Լալայան Ե․, Գեղարքունիք, 2026

Աստ վա ծա ծի նը հարց նմ է.

Խեր, խեր, Խա ցին հեժ ն թեն, Մա հին թան գ թեն, Իմ խորն  մորն Ար քա յ թեն:

սե րը, այլև չո րեք շաբ թի և ր բաթ օ րե րը: Այժմ յան սե րն դը այն քան ﬔծ կար ևո րթ յն չի տա­լիս, թեև խեղ ճը սաս տիկ աղ քա տ թյան պատ ճա ռով  տիս օ րերն էլ է պաս պա հմ, ո րով հետև կե րա ծը ցա մաք հաց է ﬕ այն: Պա սե րից Ծննդ յա նը, ս. Սարգ սի նը (Ա ռա ջա վո րաց), Մեծ պա սի ա ռա ջին և վեր ջին շա բաթ նե րը, Համ բարձ մա նը, Վար դա վա ռի նը և Աստ վա ծած նի նը այն  ա ﬔ­նայ նիվ պահ վմ են:

պա հմ են, սա կայն ոչ բո լո րը, այլ ով կա ﬔ նա, ո րով հետև «պա հող պա հո ղաց ա»: Այս պի սի կա­մա վոր պա սե րից նշա նա վոր են.

վրա ե ղած եր կ ար ձա նագ րթ յ նից, այլև Մա գիս տրո սի ինք նա գիր ﬕ հի շա տա կագ րթ յ նից 1051 թվա կա նով, որ գտնվել է Հ ռո ﬕ Հա վա տասփ յռ ժո ղո վի դի վա նի ﬔջ, հայտ նի չէ, թե  ﬕց և երբ թարգ ման ված ի տա լե րե նի: Սեն Մար տեն հա յա գե տը այդ հի շա տա կա րա նը հրա տա րա կել է յր Memoires historiques et geographiques sur l’Armenie (հա տոր բ, եր. 287) ﬔջ, հայր Ա լի շա­նը վերս տին թարգ մա նել է հա յե րեն այս պես. «ի Շ (1051) թւա կա նիս ի ժա մա նակս Կոս տան դեայ Մո նո մա խի թա գա ւո րի Հա յոց (Յ նաց) դ քոս Վաս պ րա կա նի (և տէր) գա ւա ռիս Ծաղկ նոց, ես Գ րի գոր Մա գիստ րոս, որ դի Վա սա կայ հրո վար տա կաւ և հ րա մա նաւ վե րոա սա ցե ալ թա գա­ւո րիս՝ հիﬓ ադ րե ալ շի նե ցի զե կե ղե ցիս ի տեղ ւոջս, որ կո չի Կե չա ռս, ի նա խա սա ցեալ գա ւա ռի Ծաղկ նոց հան դերձ մատ րամբս. և ն ի րե ցի զտա ճարս և զե կե ղե ցիս` յա նն սրբոյն Գ րի գո րի Լ սա վոր չի ﬔ րոյ, և զար դա րե ցի զսա սպա սք ար ծա թե ղի նօք և ոս կե ղին օք, գրովք և այ լովք պի տո յիւք, որ պէս վա յել էր տա ճա րիս: Դար ձեալ ե տ ե կե ղեց ւոյս գ եօղս եր կս և այ գի ﬕ: (Եւ) ﬔք շնոր հիւն Աս տ ծոյ ե պիս կո պո սնքս Բջ նոյ Վա նա կան և Հա մա վար, սահ մա նե ցաք և հաս­տա տե ցաք ի թեմ և կա լ ած վե րո գր եալ ե կե ղեց ւոյս` գ եօղս քսան և հինգ և քա ղաք ﬕ, որք են,

Այս հրա շա կերտ վան քի մա սին պատ մա կան տե ղե կթ յն ներ շատ քիչ կան: Ն րա վրա յի ար ձա նագ րթ յն նե րը ﬕ այն հետև յալն են պատ մմ:

Ա ﬔ նա հին ար ձա նագ րթ յ նը վե րա բե րմ է 1116 թվին, որ պատ մմ է թե Գ րի գո րի սի (Գ) կա թո ղի կո սթ յան և «ի թա գա ւո ր թ եան վրաց Գ էոր գէ և ﬔր իշ խա նին», հայր Պետ րո սը յր տեր Հով սեփ և Սար գիս կրո նա վոր եղ բայր նե րի և խ տի ﬕ ա բան նե րի հետ, հաս տա տել են Աղ­վա նից կա թո ղի կոս Ս տե փան նոս Գ հա մար պա տա րա գել ա ﬔն տա րի Ա ռա քե լոց տո նին:

1204 թվին Վար դըմ բե լը նվի րել է այս խ տին յր Եր ևա նմ  նե ցած Մե ղի տի նո այ գ չա րե քը:

Կե չա ռ աց վան քի վա նա հայ րե րը, որ քան որ կա րե լի ե ղավ քա ղել ար ձա նագ րթ յն նե­րից և պատ մա կան հի շա տա կա րան նե րից, ե ղել են.

