Добавил:
096555144
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Լալայան Ե․, Գեղարքունիք, 2026
.pdf
Նշանավոր վանքեր
191
ՎԱՆՔԻ ՍՐԲՆՆԵՐԸ
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ԶԱՐԴԵՐՆ ԱՆՈԹՆԵՐԸ
Վան քի ա ﬔ նան շա նա վոր սրբթ յ նը սրբ Ն շան կոչ ված խաչն է: Սա եր կա թե ﬕ ﬔծ
խաչ է, կենտ րո նմ, ա պա կ տակ ամ փոփ ված խա չա փայ տի մա սից:
Ա վան դթ յան ա սե լով, այս խա չը շին ված է այն կոն քի կտո րից, ո րի ﬔջ Աստ վա ծա ծի նը
լո ղաց րել է Մա նկ Հի ս սին: Թա դեոս ա ռաք յա լը այդ կոն քից «ա ռանց գոր ծի քի» ե րեք խաչ է
պատ րաս տել, ո րոն ցից ﬔ կը սա է, երկ րոր դը գտնվմ է Նա խիջ ևա նի գա վա ռի Երն ջա կա ս. Կարա պե տի վան քմ և կոչ վմ է Հա զա րափր կիչ, իսկ եր րոր դը` Խեր սո նի նա հան գի Գ րի գո րո պոլ
քա ղա քմ, ր տա րել է Ա նիից գաղ թող ժո ղո վր դը:
Ս ևա նա վան քի այս սրբ Ն շա նը կոչ վմ է նաև Կո թա սրբ Ն շան, ﬕ առ ժամ ա ն ակ Գեղար ք նի քի Կո թա վան քմ պահ ված լի նե լ պատ ճա ռով: Այս խա չը ﬕ առ ժա մա նակ էլ պահ վել
է Հայր Հով հան ն կամ Մար դա ղաﬖ յաց վան քմ, ր նրա գոր ծած հրաշ քի նկա րագ րթ յ նը
կպատ ﬔնք նյն վան քի ստո րա գ ր թյան ﬔջ: Ոչ ﬕ այն բազ մա թիվ խ տա վոր ներ են գա լիս
Ս ևան սրբ Ն շա նը համ բ րե լ, այլև գրե թե ա ﬔն տա րի հա սա րա կա կան ﬕ դժբախ տթ յան,
հա մա ճա րակ նե րի, ե րաշ տի, կարկ տի և այլ ժա մա նակ ժո ղո վր դը գա լիս, տա նմ է ս. Ն շա նը`
գյ ղե րմ ան դաս տան կա տա րե լ:
Բա ցի այս հռչակ ված սրբ Ն շա նից, Ս ևա նմ կան նաև հետև յալ խա չե րը. ար ծա թե, ոսկե զօծ ﬕ խաչ, ո րի ﬔջ կա կե նաց փայ տից ﬕ մասն: Ս րա մա սին ﬕ ա վան դթ յն ա սմ է, թե
Ա շոտ թա գա վո րի Մաշ տոց վար դա պե տին տվածն է, ﬕ րիշ ա վան դթ յն` Ս յն յաց Բ յ րեղ
տիկ նոջ, Հե րակլ Հ նաց կայս րից ստա ցած խա չա փայ տի ﬕ մասն է հա մա րմ: Նյն խա չա փայտի ﬕ րիշ մա սը գտնվմ է Տաթ ևմ` «Ա վագ սրբ Ն շան» ան վամբ, ﬕ մասն էլ Վա յոց ձո րմ`
«Ար կա զ սրբ խաչ» ան վամբ:
Մի ար ծա թե ﬔծ խաչ, որ հի շա տակ է Չի թախ յանց եղ բայր նե րի, 1656 թ. նվիր ված:
45 ար ծա թե խա չեր, ո րոն ցից վե ցի ﬔջ ամ փոփ ված են հե տևյալ սրբեր ից ﬔ կի մա սն քը`
Պո ղոս ա ռաք յա լի, Գ ևորգ զո րա վա րի, Մի նաս Զի նա վո րի, Հա կոբ ա ռաք յա լի, ս. Կա րա պե տի,
Հա կոբ Մծբ նա Հայ րա պե տի:
Թ ջե ﬕ խաչ ևս կա, ո րի ﬔջ ամ փոփ ված է Վար դան զո րա վա րի ա տա մը:
Եր կ հատ էլ փայ տե խա չեր կան, նրբ քան դակ նե րով և ե զեր քը ար ծա թով պա տած:
Ու շագ րավ են նաև չորս հատ ար ծա թե ոս կե զօծ մաս նա տ փեր, տա սը հատ նյն պի սի
սկիհ ներ, ե րեք հատ ար ծա թե բր վառ ներ, եր կ հատ ար ծա թե խնկա տփ, ﬕ հատ ար ծա թե
ﬔ ռո նա տփ, ﬕ զյգ ար ծա թե քշոցք, ﬕ հատ ար ծա թե ոս կե զօծ խաչ վառք:
Բա վա կա նա չափ ե կե ղե ցա կան զգեստ նե րի ﬔջ աչ քի են ընկ նմ Դա վիթ կա թո ղի կո սի
ե պիս կո պո սա կան թա գը և ե ﬕ փո րո նը, չորս ար ծա թա պատ սա ղա վար տ նե րը, ե պիս կո պո սա կան
փղոսկ րե գա վա զա նը և այլն:
ՎԱՆՔԻ ՁԵՌԱԳՐԵՐԸ
Ղ կաս յա նի շի նած դպրո ցա կան շեն քի սեն յակ նե րից ﬔ կը դարձ րած է գրա դա րան և այստեղ բա վա կան խնամ քով պահ վմ են մոտ թ հար յր կտոր տպագր ված և 112 ձե ռագ րեր` ﬔծ
մա սամբ կրո նա կան բո վան դա կ թյամբ:
Ձե ռագ րե րի ց ցա կը նախ կազ ﬔլ է Ե ղիա ա բե ղա Ջա լալ յա նը` 1870 թ., ա պա Սա հակ
վար դա պետ Ա մա տ նին` 1892 թ.: Այս եր կ ց ցակ ներն էլ շատ հա մա ռոտ են, նյ նիսկ քաղվածք ներ հի շա տա կա րան նե րից չ նեն: Ա մա տ ն կազ մա ծը տպված է Մես րոպ - ար քե պիս կոպոս Սմ բատ յա նի «Տե ղա գիր Գե ղար քն քի գա ւա ռի» ﬔջ: Ս րա նից ան հա ﬔ մատ ման րա մասն և
հի շա տա կա րան նե րի քաղ վածք նե րով, թե պետև դարձ յալ ոչ լ իա կա տար, կազ ﬔլ է պրոֆ. Ն. Մառը` 1890 թ., որ և տպ վել է 1892 թ. ռ սե րեն` Մոսկ վա յմ և հա յե րեն թարգ մա նթ յամբ` Վ իեն նա-
192
Նոր - Բայազետի գավառ կամ Գեղարքնիք
յի Մ խի թար յան նե րի մոտ: Վեր ջերս Թոփչ յա նը ևս կր կին կա տա րել է այդ աշ խա տան քը, սա կայն
դեռևս չի հրա տա րա կել:
Ի նկա տի նե նա լով, որ պրոֆ. Մա ռի կազ մած ց ցա կը ար դեն բա վա կան ման րա մասն է`
ես ա վե լորդ հա մա րե ցի կրկին կազ ﬔլ:
Ձե ռագ րե րից ա ﬔ նա հի նը ﬕ ա վե տա րան է` հա վա նա կա նո րեն Ժ դա րից:
ՎԱՆՔԻ ԿԱԼՎԱԾՆԵՐԸ
Ս ևա նա վանքն այժմ նի հետև յալ կալ ված նե րը.
ա. Ցա մա քա բերդ և Գո մա ձոր գյ ղե րը, ի րենց հո ղե րով, որ հաս նմ է 2273 դես. և 140 քս:
Ա շոտ թա գա վո րի նվի րած վեց գյ ղե րից ﬓա ցել են ﬕ այն այս եր կ գյ ղը: Ս րա նից տա րե կան
ե կա մ տը առն վազն 1000 ռբ լց ա վե լի է:
Մի թե րակղ զի Ե լե նով կա և Օր դակ լ գյ ղե րի ﬕջև, շա հա գործ վմ է իբր խո տա տե ղի և
ձկ նոր սա տե ղի, կա պա լով է տրվմ տա րե կան 4 - 500 ռբ լ իով:
Եր ևա նմ 2 տն և չորս այ գի:
Թիֆ լի սմ 5 խա նթ և ﬕ այ գի:
Զան գի գե տի վրա 3 ջրա ղաց, ո րոն ցից ﬔ կի նոր ձևի, եր կա թե:
Նոր - Բա յա զե տմ 2 ջրա ղաց և այլն:
Այս կալ ված նե րը տա րե կան տա լիս են 5 - 6000 ռ. ե կա մտ:
Բա ցի սրան ցից վանքն նի 5000 ռ. ար ք նի գան ձա րա նմ և ﬕ կտա կա գիր` հետև յալ
բո վան դա կթ յամբ. 1890 թ. թիֆ լի սե ցի Ա լեք սանդր Թա յի րյա նը իր հոր` Ս ևա նմ ճգնթ յան ընդն ված Ղա զար վար դա պե տի հի շա տա կին 3,500 ռ. դրամ դրեց ար ք նի գան ձա րա նմ, որ 30
տա րի շա հեց նե լց հե տո, այն է 1920 թ., այդ գ մա րով Ս ևա նի վան քմ սﬓ ա րան բաց վի:
166
166
Հ րա մա նա գիր Եր ևա նի կոն սիս տո րիա յի 1890 թ., № 2889: Ծան. 1905 թ. կալ ված նե րը կա ռա վա րթ յան ձեռ քին
էին:
Նշանավոր վանքեր
193
ՎԱՆՔԻ ԵԼԵՎՄՏԸ ՎԵՐՋԻՆ ԵՐԵՔ ՏԱՐԻՆԵՐՄ
(Վա նա հոր ցց մամբ)
Մտք
1. Առ 1 հնվ. ﬓացած դրած
2.Խաչհամբյր եկեղեց
3. Արդյնք վերին վանքերից
4. Աջհամբյր խտավորներից
5. Մոﬕ վաճառﬕց
6. Գառների վաճառﬕց
7. Մորթիքի վաճառﬕց
8. Շշպաների վաճառﬕց
9. Նվերներ խտավորներից
10. Ս. Նշանի արդյնք գյղերից
11. Անասնեղենի վաճառﬕց
12.Հացահատիկի վաճառﬕց
13. Կալված. ստացած արդյնք
1905 թ. 1906 թ. 1907 թ.
Ռ Կ Ռ Կ Ռ Կ
32 14 23 58 1023 47
220 90 264 18 238 39
31 44 30 7 50 25
170 30 209 28 118 87
316 60 390
236 10 121 70 151 90
108 87 131 82 114 95
11 20 15 20 7 60
398 10 804 70 258 50
1450
65 70 51 50 62
- - 468 5 1554 -
- - 836 - 1268 -
- 377 12 558 44
- 436 -
-
Գմարը
Ծախք 1905 թ. 1906 թ. 1907 թ.
1. Սննդ ﬕաբանթ. և հյր
2.Հանդերձեղեն և անկողիններ
3. Վառելափայտ, ածխ, ցան և նավթ
4. Ժամոցադրամ ﬕաբանթ.
5. 5 նավավարի և 3 ծառայի վարձ
6. Ճան. ծախս. և բեռնավարձ
7. Աղքատներին նպաստ
8. Մոմ եկեղեց համար
9. Գրքերի և լրագրերի
10. Շինթյան և նորոգթյան
11. Մշակների վարձ
3041 35 3823 20 5849 37
Ռ Կ Ռ Կ Ռ Կ
459 12 458 99 335 90
756 76 145 99 612 98
545 66 455 94 458
368
300
152 6 126 80 34 50
56 57 75 55 28 50
23 62 33 28 20 45
15 11 54 30 23 10
56 29 195 90 3207
74 75 41 30 68 47
- 365 50 361 -
- 300 - 300 -
-
-
12. Կալվածների հարկ
13. Տնտեսական մանր ծախսեր
Գմարը
- - 178 33 148 88
209 83 269 85 199 41
3017 77 2699 73 5797 61
194
Նոր - Բայազետի գավառ կամ Գեղարքնիք
ԱՐՁԱՆԱԳՐՆՆԵՐ
Ա ռա քե լոց ե կե ղե ցի. Արևմտ յան դռան վրա.
Ի թ ին Հա յոց ՈԻԵ (1176) նո րո գե ցաւ դռն սրբ ե կե ղեց ւոյս հրա մա նաւ իշ խա նաց
իշ խան Քր դին և ձե ռամբ Յո հան նի սի հիւ սանն, որք ըն թեռ նյք յի շես ջիք:
Հա րա վա յին դռան վրա.
ՋՀԱ (1522) թ ա կա նի
ԼԵ թիւ ա ւե լի (1557)
Յա թո ռա կա լ թեան Տ եառն Սարգ սի
Ի խա ն թեան Յա ղպ բէ կի
Ծաղ կե ցաւ դռն տա ճա րի
Ա ռա քե լոցն Ք րիս տո սի
Հ րա մա նաւ սրբ վար դա պե տի
Ե ռա ﬔ ծիս Դա նիէ լի
Եւ սի րե լի որդ ւոյ սո րին
Ե պիս կո պոս տէր Ներ սէ սի
Ձե ռամբ սո րին ա շա կեր տի
Ա նար ժա նիս Աբ րա հա ﬕ
Ն աեւ եղ բաւր ﬔր սի րե լի
Շ նոր հաւք ի լի Գ րի գո րի սի.
Յոտս ան կա նիմ ա ﬔ նայ նի
Հայ ցել Տ եառ նէ պարգև ձրի
Րա բ նա պե տիս հա մայն ազ գի,
Եւ ծնո ղացն իւ րոց բա րի
Կա րա պետ քա հա նա յի
Եւ մաւրն հա մօո րի:
Ե կե ղե ց հա րա վա յին ա վան դա տան վրա` ար տա քստ.
Շ նոր հաւք և ո ղոր մ թեամբ ա ﬔ նա զօր էին Աս տ ծոյ ﬔք ե րեք հա րա զատ եղ բարքս
Սլ խան, Զալ և Զօ րապ տվանք նո րո գել սրբ ե կե ղե ցիս յի շա տակ ﬔզ և ﬔր ննջե ցե լոցն.
հօրն Թա ղա յին և մօրն Բէ կի Սլ թա նին, հան գ ցեալ եղ բօրն Պա պին և ա ﬔ նայն ազ գայ նոց:
Այլ և խոս տա ցաք շահ ստա ց ա ծոց ﬔ րոց ընդ սմա տա սա նոր դել. և ﬕա բանք սրբ խ տիս
խոս տա ցան յետ թօ րէիցն ա ւր տօ նի սրբ Կա րա պե տին պա տա րագ մա տ ցա նել վասն
ﬔր: Նո րո գե ցաւ ի թ ա կա նիս Հա յոց ՌՃԳ (1654) ի հայ րա պե տ թեան Տ եառն Փի լի պո սի, և
յա ռաջ նոր դ թեան Մ խի թար վար դա պե տի:
Ս. Կա րա պե տի ե կե ղե ցի. Հա րա վա յին պա տի վրա.
Թվ. ՌՃԿԳ (1714) նո րո գե ցաւ սրբ Կա րա պետ:
Գմ բե թի վրա.
Ի այ նն Այ ես մէ լիք Պա պէս մէք (մէ լիք) Ծա տր ճանս Մա թիոս է րէցս հա նէս Պա պէս
քե ղ պաթս Ըս տէփ նոսս Ծաղ կ նց ձո րի ﬔծ փորք տա նտ րէքս է կինք ի դռնս սբ
Ա ռա գե լոց գիր տվինք ճնի ա ղին որ չպէլ խ ին խրճն վեր կա լանք ինչ մէ լիք կամ տա նտր
որ էլ խարճ չգցի չպխ լ ին:
Ս. Աստ վա ծած նի ե կե ղե ցի. Արևմտ յան ճա կա տի, հա րա վա յին սյան վրա կա հետև յալ ար-
ձա նագ րթ յ նը, որ այժմ սվա ղի տակ է ﬓա ցել.
Յա ﬕ Ռ - ե րոր դի ՃԺԳ ա նե րոր դի (1664) շնոր հօք Աս տ ծոյ ﬔք հա րա զատ եղ բարք
խօ ճայ Սլ խանս և Զալս ի քա ղա քէն Տփ խեաց աս քէն Չի թա ղենց որ դիք Թա ղա յի ե կեալ ի
սրբ ա նա պատս ի Ս ևան ծո վա պատ զոր ի բա զմ ժա մա նա կաց ﬔր կա մաւ խո սա տա ցանք
Նշանավոր վանքեր
195
ﬔր ապ րա նաց շահն Ժ - ա նորդ տանք Սէ վա նայ, ա մէն. զոր շի նե ցաք սրբ Աս տ ա ծած նի
ե կե ղե ցիս և տ աք յի շա տակ ﬕ ա րած թի կան թեղ, խաչ, բր վառ, սկի, հո գոյն հօր ﬔ րոյ
Թա ղա յին մօր Բէ կի Սլ թա նին, եղ բօր Պա պին, Զո րա պին և ք վէ րանց որ դոց բա ժի նին. նաև
ﬕ ա բանքս խոս տա ցանք տա րին Գ. ժամ մա տ ցա նել: Կա տա րողք վարձս առ ցեն: Ի հայ րապե տ թեան Տ եառն Յա կո բայ:
Արևմտ յան լ սա մ տի ներքև, դրսից.
Յա ﬕ ՌՃԺԳ - ա նե րոր դի (1664): Շ նոր հօք Աս տ ծոյ ﬔք հա րա զատ եղ բարքս Սլ խան,
Զալս ի քա ղա քէն Տփ խեաց աս քէն Չ թա ղենց, որ դիք Թա ղա յի, որ դոյ Միր վէ լոյ, ե կեալ ի սրբ
ա նա պատս Սէ վան տե սեալ զսրբ Աս տ ա ծած նի ե կե ղե ցիս, զոր շի նեալ յի շա տակ. ﬔր ապրա նաց շա հի Ժ - ա նորդն տալ զտե ղի բնա կո ղաց և ﬕա բանքս խոս տա ցած տա րէն Գ. ժամ մատ ցա նել. սրբ Զատ կին, Վար դա վա ռին, Ջ րօրհ նեաց տո նից: Այս եղև ի Հայ րա պե տ թեան
Տ եառն Յա կո բայ, ա ռաջ նորդ Մ խի թար ե պիս կո պոս. Բար սեղ վար դա պետ հան գ ցե լոյ:
Այս ար ձա նագ րթ յան ներք ևմ.
Շնսր հօք և ո ղոր մ թեամբ Աս տ ծոյ նո րո գե ցաւ ե կե ղե ցիս իւր կնա ծոﬖ ի թ ին
ՌՃՁԹ (1740) ի Հայ րա պե տ թեան Տ եառն Ղա զա րի և ա ռաջ նորդ Մար տի րոս վար դա պե տի:
Աս տած ո ղոր ﬕ ա սա ցէք տրք և ո ղոր մ թիւն տ ո ղացն սրբ տանս և աշ խա տո ղաց ևս
Մար տի րոս վար դա պե տի որ դի Ա թա պէ կին, որ տ աւ Բ. թ ման ո ղոր մ թիւն: Ո ղոր ﬔս ցի
ձեզ Աս տ ած:
Նյն ե կե ղե ց արևմտ յան դռան աջ կող մմ, դրսից.
Շ նոր հօքն Աս տ ծոյ նո րո գե ցաւ տա նիք սրբ Աս տ ա ծած նի ե կե ղե ցւոյ ի հայ րա պետ թեան տ եառն Եփ րե ﬕ և նո րաօծ Յով հան ն կա թ ղի կո սի, յա ռաջ նոր դ թեան տեղ ւոյս
Յով հան նես վար դա պե տին և աշ խա տա նօք բո լոր ﬕ ա բա նաց մա նա ւանդ Կա րա պետ վար դապե տին, որ ի շի ն թեան մա սին սպա նաւ յայ լազ գեաց ի ժո ղո վա րա ր թեան, որ ե լից վասն
սգով, որք ըն թեռ նոյք, ո ղոր ﬕ ա սա ցէք: Յա ﬕ Տ եառն 1832 և ի թ ա կա ն թեան ՌՄՁԱ:
Ս. Աստ վա ծած նի այժմ քանդ ված գավ թի փայ տե սյան վրա ե ղել են հե տևայլ եր կ ար ձանագ րթ յն նե րը.
Յա ﬕ Տ եառն 1836. Նո րո գե ցան ի հի մա նէ գա ւիթս սրբ Աս տ ա ծած նի և մէկ ﬔծ մառան…չորս օ դայ մէկ եր կար ք չա յիւ, ար դեամբ և ծա խիւք Լ ﬔ ցի ծե ր նա զարդ ի Ք րիս տոս
հան գ ցեալ Ս տե փա նոս ճգնազ գեաց վար դա պե տին, որ նախ քան զվաղ ճան իւր կտա կաւ
ա ւան դեաց գծախսն այ սո ցիկ ﬕ մ ﬕ ա բա նից ա նա պա տիս Նի կո ղա յոս վար դա պե տին, գիտ թ եամբ ա ռաջ նոր դի տեղ ւոյս Յոն հան նէս վար դա պե տին և բո լոր ﬕ ա բա նիցս, որ և ա ւանդե ցաւ օգ նա կա ն թեամբն Աս տ ծոյ և ձեռնտ ւ թ եամբ բո լոր ﬕ ա բա նիցս:
Այս ար ձա նագ րթ յան ներքև. Կայսրն Ռ սաց Նի կօ լայ Պաւ լօ վիչն եկն յաշ խարհս ﬔր ի
Հա յաս տան, յա ﬕ Տ եառն 1837 և ե մտ ի սրբ Էջ ﬕա ծին ի հոկ տեմ բե րի 4 և 5 սոյն ամ սոյս
յԵր ևան. և ի 6 ի մտս ա րե գա կան յա ւր չո րեք շաբ թի էանց հան դէպ նա ւա հանգս տի ա նապա տիս օթ ևանս ա րա րեալ ի գիւղն Չի բխ լ մէկ գի շեր, և աս տի ի Տփ խիս քա ղաք. և ան տի
ևս էանց գնաց խա ղա ղ թեամբ յա թոռն իւր ի Ս.Պ. բրգ:
Սեն յակ նե րի վրա. Ս. Աստ վա ծած նի ե կե ղե ց հան դեպ շին ված հին սեն յակ նե րի վրա ե ղած
ար ձա նագ րթ յան քա րը այժմ պահ վմ է վան քմ, ո րով հետև այդ սեն յակ նե րը քանդ ված և նորերն են շին ված: Այս քա րի վրա ար ձա նագր ված է.
Շ նոր հիւն Աս տ ծոյ շի նե ցան սե նեակքս ար դեամբք Տփ խի սայ Հա յոց ժո ղո վրդոց` ձեռնտ թեամբ Տ եառն Յով հան ն կա թ ղի կո սին, յա ռաջ նոր դ թեան բնիկ ﬕ ա բա նի տեղւոյս Յով հան նէս վար դա պե տին Ղա զա խեց ւոյ, աշ խա տ թե ամբ ﬕ ա բա նից տեղ ւոյս. ՌՄՁԴ
(1835):
196
Նոր - Բայազետի գավառ կամ Գեղարքնիք
Եր կ կից սեն յակ նե րից ﬔ կի վրա.
Յի շա տակ է այս զոյգ սե նեակք հիւ րա նոց բա րե պաշտ Արծ ր նեան ա ղա Բար սեղ
Նոր - Պա յա զիդ քա ղա քաց ւոյ. 1860 ա ﬕ. ապ րի լի 10:
Դպ րո ցա կան շեն քի վրա.
Շ նոր հօքն Աս տ ծոյ կա ռ ցաւ դպրոցս ի հայ րա պե տ թեան Տռ Տռ սբ. կա թո ղի կո սի
ամ. Հա յոց ար դեամբ բա րե պաշ տօն Ա ւե տիս Բա լա յեան Ղ կաս ե անց Շ շեց ւոյ 1897 - ՌՅԽԶ:
ՏԱՊԱՆԱԳՐԵՐ
Կղ զ արևմտ յան ծայ րմ կանգ նած ﬕ խաչ քա րի վրա.
Ի ՈՀԶ թվ. (1227) կանգ նե ցաւ խաչս բա րե խո ս թիւն Աբլ Հա սա նայ. Ք րիս տոս ո ղոր ﬔա:
Ս. Աստ վա ծա ծին ե կե ղե ց դռան մոտ կանգ նած խաչ քա րի վրա, ո րի ﬔջ տե ղմ քան դակված են խա չե լթ յան և շր ջը` Փրկ չի տնօ րի նթ յան պատ կեր նե րը. Սրբ խաչս բա րե խաւս
Հայ րա պե տի և Րե պե կա յի. յի շե ցէք զՔ րիս տոս. թվ. ՌՃԲ (1653). Տր դատ կազ մող:
Բլ րի գա գա թին ﬕ գե րեզ մա նա քա րի վրա.
Են կի ճե ցի Մար տի րոս. թվ. ՌՃԽԲ (1693):
Ս. Աստ վա ծած նի ե կե ղե ց մոտ ﬕ գե ղե ցիկ գե րեզ մա նա քա րի վրա.
Թա յի րեանց Ղ լի,
Հին տոհմ ﬔծ ազ գի,
Ի Շամ քոր ծն եալ
Ի Վիրս պանդխ տեալ:
Թո ղի զՏփ խիս,
զԿին զոր դիս,
Յանձ նեալ Տ եառն զիս,
Մ տի յայս կղզիս:
Զերթ Սո ղոս` Պո ղոս`
Ղ լիս` Ղա զա րոս
Փո խեալ ես ե ղայ
Մ իանձն ա բե ղայ:
Եր սն ամ ճգն եալ`
Յեր կինս փո խե ցայ,
Տե սա նել զնա
Ում զի ն ո րե ցայ:
զԱ ղէք սանդր որ դիս,
Կանգ նող ար ձա նիս
Օրհ նեա, Տէր Աս տ ած,
Մինչ ցկա տա րած:
Մահ իմ ի 1855 ա ﬕ
80 ա մաց հա սա կի:
Բջ նիի մո տեր քից բեր ված ﬕ մար մար յա տա պա նա քա րի վրա.
Ընդ այս տա պա նաւ յ սով նո րոգ չին
Յա ւերժ պար ծա նօք ի խա ղաղ հանգ չին
Ոս կերք իշ խա նին Բարս ղի Արծ րն ւոյ
Որ տանս հայ կա զանց էր ճրագ լ սոյ.
Որ ե հեղ զքրտնս փո խա նակ ա րեան
Նշանավոր վանքեր
Ժա ռան գեաց զա նն իբր զՎար դան.
Թող լով զ յի շա տակ ան հա մար բա րեաց
Փո խե ցաւ աս տի ի կ եանս ա նանց.
Ծ նաւ Ի օրն յ նի սի 1805 ա ﬕ վախ ճա նե ցաւ Ի օրն յ նի սի 1875 ա ﬕ:
Նոր խցե րի հան դեպ գտնված ﬕ գե րեզ մա նա քա րի վրա.
Այս է տա պան 60 ամ աշ խա տակ րօն Տփ խի սեց ւոյ ա ռա քի նի Մել քոն ճգնա ւո րի 78 ա ﬔայ փո խե ցաւ առ Տէր ի 15 ապ րի լի 1862 ա ﬕ. ով հան դի պողք տք ո ղոր ﬕ:
Ա ռանց թվա կա նի տա պա նագ րեր. Ա ռա քե լոց ե կե ղե ց գավ թի գե րեզ մա նա քա րի վրա. Այս
է հան գիստ պա րոն Քր դոյ:
Կղ զ բլրի ﬕ օ րո րո ցաձև տա պա նա քա րի վրա.
Այս տա պան է հանգս տի Ա ﬕր Հա սա նայ:
197
ԱՆՁՆԱՆՆՆԵՐԻ ՑԱՆԿ
Ա
Աբլ Հասան, 196
Աբրահամ (Աբրեհամ), 51, 164, 167, 172, 173,
189, 194
Աբրահամ Գ կաթողիկոս, 167
Աբրահամ, վարդապետ, 167
Աբրահամ, քահանա, 51
Աբսալմ, 39
Ադամ, 133
Ազախ, 169
Ազատ խան, 183
Ազատյան Ռ., 124
Ազարիա Գանձակեցի, 38, 183
Ազիբ, 72
Ազիզ, 113
Աթաբակ Շահնշահ, 86
Աթանաս, 48, 75, 157, 163, 172, 173, 183
Աթանաս Մակվեցի, 183
Աթանէս երեց, 36
Ալեքսան, 35
Ալէքսո, 38
Ալի, 72
Ալիշան Ղ., 14, 52, 86, 155-157, 173, 175, 179,
183
Ալլահվերդի Յզբաշի, 183
Ալմազ, 113
Աղազար, 45, 164
Աղաջան, 66
Աղաւնի, 72
Աղեքսանդր Ա կաթողիկոս, 169
Աղէքսանդր Նիկոլայևիչ Ռսաց կայսեր, 49
Ամատնի Սահակ, 186, 191
Ամէկ, 173
Աﬕր (Աﬕրա), 90
Աﬕրաղա, 45
Աﬕր Գիւնա, 176
Աﬕրդատ, 70
Աﬕրխան, 62, 74, 89
Աﬕր Հասան, 60, 197
Աﬕրճան, 61
Աﬕր Ներսեհ, 70
Աﬕրպար, 67
Աﬕր Սլթան, 73
Աﬕր Վասակ, 31, 37
Այխվալտ, 184
Անանիա, 67
Անդրե առաքյալ, 166
Անտոնյան Հովհաննես Տփխիսեցի, 185
Անշ, 113
Աշխեն (Աշխո), 113
Աշոտ Ա Բագրատնի, 42, 50, 175, 180
Աշոտ Բ Երկաթ, 181
Աշոտ Գ Շահնշահ, 181
Աշրաֆ, 86, 171
Ապաղա, 52
Ապիրատ, 155, 157
Ապսահ, 181
Աջահար, 168
Առաքել, 31, 73, 168
Առաքել Դավրիժեցի, 63, 166, 178
Առաքել սարկավագ, 157
Ասատր (Ասո), 112
Ասլան, 48, 112, 150
Ասողիկ, 56, 175, 178, 181
Աստվածատր (Աստածատր, Ասատր),
31, 32, 36, 112, 167
Ասփա, 68
Ավագ (Աւագ), 34, 36, 45, 57, 171, 163, 167
Աւանէս, 45, 46, 56, 74, 176
Ավետիս (Աւետիս), 78, 112, 174, 196
Ատիպէկ, 67
Արաբշահ, 46
Արգիշտի, 42
Արզման, 112
Անձնաննների ցանկ
199
Արեգնազան (Արեգ), 113
Արիստակես, 189
Արիստակես Լաստիվերտցի, 86
Արծրնի Բարսեղ աղա, 185, 196
Արծրնի Մկրտիչ աղա, 31
Արղն, 38
Արսեն սլթան, 87
Արսյակ, 113
Արևշահ, 82
Արևշատ, 112
Աֆրիկյան Պ. Տ., 42
Բ
Բաբաջան, 77
Բաբաք, 57
Բադիկյան Ստեփան, 33
Բալայան Ղկասյան Ավետիք, 186, 191, 196
Բարաթ, 49
Բարեղամ (Բաղո), 112
Բարէք, ﬔլիք, 35
Բարսեղ, վարդապետ, 157, 182, 195
Բարսեղ, քահանա, 52, 62, 67
Բեհբթյան Բարսեղ, 80, 158
Բեշիր, ոստիկան, 181
Բեջան, 112
Բէգլար, 48
Բէրամ, 176
Բիժան, 183
Բյլբյլյան Կարապետ, 186
Բյրեղ, 191
Բրանդ, պրոֆեսոր, 19
Բդաղյան եղբայրներ, 186
Բնիաթ, 171
Գ
Գաբրիել հրեշտակապետ, 109, 150, 151
Գաբռն Վասակ, 49, 175, 180
Գագիկ թագավոր, 35, 162
Գա լստ, 157
Գալստ, վարդապետ, 186
Գալստ, քահանա, 55
Գայանե (Գարան), 113
Գաջան Լաւռեցի, 57
Գասպար, 37, 38, 46, 73
Գեղամ, 112
Գեղամ նահապետ, 14
Գէորգէ, վրաց թագավոր, 156, 162
Գիշկ, 162
Գիջիխան, 71
Գիւլ աղա, 31
Գիւլիզար, 39
Գյլնազ (Գյլո), 113
Գյմշխանեցի Մանել, 179, 182, 184, 186
Գորոյան Գ., 31
Գրիգոր, 36, 37, 38, 50, 51, 52, 54, 56, 65, 67,
68, 73, 75, 156, 157, 162, 164, 167, 171, 174
Գրիգոր Աﬕրներսեհ, 70
Գրիգոր, եպիսկոպոս, 46, 74, 75, 86, 169
Գրիգոր, եպիսկոպոս Հաղբատայ, 157
Գրիգոր, իշխան, 65, 85, 170, 171
Գրիգոր Լսավորիչ, 50, 134, 155-158, 172, 179
Գրիգոր կաթողիկոս, 156, 162, 168
Գրիգոր Մագիս տրո ս, 81, 86, 155, 159, 162,
168, 169, 182
Գրիգոր Մամկա, 164
Գրիգոր Մոնոնիկ, 157
Գրիգոր Մժկանց, 168
Գրիգոր Սփան, 34, 51, 173, 176
Գրիգոր, վարդապետ, 163, 164
Գրիգոր վարդապետ Ակոռեցի, 186
Գրիգոր վարդապետ Գանձակեցի, 184
Գրիգոր քահանա Վարդապետեան, 49
Գրիգորիս, 194
Գլաղ, 31
Գլապ, 67
Գլասպյան Բեհբթյանց Զաքարիա Տփխիսեցի, 179, 184, 185, 187
Գնկչա բեկ, 35
Գնտզ (Կնտզ), 38
Գևորգ կաթողիկոս, 181
Գևորգ Դ կաթողիկոս, 87, 186
Գևորգ զորավար, 191
Դ
Դանիել, վարդապետ, 182, 189
Դավիթ (Դաւիթ), 64, 173, 176
Դավիթ Աղաջան, 66
Դաւիթ, եպիսկոպոս, 175, 176
Դաւիթ, երեց, 56, 61
Դավիթ կաթողիկոս, 191
Դավիթ վարդապետ, 169
Դաւլաթ, 31, 72
Դոփ, 74
200
Նոր - Բայազետի գավառ կամ Գեղարքնիք
Ե
Եաւրի պեկ, 71
Եզր կաթողիկոս, 81
Եղիա (Եղո), 112
Եղիազար Գանձասարեցի, 183
Եղիա մարգարե, 136
Եղիշա, 70
Ենովք (Ենոք), 112
Երեﬕա, 157
Եփրեմ, եպիսկոպոս, 168
Եփրեմ կաթողիկոս, 195
Եփրոյսիմ, 73
Զ
Զազա, աթաբակ, 86
Զալ, 194
Զանազան (Զանո), 113
Զաքար, 56
Զաքարե սպասալար, 157, 170, 171, 182
Զաքարիա, 178, 179, 184, 185, 187
Զաքարիա Սարկավագ, 182
Զաքարյան, բժիշկ, 119
Զեյնալ, 113
Զնդանշահ, 166
Զոհրաբ (Զաւրհապ), 48, 64, 112
Զմրխտ, 113
Է
Էլբէք, 164
Թ
Թագհի (Թագն), 113
Թադեոս (Թադէոս, Թադո), 112
Թադեոս առաքյալ, 41, 63, 137, 168, 191
Թադևոսյան Մկրտիչ, 158
Թալիլիա, բժիշկ, 116
Թահմազ շահ, 70, 73
Թաղա, 194, 195
Թամամ, 165
Թայիրյան Ալեքսանդր, 192
Թայիրեանց Ղլի, 196
Թաջմ, 31
Թեոփիլոս կայսր, 56
Թեոդորոս, 73
Թոմա, 33
Թոմաս, 139
Թովմա, ճգնավոր, 139
Թովմա Մեծոփեցի, 86, 169
Թոփչյան, 192
Թմա, 75
Թման, 31
Ի
Իգնատիոս, 45
Իգնատիոս Տեր-Մովսիսյան, 106
Ինճիճյան Ղ., 182
Իսկհի, Սկն, 113
Իսրայէլ, 69
Իվանե (Իվանէ) սպասալար, 35, 36, 86, 170,
171
Իւանիկ, 36
Լ
Լալա, 31
Լենկթեմր (Լանգ-Թամր), 86, 167, 169
Լսիկ (Լսո), 113
Լսմաքոս, 44
Խ
Խաթն, 50, 65
Խաղբակ, 156, 163
Խանպէկ, 67
Խանմ, 71
Խաչատր (Խաչիկ), 48, 112, 168, 181
Խաչատր, վարդապետ, 174, 175
Խաչմ, 52
Խարնոխ, 52
Խոշաք (Խօշաք), 34, 171
Խորիշահ, 171
Խդան, 69
Ծ
Ծաղիկ (Ծաղո), 113
Ծատր, 139, 194
Ծովինար (Ծովիկ, Ծովո), 113
Կ
Կախայբեր, 156, 163
Կայեն (Կայէն), 133
Կատինկա (Կատո), 113
Կարապետ, 169
Կարապետ, եպիսկոպոս, 182
Կարապետ, վարդապետ, 184-186, 195
Կարապետ, քահանա, 194
Соседние файлы в предмете Этнография Армян