գյ ղից ներքև: Այս պի սի տե ղե րմ նկատ վմ է
տե ղա կան պայ ման նե րի հար մար ված բ սա կան ինք ն րյն կազ մթ յն, ո րի սա կա վա թիվ
ներ կա յա ց ցիչ նե րը ա պաս տա նմ են ժայ ռե րի ճեղք վածք նե րի ﬔջ գտնված փա փկ հո ղմ:
Այս պի սի տե ղե րմ գար նա նը բս նմ են սպի տա կա շրթ կոտﬓ տկ (arabis albida), մա նշակ (Viola persicifolia), խռով խոտ (Scrophularia chrysantha) և Scrophularia variegata, իսկ ա մա ռը`
գե ղե ցիկ փն ջե րով ծեր պե րից ժայթ քած զան գա կա ծա ղիկ ներ (Campanula) և ﬔ խակ ներ (Dianthus
fra g rans), գառ նադ մա կիկ ներ կամ փեր փեր տա նեաց (Se dum album acre, pilosum, gra ci le):
Բա ցի դրա նից այս պի սի ժայ ռոտ տե ղե րը շրջա պատ ված են լի նմ թփտ նե րով, ա ռա վե լապես վայ րի վար դե ն և աս պի րա կի, ո րոնք բս նմ են նաև ժայ ռե րի ծեր պե րմ: Այս տե սա կի
թփե րը, ո րոնք շրջա պա տմ են ժայ ռե րը, տա րած ված են և բ նո րոշ են Ահ ման կա նի լեռ նաշղ թա յի
նա յին դրաբ (թրք. կո տեմ - draba verna), խո պո պա վոր խա ճեն (крупка весеннее,
24
Նոր - Բայազետի գավառ կամ Գեղարքնիք
լան ջե րին: Ս րան ցից ա ﬔ նից բնո րոշ է նրբա տերև ա բ զա նը (epilobium angustifolium), կատ վախո տը (Valeriana alliariaefolia), Dictamnus Fra xinella, Rhynchocoris orientalis, Bupleurum falcatum,
Astragalus cicer, Astragalus cor niculatus և այլն:
Վե րո հիշ յալ բո լոր կազ մթ յն նե րը, այ սինքն 1. լեռ նե րի հա րա վա յին լան ջե րի կա վոտ
դաշ տա վայ րե րի, 2. խա զի րա նի (астрагаль) փշոտ թփե րի, և 3. ժայ ռե րի և ս րան են թարկ վող
թփտ նե րի կազ մթ յն նե րը տե ղի նեն նաև Գ յ նեի լճա փմ, ﬕ այն այս տեղ, բա ցի այդ կազմթ յն նե րի հա մար յա բո լոր ներ կա յա ց ցիչ նե րից, նկատ վմ են նաև րիշ տե սակ ներ, ո րոնք
գա վա ռի մյս մա սե րմ չկան կամ շատ հա զիվ են պա տա հմ: Այս պես են օր. սխտո րա մայր,
erysimum Szowitsianum Boiss, ե ղա ծա ղիկ (ranu nculus oxyspermus), Hyppomarathrum crispum Koch,
aetionema (ibe r del la) sagittatum, լո րա սերմ (Stacnys lavandulaefolia նոր տե սա կի), Bungea tri fida, մկ նա մրգի (Hedysarum daghestanicum), Coluteocarpus reticulatus, The sium ramosum Ha yne, մարդ մարոտ (Asperulum Alph.), Atraphaxis buxifolia, հո սի (Astrgalus sp. nova) և րիշ ներ: Այս տե սակ նե րը,
խառն վե լով վե րո հիշ յալ կազ մթ յն նե րի ներ կա յա ց ցիչ նե րի հետ, բնո րոշ տեսք են տա լիս Գ յ նեի լճա փի բ սա կա նթ յա նը` տար բե րե լով նրան մյս նե րից:
Ան տա ռա պատ ձո րե րին, ո րոնց մա սին խո սե լ ենք հե տո, հետ ևմ են ﬕ շարք կ տաններ, այ սինքն ըն դար ձակ, գետ նա փոր խ ղե րի խմբեր, ո րոնք ա մա ռը բար ձի թո ղի են ար վմ,
իսկ ձﬔ ռը իբր գի շե րա յին ա պաս տան են ծա ռա յմ ոչ խար նե րի հո տե րին, որ տար վա այդ ժամա նակ բե րմ են այդ տեղ ա րա ծաց նե լ:
Այս խ ղե րի շր ջը բս նմ են սո վո րա կան Asperugo procumbens, կո տեմ (Lep i dium Draba) Gapsella Bursa Pastoris.
Գ յ նեի լեռ նաշղ թա յի այն մա սը, որ տեղ-տեղ հա մար յա ղ ղա ձիգ իջ նմ է լճի ﬔջ և ﬔծ
մա սամբ ծածկ ված է ժայ ռե րով քա րա կյ տե րով, պա տած է կար ﬕր-ժան գա գյն և կա նաչմոխ րա գյն մամ ռով: Այս քա րափ նե րի կա տար նե րը զար դար ված են բող կի տա կով (Pyrethrum
parthe nium), իսկ նրա շր ջը և ﬔջ ﬔջ սեղմ վմ են վայ րի վար դե նին, աս պի րա կը, կծո խ րը
և այլն: Կան նաև շի կա տակ (Atraphaxis buxifolia), իսկ խո տա յին տե սակ նե րից` ձար խոտ (Stipa
Szovitziana), որ բս նմ է ժայ ռե րի փո սիկ նե րի ﬔջ լցված սևա հո ղի բա րակ շեր տե րմ, Silene
saxatillis-ի և Py rethrum achil lea efolium-ի հետ: Հե տո Ephedra sp., որ սա կայն, ա վե լի գե րա դասմ է բս նել ժայ ռե րի կա վոտ-ա վա զա յին լան ջե րի վրա, և վեր ջա պես ցրտե նին, որ ժայ ռե րի
ճեղք վածք նե րի ﬔջ է ղ ղմ իր ար մատ նե րը: Այս վեր ջինն ա ﬔ նաբ նո րոշ բյսն է Գ յ նեի լեռնաշղ թա յի հա մար: Ն րա ծա ռե րը ցրված և տա րած ված են ամ բողջ հյ սիս-ար ևել յան լճա փին, և
ﬕայն Ա դա-թա փա ﬔծ թե րակղ զ վրա այն քան խտա նմ են, որ կազ մմ են ցրտե ն ﬕ ամբողջ ան տառ, մո տա վո րա պես 25 վերստ տա րա ծթ յամբ, Ջիլ և Սա տա նա խաչ գյ ղե րի ﬕջև:
Այս տեղ բս նմ են ցրտե նիի ե րեք տե սակ ներ. Jun ipe rus sp., որ փռվմ է գետ նին, ծա ռան ման`
J. oxycedrus J. excelsa. Այս վեր ջին տե սակն Ա դա-թա փա թե րակղ զ վրա հաս նմ է 1-1,5 սա ժեն
բարձ րթ յան, իսկ Ջիլ գյ ղից վերև` 2-3 սա ժե նի: Ն րա հաս տ թյ նը ներք ևմ հաս նմ է 0,5
ար շի նի, իսկ վե րևմ ա րա գթ յամբ բա րա կա նմ է և ծա ռին տա լիս պի րա ﬕ դի տեսք:
Այս տե ղի ցրտե ն ան տա ռի ﬔջ պա տա հմ են նաև փշոտ խա զի րա նի տե սակ նե ր (Astragalus Marschallianus, aureus, persicus, caucasicus,) էս պար սետ (Onobrychis, cor nuta), շան կաթ
(Acatholimon glumaceum) և այն բո լոր բյ սե րը, ո րոնք նկատ վմ են արևմտ յան լճա փին, փոս տային ճա նա պարհ մո տեր քը:
Մ նմ է ﬔզ շադ րթ յն դարձ նել Ս ևա նա լճա փի դաշ տա յին գո տ բ սա կա ն թյան
վրա: Գ յ նեի լճա փմ, ա վե լի հյ սի սա յին կող մմ, նա շատ նեղ շերտ է կազ մմ, որ ﬕ ﬕայն
տեղ-տեղ ըն դար ձակ վմ է ար ևել յան կող մմ, հետզ հե տե լայ նա նմ և կազ մմ Զո դի դաշ տավայ րը, իսկ հա րավ-արևմտ յան մա սմ նա շատ ա վե լի ըն դար ձակ է քան Գ յ նեի կող մմ, և
ընդ հար վմ է Ահ ման կա նի լեռ նաշղ թա յի փե շե րին, ո րից բարձր սկսվմ են Ահ ման կա նի ստորին-ալպ յան ա րո տա տե ղի նե րը:
Այս լճափ յա դաշ տա վայ րը բ սա բա նա կան տե սա կե տից կա րե լի է բա ժա նել ե րեք հա մակենտ րոն գո տի նե րի:
Բսականթյն
25
Լ ճի ան ﬕ ջա պես ա փին նկատ վմ են փխրն շեղ ջա քա րի (կոնգ լո ﬔ րա տի) ե րիզ ներ,
ո րոնց մա սին ար դեն խո սե ցինք. սրանք ընդ հա տﬓ ե րով ձգվմ են լճա փին 2-50 սա ժեն տարա ծթ յամբ ծածկ ված են ո ղոր ﬔ լի և աղ քատ բ սա կա նթ յան ներ կա յա ց ցիչ նե րով, ո րոնք
այն աս տի ճան ցածր և նոսր են բս նմ, որ կար ծես թե պա տահ մամբ են ըն կել այս տեղ: Համար յա ճիշտ լճա փին տեղ-տեղ պա տա հմ է isatis brachycarpa, որ հա տկ է Ս ևա նա լճա փին,
իսկ ա ﬔ նից շատ` օ շինդր (Artemisia austriaca), ս տի և այս շրջա նը կա րե լի է կո չել օ շինդ րի
դաշտ: Խառ նի խռն բս նմ են նաև պա տ տակ (Convolvulus lineatus), ձ իա կո րեկ կամ սև ցորեն (Polygonum sp.), մատ ն նի (Potentilla bifurca): Այս տե ղե րի հա մար շատ բնո րոշ է կով կաս յան
կա կա չը (Papaver caucasicus), խը ռըն դա տը (Ver basc um sp.): Դարձ յալ պա տա հմ են ե ղիս պակ,
քա րա ցնծ (Salvia ver ba s cifo lia), Arenaria serpyllifolia, վեր ջա պես օ շինդ րից ոչ սա կավ քա նա կթյամբ ցրված Bro mus tectorum և Carex sp.:
Շ նոր հիվ այն հան գա ման քի, որ ա վա զը շատ է ըն դ նմ ջեր մթ յն, այս բյ սե րը շ տով
չո րա նմ են, և մա յի սի վեր ջին ան գամ այս շրջա նը շատ տխր և այր ված տեսք է ստա նմ, մանա վանդ երբ ﬕ ա ցած է լի նմ լճափն յա բ սա կա նթ յան երկ րորդ գո տ հետ, որ տա րած վմ է
ճա հիճ նե րի և լ ճակ նե րի շր ջը: Այս գո տին ևս ﬕ ա նընդ հատ տա րա ծթ յն չի բռնմ, այլ բո լորմ է ﬕմ յան ցից քիչ թե շատ հե ռ գտնվող ճա հիճ նե րի և լ ճակ նե րի շր ջը:
Մ իայն Զո դի դաշ տա վայ րմ, Գիլ լի լճի և հա մա նն, ﬕմ յանց կից, ճա հիճ նե րի շր ջը այս
գո տին բռնմ է ﬕ ա նընդ ﬕջ վող տա րա ծթ յն: Այս տեղ ա ռա վե լա պես բս նմ են ե ղեգ ներ,
ո րոնց ﬔջ վխտմ են ճահ ճա յին թռչն ներ:
Գիլ լի ջրա յին բ սա կա նթ յ նը ﬕ ան գա մայն նման է Ս ևա նա լճի և լ ճափն յա ջրա յին բսա կա նթ յա նը. գե րիշ խմ են` հա զար տեր և կը (My riophyllum spicatum) և Lemna triscula, ո րոնց
լճի կա տա ղած ա լիք նե րը ﬔծ քա նա կթ յամբ շպրտմ են ա փը, ա պա` շա հա դետ աղ բե րաց կամ
հասկ ջրց (Iotamogeton perfoliatus L.), En t heromorpha intestinalis, հե տո Raunculus aquatilis, Hippuris vulgaris, մա տի տեղն (Polygonum amphibium), ս սամ բար (Alisma plantago), բե րո նի կե կամ
վե րո նի կե (Veronica Anagallis). ճա հիճ նե րի ա փե րին, թաց հո ղի ﬔջ հրա ննգ (Ra nu n gu lus sceleratus), առ վյտ (Tri folium repens), և ճահ ճա յին բյ սե րի ﬕ փար թամ գորգ և հե տո ջրա սեր բյսե րի ﬕ ամ բողջ կազ մթ յն:
Մատ ն նի (Potentilla anserina). Trifolium fragiferum, գառ նա լե զ, ջղա խոտ (Plantago major)
և այլն:
Ա պա սկսվմ է լճափ յա դաշ տա վայ րե րի բ սա կա նթ յան եր րորդ գո տին, որ ձգվմ է
ա ռա ջին եր կ սի շր ջը, հա ﬔ մա տա բար ա վե լի լայն շեր տով: Այս գո տին հա ճախ ընդ հար վմ է
լճափ յա, օ շինդ րա յին գո տ հետ, այն պես որ վե րո հիշ յալ լճափ յա ճա հիճ ներն լճակ ներն ընկնմ են այս եր կ սի ﬔջ, սա կայն եր բեﬓ նա ան ﬕ ջա պես ﬕ ա նմ է լճա փին: Այս եր րորդ գո տ
բ սա կա նթ յ նը նման է հա րա վա յին լեռ նե րի կա վոտ լան ջե րի բ սա կա նթ յա նը, ﬕ այն նրանից ա վե լի աղ քատ է, ﬕ ա տե սակ, սա կայն այս ﬕ ա տե սա կթ յ նը կա յա նմ է ﬕ ա ժա մա նակ
ﬕ քա նի տե սակ նե րի գե րիշ խա նթ յան ﬔջ: Այդ տե սակ նե րից են` վայ րի դաղձ (Nepeta Mo ussini), գար նա նա ծա ղիկ կամ կո վացն ծկ (Stachys recta), ե ղիս պակ, կե նե ղտ (Sa l via verticillata) և
Sitvestris, հափ րկ (Reseda lutea), կա ղան շան կամ եր կաթ նկ (Euphorbia gerardiana) և Crambe
orientalis: Վեր ջին եր կ սը շատ տե ղեր սաս տիկ գ ե րիշ խմ են և կազ մմ ա նընդ հատ մար գեր`
կա ղան շա նը կամ եր կաթ ն կը (Eu p ho rbia Gerardiana), բարձ ﬔ նա կի (Achil lea ciliata) և A. millefolium-ի հետ հա րավ-արևմտ յան ա փին, իսկ Crambe Զո դի դաշ տա վայ րի հյ սի սա յին կե սմ, ր
նա տաղ տկա լի տեսք է տա լիս բ սա կան դաշ տան կա րին` կազ ﬔ լով սպի տակ խրձե րի ﬕ ըն դարձակ դաշտ: Տեղ-տեղ ﬕ այն պա տա հմ են աս պի րակ (Astragalus alo p e cu ro i des) և չո րա յին մանր
բյ սեր, ինչ պես` պա տ տակ (Convolvulus lineatus) Nonnea pul la, բե րո նի կե (Veronica orientalis),
գառ նա լե զ (Plantago mon tana), սի բեխ (Sco rzonera laciniata):
Ընդ հան րա պես դաշ տա վայ րի բ սա կա նթ յ նը շատ աղ քատ և նոսր է: Եվ քա նի որ լեռնե րի հա րա վա յին լան ջե րը ա վե լի հա րստ են դաշ տա յին բ սա կա նթ յան ներ կա յա ց ցիչ ներով, չի՞ կա րե լի արդ յոք այդ, բա ցի բյ սե րի կյան քի պայ ման նե րի տար բե րթ յ նից, բա ցատ րել
26
Նոր - Բայազետի գավառ կամ Գեղարքնիք
նաև նրա նով, որ լեռ նե րը պատ նեշ են հան դի սա նմ քա ﬕ նե րի դեմ և այս պի սով պա հմ են
նրանց տա րած զա նա զան բյ սե րի սեր ﬔ րը, ﬕնչ դեռ դաշ տա վայ րմ նրանց ո չինչ չի բռնմ և
քա ﬕն տա նմ է հե ռ` ﬕնչև լեռ ն ե րը:
Այժմ Զո դի դաշ տա վայ րի ﬔ ծա գյն մա սը ծածկ ված է ջրար բի ար տե րով և հա մար վմ է
սաս տիկ հա ցա ռատ: Ն րան ﬕնչև ան գամ ան վա նմ են Եր ևան յան նա հան գի «շտե մա րան»: Հնի սի սկզբին այս ար տե րի տա րա ծ թյ նը ներկ ված է լի նմ ﬕ ա պա ղաղ դե ղին գյ նով` շնորհիվ ծաղ կող մա նա նե խի (Sinapis arvensis var. orientalis), որ գե րիշ խմ է այս տեղ:
Այժմ անց նենք թփե րի, ան տա ռա յին և լեռ նա յին ա րո տա տե ղե րի բ սա կա ն թյան նկարագ րթ յա նը:
Թ փե րը բս նմ են նեղ ձո րակ նե րմ. ինչ պես օր.` Բա լըղ-չա յի ձո րա կմ, լեռ նե րի հյսի սա յին և հ յ սիս-արևմտ յան լան ջե րի եր կա րթ յամբ ձգվող ծալ քե րի ﬔջ, ինչ պես օր` Չի բխլ գյ ղի հան դեպ, Ի նակ-դաղ և Ք յո թան-դաղ լեռ նե րի վրա, ինչ պես և Ա դա-թա փա թե րակղ զ
վրա: Այս տեղ` Գ յ նեի չոր և տաք լճա փին բս նող թփե րի տե սակ ներն են. Coto ne as ter vulgaris,
Lonicera Caucasica և Lonicera Xylosteum. գե րա մաս տի (Vibur num Lantana), կո ծա խ րի (Berberis vulgaris), մա սրի (Rosa rubiginosa L.), ցի րան ցի (Spiraea crenifolia), վայ րի կե ռա սե նի (Prunus
padus), սին (Sor bus aucuparia S. Aria), սև հա ղարջ (Ribes nigra, Ribes gros sularia), Ame lanchier
vulgaris MՓnch, սզնի (Crataegus orientalis) և րիշ ներ:
Այս թփե րը խմբվե լով` կազ մմ են ա նան ցա նե լի մա ցառ ներ: Ս րանց հո վա ն տակ ա ճմ
են ﬔծ մա սամբ ան տա ռա յին խո տեր, ինչ պես` Linum hirsu tum, վայ րի դաղձ (Nepeta grandiflora),
կատ վա խոտ (Valeriana allia riaefolia), եր կաթ նկ (Eu phorbia aspera), սա նա մա քի (Thalictrum foetidum), հրեշ տա կաց բյ սի ﬕ տե սա կը` Chaerophyllum aureum, մո շա (geum urbanum L.), ա ղավնակ տց, խոր դե նի (ge ra nium silvaticum), մղա մնճ (Vicia Ralan sae), հո սի, մկնամր գի (Astragalus
fruticosus), բող կի տակ (Pyrthrum carne um), սա կավ, խռո վա խոտ (Scorphularia orientalis), Cerastium dahuricum և այլն:
Վե րո հիշ յալ թփե րի տե սակ նե րին, ա վե լի հա րա վա յին կող մմ` Սա տա նա խաչ գյ ղի մոտ,
այն տեղ, ր վեր ջա նմ է ցրտե ն ան տա ռը, ա վե լա նմ են նաև խն ձո րե նի, տան ձե նի, Rhamnus
arctostaphylos:
Ան տառ նե րը գտնվմ են գա վա ռի հյ սիս-արևմտ յան անկ յ նմ, Դա րա չի չա կի կամ Ծաղկա ձո րի վի ճա կմ և բռ նմ են 300 ք. վերս տից ա վե լի տա րա ծթ յն: Այս ան տա ռի ա ռա ջաց ման
գլխա վոր պատ ճառ նե րից ﬔկն էլ պի տի հա մա րել և այն, որ նրա տե ղը հ իա նա լի կեր պով պաշտպան ված է բարձր լեռ նաշղ թա նե րով. հյ սի սից այն շրջա պատ ված է Փամ բա կի լեռ նաշղ թա յով
(10000 ոտ.), իսկ հա րա վմ` Ս դե գա նի լեռ նաշղ թան պաշտ պա նմ է նրան հա րա վա յին, այսպես կոչ ված «եր ևան յան քա մ» չո րա ց ցիչ ազ դե ց թյ նից:
Դա րա չի չա կի Ծաղ կա ձո րի ան տա ռի գլխա վոր ներ կա յա ց ցի չը կաղ նին է (Quercus pu b escens), որ բո լոր տե սակ նե րից բազ մա թիվ է: Նա շատ խիտ է բս նմ, ﬕ այն շատ չի ա ճմ, սո վորա բար 3 սա ժե նից ա վե լի չի բարձ րա նմ և հա զիվ 0,25 ար շին տրա մա գիծ է նե նմ:
Դա րա չի չա կի Ծաղ կա ձո րի ան տա ռմ ﬕ ակ փշա տերև ծա ռը հան դի սա նմ է ցրտե նին`
ցրված ան տա ռա յին շրջա նի հա րավ-ար ևել յան ծայ րմ, Կախ սի և Բջ նի գյ ղե րի ﬔջ և փոքր-ինչ
հե ռ` լեռ նաշղ թա յի հա րավ-ար ևել յան թեք լան ջին, որ ստո րո տմ ո ռոգ վմ է Զան գի գե տով:
Այս փոք րիկ տա րա ծթ յան վրա այդ ցրտե նին կազ մմ է ﬕ փոք րիկ ան տառ` լի գա զի թփե րով,
ինչ պես Գ յ նեի լճա փին: Հ նմ ցրտե նին այս ան տա ռմ շատ ա վե լի էր տա րած ված, սա կայն
հետզ հե տե պատ րաս տե լով փա փկ սևա հող` տե ղի է տվել կաղ նն: Այն պես որ Դա րա չի չա կի
Ծաղ կա ձո րի ան տա ռը պետք է նկա տել որ պես կաղ ն ան տառ: Այդ տեղ կան և րիշ տե սակ
ծա ռեր. ներ քին շեր տե րմ ամ բողջ հրա պա րակ ներ բռնված են վայ րի խնձո րե նի նե րով և տանձե նի նե րով: Նաև լո րին (թմբի, липа, tilia), ներք ևմ կազ մմ է մա ցառ ներ: Ու շագ րավ է այս տե ղի
ման րա տերև լո րին (Tilia parvifօlia), որ ըստ Մեդ վեդ ևի, լո րի բո լոր տե սակ նե րից ա վե լի քիչ է տարած ված Կով կա սմ և հա տկ է, հա մար յա բա ցա ռա պես, լեռ նա յին ան տառ նե րի վե րին շեր տին:
Ներք ևմ սո վո րա բար պա տա հմ են սևա նի կամ ող կ զա բեր կե ռաս (Prunus padus), խ-
Բսականթյն
27
րե նի (Evonymus latifolius), սզնի (Crataegus orientalis), կո ծա խ րի (Berberis vulgaris), Lonicera caucasica, հրչակ (daphne Mez ere um), գե րա մաս տի (Viburnum lantana) և այլն:
Դե պի վեր բարձ րա նա լիս ﬕ բան սաս տիկ աչ քի է ընկ նմ. ծա ռե րը հետզ հե տե փոք րա նմ
են, նոս րա նմ, ծ ռ մռ բս նմ և խղ ճա լի տեսք ըն դ նմ:
Ան տա ռի վե րին սահ մանն անց նմ է մո տա վո րա պես 7,5-8 հա զար ոտ նա չափ բարձ րթյան վրա յով և վեր ջա նմ է հետև յալ ծա ռե րով. Ribes alpi num, սին (Sorbus aucuparia), գե րա մաստի (Viburnum Lantana), կե չի (Be tu la alba) և մաս րի (Rosa sp.), իսկ ﬕ քա նի տե ղե րմ` ինչ պես
Միս խա նի հով տմ, ան տա ռի վե րին սահ մա նի ծա ռե րը բա ցա ռա պես կե չի են, նրա սո վո րա կան
var. pubescens տե սա կը և ար տաս վող ռե նի. շագ րավ է, որ սրա բա վա կան հաստ բ նը ղղա հա յաց չի բար ձրա նմ, այլ փռվմ է գետ նի վրա, այն պես որ ծա ռի գա գա թը ներքև է նա յմ:
Այս պի սի սպի տակ բնե րի շար քը, որ փռված է գետ նի ե րե սին, ներքև ղղ ված գա գաթ նե րի ճյղե րով, ﬕ ինք նա տիպ պատ կեր է ներ կա յաց նմ, որ հրա պյ րից զրկ չէ և շատ լավ բա ցատ րմ
է քա մ ազ դե ցթ յ նը, սևա հո ղի ան նշան հաս տթ յ նը և ընդ հան րա պես այն խիստ պայ մաննե րը, որ ծա ռը ստիպ ված է կրել այս բարձ րթ յան վրա:
Մ նմ է նկա րագ րել ﬔր ան տա ռա յին շրջա նի խո տա յին բ սա կա ն թյ նը:
Ան տա ռի խոր քմ գե տի նը ծածկ ված է լի նմ չոր տերև նե րով և խոտ հա մար յա թե չկա:
Ս րա փո խա րեն նրանք ա ռա տթ յամբ բս նմ են ան տա ռի եզ րե րմ և նեղ լիկ ձո րակ նե րի լանջե րին:
Այս ձո րակ նե րի հա տա կին (ինչ պես օր` Ա լի բեկ լե ռան ձո րա կմ), վտակ նե րի ա փե րին խիտ
բս նմ են պտեր (Asplenium Felix mas.), մո րե ն թփեր, դա մա սկո սի խա ղող (крыжовник), կարﬕր և սև հա ղար ջե նի և այլն: Ծա ռե րի սա ղարթ նե րը ﬕ ա նա լով ﬕմ յանց կազ մմ են կա մար ներ,
ո րոնց հո վա ն տակ պճնմ են ստվե րա սեր ասպ րի կը (Asperula odorata), զգա յն հի նա ծա ղի կը
(Impatiens noli tangere), Saxifraga orientalis, lathyrus rose us, ո լոռն (Vicia balansae), ա ղաﬖ ակ տց
(Geranium robertianum), Ac tea spi cata, մատ նա ծա ղիկ (Digitalis ferruginea), եր կաթ նկ (Euphorbia
as pe ra), Lysimachia punctata, կատ վա խոտ (Valeriana officinalis) և alliaria e folia և րիշ ներ. ջրի մոտ`
սև վ րաց կո ճի (Veratrum album) և խո լորձ (Or chis latifolia): Լեռ նա յին բնո րոշ խո տե րի թվին պատկա նմ են նաև հարս ն կը (Anemone caucasica), ա կո նի տոն (Aconitum nasutum), շամպ դի տակ
(Delphi nium ciliatum), կո ծոծ (Agrimonia Euphatoria). ա ղաﬖ ակ տց (Geranium sil ves tris, G. pyrenaicum, G. ibericum)), Hesperis matronalis, կտա վատ (Linum hirsutum), Astrautia helleborifolia, Ferulago silvatica Chae rophyilum aureum, երն ջակ (Eringium giganteum), ա նի սոն (Pimpinella rho dan ta),
քի սամ ծծկ (Orobus cyaneus), ո լոռն (Latyrus pratensis) Silene in flata, S.fimbriata, S. compacta),
զան գա կա ծա ղիկ (Campanula latifolia, C.erio carpa, C.glomerata), հո տա խոտ (Clinopodium vulgare),
քա րա հերձ (Bru nella vulgaris), լ սա սերմ (Betonica offi cinalis), կո վացն ձկ Stachys germanica և
շատ րիշ ներ:
Ան տա ռի վե րին սահ մա նմ շատ ան գամ պա տա հմ են Solidago vir gau rea, որ պես ստորին-ալպ յան մար գա գե տին նե րի բան բեր: Այս վեր ջին շրջանն սկսմ է ան տառ նե րի սահ մա նից
հե տո, 7,5-8 հա զար ոտ նա չա փից բարձր:
Այս շրջա նի ստո րին մա սմ շատ լավ գա րի է բս նմ, ﬕ այն շատ ան գամ ցր տը տա նմ է:
Որ պես այս ստո րին-ալպ յան մար գա գե տին նե րի բ սա կա նթ յան բան բեր կա րե լի է համա րել macrotomia echiodes, ո րի դեղ նա վն պսա կի բե րա նը շր ջա նա կի ծածկ ված է սև բ ծե րով,
հե տո բե րե նի կե նի տե սակ նե րը (Ve ronica gentianoides, V. armena), ա պա հրա նն կի տե սակ նե րը
(Ranun culus caucasicus, R. dissectus և R. oreophilus):
Մա յի սի վեր ջին ստո րին-ալպ յան շրջա նմ գտնված դաշ տե րը, լեռ նե րի լան ջե րը և հարթթ յն նե րը դե ղին գյն նեն շնոր հիվ ծաղ կած դրա բի (Draba brun nia efolia): Այս դեղ նա գյն
ֆո նի վրա սփռված են գար նա նա յին րիշ ման րիկ երփ նե րանգ բյ սեր, ինչ պես Anemone albana,
Androsace armeniaca, մատ ն նի (Potentilla sp.), կո վացն ծկ (Primulla farinosa, P. mac rocalyx Bge.)
և Pallasii Lehm, վե րո հիշ յալ բեր նի կեն (Veronica gentia noides և armena), գառ նադ մակ (Ajuga orientalis) և փոք րիկ բոգ (Gentiana verna L.):
28
Նոր - Բայազետի գավառ կամ Գեղարքնիք
Փոքր-ինչ շ, բարձ րա վան դակ նե րի վրա, ալպ յան մկնա կան ջը (Myo so tis, незабудка) տեղտեղ կազ մմ է կա պ տակ գորգ` կող քին ձգված բաց-շե փո րա գյն ե րիզ ներ` բե րի կի կից (Veronica orientalis): Ընդ հան րա պես կա րե լի է նկա տել, որ գար նա նը ստո րին-ալպ յան մար գա գե տին ները բյ սե րի քիչ տե սակ ներ են նե նմ, ո րով հետև շա տերն այս բարձ րթ յան հա տկ կլի մա յի
քմա հա ճյք նե րին չեն կա րո ղա նմ դի մա նալ: Եվ ե թե ամ բողջ տա րա ծթ յն ներ բռնված են
ﬕ այն ﬕ քա նի տե սակ բյ սե րով, սա ա ﬔ նա լավ ա պա ցյցն է, որ նրանք հար մար վել են տե ղական պայ ման նե րին:
Բո լո րո վին այլ է ա մա ռը, որ տևմ է այս տեղ եր կ ս կես ա ﬕս. հ նի սի կե սից ﬕնչև օ գոստոս, երբ ﬕ ա ժա մա նակ բա վա կա նա չափ ջեր մ թյնն խո նա վթ յ նը, ա ռատ լյ սի հետ թյլ
են տա լիս հա րստ հո ղին ար տա հայ տե լ իր արդ յ նա բե րող ժի ամ բողջ փար թա մթ յ նը:
Այն ժա մա նակ այս տեղ կա նա չի զմրխ տա յին ֆո նի վրա վառ գյ նե րով վառ վմ են ﬕ լիո նա վոր
երփ նե րանգ պսակ ներ: Դժ վար է նկա րագ րել ստո րին-ալպ յան բ սա կա նթ յան այս ժա մա նա կի
ծա ղիկ նե րի պեր ճթ յնն եր փը. ա ﬔն տեղ սփռված են ծա ղիկ նե րի կա նա չի ա հա գին շերտեր, կար ﬕր խոր դե նի (Geranium, гераний), ձյ նա փայլ և վար դա գյն պտեր, հարս նկ (Anemone narcissiflora), գե ղե ցիկ (Aetheopappus pulcherrimus), ﬔ խակ, մատ ն նի, Potentilla (лапчатка),
ըն ձա խոտ (лютики), բազ մա զան ե րեք նկ ներ (Trifolium alpestre, T. thrichocephalum, T. canescens,
T. am bi guum և այլն), լո ռա սերմ (Betonica grandiflora, астры), զա նա զան գյ նի տեր փկ (Centaurea axillaris, горные васильки
), մկնա կանջ, Astrantia hel le bo rifolia, (звездочка), կա կաչ (Papaver
orieutalis), մա տի տեղ (Poligonum alpinum), մա նա վանդ բազ մա թիվ են ե ղեր դակ (Crepis sibirica),
առ յ ծա տամ (Leontodon sp.), բա զեա բյս (Hieracium sp.), ա գաս յակ (Solidago virga aurea), հե տո
մա տի տեղ (Poligonum bistorta), կնծﬓծկ (Thalictrum minus), առ յ ծա թաթ (Alchemilla vulgaris)
և այլն:
Հա մար յա ար շի նա չափ բարձ րթ յան հաս նող վե րո հիշ յալ խո տա յին ծած կո ցի վրա տեղտեղ տա րա ծմ է իր փար թամ ծա ղիկ նե րը կով կաս յան շ շա նը (Lilium monadelthum), սա ժե նաչափ ոս կե տն կը (Cephalaria ta ta rica), լայ նա տա րած շամ պ դի տա կը (Sympytum asperimum), վայրի ար ջա մա գի լը (Heracleum sp) և վեր ջա պես սև վ րաց կո ճի (Veratrum album). այս վեր ջինս ա վե լի
լի նմ է աղբ յր նե րի մոտ, որ թաքն վմ են ոս կե ծա ղիկ նե րի, Caltha polysepala խիտ կյ տե րի
տակ, ր տա րա ծմ է իր ա հա գին տերև նե րը թրթնջ կը (Rumex alpinus). այս տեղ ջրե րի մոտ
սո վո րա կան են Carda mine uliginosa և C.impatiens, Ceranium palustre և րիշ նե րը:
Այս ստո րին-ալպ յան մար գա գե տին նե րը շատ հա րստ ա րո տա տե ղի ներ նեն, ս տի և
ա մա ռը բազ մա թիվ քրդեր և թր քեր են գա լիս Եր ևա նի, Գան ձա կի և ﬕնչև ան գամ Թիֆ լի սի
նա հանգ նե րից:
Ա ﬔ նից ա վե լի գով ված են Ահ ման կա նի ա րո տա տե ղի նե րը, որ տա րած վմ են Ահ ման կան
լեռ նաշղ թա յի բարձր լան ջե րմ` մոտ 100 վերստ եր կա րթ յամբ: Այս ա հա գին տա րա ծթ յ նը
պատ կա նմ է պե տա կան գան ձա րա նին, որ մաս-մաս կա պա լով է տա լիս ժո ղովր դին:
Ի նը հա զար ոտ նա չա փից բարձր բ սա կա նթ յ նը բո լո րո վին փոխ վմ է: Ճշ մա րիտ է,
այս տեղ դեռ պա տա հմ են ստո րին-ալպ յան մար գա գե տին նե րի ﬕ քա նի տե սակ նե րը` լ սասերմ (Betonica grandiflora), ոս կե տնկ (Cephalaria tatarica), հի մա ար դեն ա ռա վե լը 0,25 ար շին
բարձ ր թյան, փեր փկ (Centaurea axillaris) և ﬕ քա նի րիշ ներ, բայց ար դեն նրանք չեն կազմմ բ սա կան գոր գը, այլ նար գի զի (Nardus sfricta) փա փկ սե զը և Sibbaldia procumbens, Alsine
aizoides, Alsine recurva, մատ ն նի (Potentilla argaea Boiss և Bell), գառ նադ մակ (Sedum te ne llum),
զան գա կա ծա ղիկ (Campanulla tridentata) և րիշ ներ:
Ս րանք, ըստ եր ևյ թին, կազ մմ են ան ցո ղա կան շեր տը ստո րին-ալ պի ա կան ա րո տա տեղի նե րից դե պի տի պա կան ալ պիա կան մար գա գե տի նը: Ս րա նով էլ վեր ջա նմ է Ա լի բեկ լե ռան
(9382 ոտ.) գա գա թը, որ ﬔր ան տա ռա յին շրջա նմ ա ﬔ նա բարձրն է:
Լեռ նա յին բ սա կա նթ յան տե սթ յ նը լրաց նե լ հա մար հար կա վոր է հի շել այն ինք նատիպ, քնքշ, շտ թա ռա մող գար նա նա յին բյ սե րը, ո րոնք երփ նե րանգ շրջա նակ են կազ մմ
բարձր լեռ նե րի կա տար նե րին ա մառ վա կե սին ﬓա ցած հալ չող ձյան շեր տե րին:
Բսականթյն
29
Այս պի սի տե ղե րմ լի նմ են. կմշտրկ (Scilla cernua), ﬔ ջընդ ﬔջ Po us ch kinia scilloides,
ո րոնց ﬔջ ծաղ կմ են Merendera caucasica, գա գեա (ga gea sp.) Muscari sp. վեր ջա պես հենց ձյան
մոտ կար ճատև հրա ննգ (Renunculus edulis Boiss): Այս տեղ` ձյան շեր տի մոտ, Ա լի բեկ լե ռան վրա
գտնվել է ﬕ շատ հազ վագ յտ տե սակ` Erysimum gelidum: Այս բյ սերն ա վե լի և ա վե լի բարձ րանա լով` լե ռան վե րին շեր տե րմ բաց են ա նմ գար նա նա յին ե ղա նակ, ﬕնչ դեռ ներք ևմ` ստո րին
ալ պյան մար գա գե տին նե րմ սաս տիկ ա մառ է, իսկ հո վիտ նե րմ ար դեն ոս կե զօծ վմ են հա ցահա տիկ նե րը:
11
11 Քաղվածորեն կազﬔլ եմ «Сборник материалов для описания местностей и племень Кавказа XXVII» գրքմ
տպված պ. Խոցյատովսկ «Обзор флоры окрестностей озера Гекча» հոդ վա ծից:
ՏԵ ՂԱԳ ՐՈԻ Ն
ԳԱՎԱՌԻ ԲԱԺԱՆՄՆՔԸ
որ - Բա յա զե տի գա վառն այժմ բա ժան ված է չորս ոս տի կա նա կան շրջան նե րի: Ա ռաջին ոս տի կա նա կան շրջա նը տա րած վմ է գա վա ռի արևմտ յան մա սմ, կենտ րո-
Ն
6 գյ ղա կան հա սա րա կթ յն, բաղ կա ցած 41 գյ ղե րից, 4529 ծխով:
Երկ րորդ շրջա նը տա րած վմ է Ս ևա նա լճի արևմտ յան ա փին, կենտ րո նա տե ղին է
Նոր - Բա յա զետ քա ղա քը և բռ նմ է 45,298 դ. 164 ք.ս. տա րա ծթ յն, նի 3 գյ ղա կան հա սարա կթ յն, բաղ կա ցած 21 գյ ղե րից, 3404 ծխով:
Եր րորդ շրջա նը տա րած վմ է նյն լճի արևմ տա հա րա վա յին ա փե րին, կենտ րո նա տե ղին
է Ներ քին Ղա րան լղ գյ ղը և բռ նմ է 50,570 դ. 1670 ք.ս. տա րա ծթ յն, նի 3 գյ ղա կան
հա սա րա կթ յն, բաղ կա ցած 24 գյ ղե րից, 3891 ծխով:
Չոր րորդ շրջա նը տա րած վմ է լճի ար ևել յան և ար ևե լահ յ սի սա յին ա փե րին, կենտ րո նատե ղին է Բա սար գե չար գյ ղը և բռ նմ է 84316 դ. 1844 ք.ս. տա րա ծթ յն, նի 4 գյ ղա կան
հա սա րա կթ յն, բաղ կա ցած 49 գյ ղե րից, 5395 ծխով։
Հետ ևա պես և ամ բողջ գա վա ռը, ո րի կենտ րո նա տե ղին է Նոր - Բա յա զետ քա ղա քը, բռնմ
է 577,585 դ., 710 ք.ս. տա րա ծթ յն, նի ﬕ քա ղաք և 16 գյ ղա կան հա սա րա կթ յն, բաղ կացած 135 գյ ղե րից`17219 ծխով:
Հ նմ այս գա վա ռը կազ մմ էր ﬔծ մա սամբ Ս յն յաց նա հան գի Գե ղար ք նիք Սոդ
կամ Սոթք, և Ա րա րա տյան նա հան գի Վա րաժ ն նիք, Ար ևել յան Նիգ և Մա զազ գա վառ նե րը: Գեղար ք նի քը հա մար վմ էր Ս ևա նա լճի ա րևմ տա հա րա վա յին ա փե րը, որ ստո րա բա ժան վմ էր
Ծ մակ - գա վառ և Կոթ կամ Կռ զա բակ գա վա ռակ նե րի. ա ռա ջի նը բռնմ էր լճի արև մտյան, ծ մակա յին մա սը (ո րի հա կա ռակ` ար ևե լա հա յաց մա սը կոչ վել է Ա րե գ նի, Գ յ նեյ), իսկ երկ րոր դը` հարա վա յին մա սը: Սոթք գա վա ռը բռնել է լճի ար ևել յան և հ յ սի սա յին մա սը և ս տո րա բա ժան վել է`
բն Սո դի` որ բռնել է այժմ յան Զո դի դաշ տա վայ րը, Ար տից - գա վա ռի կամ Ծա րի, այժմ յան Մազրա յի դաշ տա վայ րը, Փո րա կի, որ հա վա նո րեն ըն կել է Սո դի և Ար տից - գա վա ռի ﬕջև, այժմ յան
Գիլ լի գե տի և լ ճա կի մա սը, Ե րի շա տի, որ հա վա նո րեն այժմ յան Ել լի ջա Կա րա կո յն լ գյ ղի և
ն րա շրջա կայքն է բռնել և Ջա ղա ցա ձո րի, ո րի տե ղը նյ նիսկ հա վա նո րեն հայտ նի չէ:
Լ ճի հյ սիս - ար ևել յան ա փե րը ևս, որ հայտ նի է Ա րե գ նի կամ այժմ Գ յ նեյ ա ն նով, հավա նա կա նո րեն Սոթ քի ﬕ գա վա ռակն են կազ ﬔլ:
Ա րա րատ յան նա հան գից Վա րաժ ն նի քը բռնել է գա վա ռի ա րևմ տա հյ սի սա յին մա սը,
այժմ յան Դա րա չի չա կը կամ Ծաղ կա ձո րը, Ար ևել յան Նի գը` նրա արևմտ յան սահ մա նը` այժմ յան
Բջ նի գյ ղը և Մա զա զը` գա վա ռի արևմ տա հա րա վա յին մա սը` այժմ յան Ք յան քյա նի գյ ղա կան
հա սա րա կթ յ նը:
նա տե ղին է Ներ քին Ախ տան և բռ նմ է 101,268 դ., 2120 ք.ս. տա րա ծթ յն, նի
Соседние файлы в предмете Этнография Армян