Այ ն հետև գո վա բա նե լով հայր Պետ րո սի ա ռա քի նթ յ նը, ճգնակ յաց կյան քը, որ դա ժան ձմռան ﬕ աս վով էր ﬓմ, ա նա չա ռթ յ նը, ա նար ծաթ սի րթ յ նը, հյ րա սի րթ յ նը` ա վե- լաց նմ Է. «Ա ղօ թիւք՝ ան շէջ ջա հից նմա նեալ էր, օ տար սի ր թեամբ և հիւ րըն կա լ թեամբ յա ւէտ գե րա զանց էր... ըստ Յո բայն` հայր որ բոց և հան գ ցիչ պանտխ տա ցե լոց. ըստ Մով սէ սի` հեզ, ըստ Դաւ թի` ո ղոր մած, ըստ Սո ղո մո նի` հան ճա րեղ քան զա ﬔ նայն նմա նիսն, ըստ Ե րե ﬕա յի` գթած, և ա ﬔ նե ցն փա րե լի. և ըստ Պաւ ղո սի` ընդ ա ﬔ նայ նի ա ﬔ նայն, ﬕնչև զա ﬔ նե սին շա հել. ըստ Հի ս սի` վասն ա ﬔ նե ցն չար չա րեալ և բ նա ւից հան գ ցիչ»:

4) Ներ սես վար դա պետ, ա ռա քի նի և ող ջա խոհ հոգ ևո րա կա նը, ո րին Զա քա րիա Ս պա սա լա­րից Ա նիմ հա վաք ված ժո ղո վա կան նե րը պատ գա մա վոր ընտ րե ցին Մ խի թար Գո շին ըն դա ռաջ գնա լ և հ րա վի րե լ նրան, որ նախ քան Զա քա րիա Ս պա սա լա րի մոտ գնա լը, գա ի րենց ժո ղո վը: Սա բա վա կան կարճ ﬕ ջոց է վա նա հայ րթ յն ա րել, ո րով հետև ար դեն 1223 թվին հիշ վմ է:

Մի դար ևս անց` 1578 թվին, հիշ վմ է Փի լիպ պոս ե պիս կո պո սը վե րա դի տող Կե չա ռ աց և քաջ փի լի սո փա, ո րի ա շա կերտ Ա ռա քել Սար կա վա գը 1576 թվին նյն խ տմ ար տագ րել է ﬕ ա վե տա րան:

Վան քի նկա րագ րթ յ նը. Ս. Գ րի գոր ե կե ղե ցին. Ս. Գ րի գոր Լ սա վոր չի ան վան նվիր­ված ե կե ղե ցին ամ բող ջո վին շին ված է սև, սրբա տաշ քա րից: Ն րա եր կա րթ յնն է 13,70 մ, լայ­նթ յ նը` 10 մ և բարձ ր թյ նը` ﬕնչև կա թ ղի կեն, մոտ 15 մ:

Ե կե ղե ցին ներ քստ անս յն է: Չորս որﬓ աս յ ներ կրմ են ի րենց վրա կի սա բո լոր ե րե­քա կան, ﬕմ յանց կից կա մար ներ, ո րոնց վրա բարձ րա նա լիս Է ե ղել գմբե թը:

Կո զա կը կի սա բո լոր է և, բա ցի որﬓ աս յ նե րի վրա բո լո րող կա մա րից,  նի նաև ﬕ  րիշ կա մար` ﬕ այն ա ռանց որﬓ աս յ նե րի: Այս եր կ կա մար նե րի ﬕջև, սե ղա նի եր կ կող քե րին, կան 1,5 մ բարձ րթ յան և 0,5 մ լայ նթ յան դռնակ ներ, սե ղա նից մոտ 4 մ բարձր, ո րոնք տա նմ են խո րան նե րի վերև շին ված փոք րիկ սեն յակ նե րը: Այս տե ղից էլ քա րե սան դխտ ներ բարձ րա­նմ են ե կե ղե ց կտ րը: Այս դռնակ նե րից ա ջա կող մյա նը քա րով պա տած է. ﬕ այն բախ տախն­դիր նե րը ﬕ քա րը հա նել և գանձ են ո րո նել: