Լալայան Ե․, Գեղարքունիք, 2026

զալ դա ր կամ Ալ լա - գյո լ: Սե լի ﬕ բարձ րթ յամբ այս լեռ նաշղ թան բա ժան վմ է եր կ մա սի, ո րոն ցից արև ել յա նը կազմ ված է եր կ շարք հրաբ խա յին լեռ նե րից, ո րոնք ﬕ ա նմ են Յա նըղ կամ Ճա նիկ գա գա թմ: Այս լեռ նաշղ թա յի եր կա ր թյնն է 65 վերստ, լայ նթ յ նը 60 - 70 վերստ: Ս րա հյ սի սա յին լան ջե րը տա րած վմ են ﬕնչև Ս ևա նա լի ճը, իսկ հա րա վա յին նե րը ﬕնչև Վա­յոց ձո րի Ար ևել յան - Ար փա չա յի ﬕ ջին հո սան քը: Այս լեռ նաշղ թա յից Նոր Բա յա զե տի գա վա ռմ գտնվմ են հե տևյալ նշա նա վոր գա գաթ նե րը.

լըղ - չա յի բե րա նից ﬕնչև Զա ղա լ գյ ղը` 70 վերստ: Լայ նթ յ նը` ա ﬔ նա ըն դար ձակ մա սմ (ար ևել յան կող մմ) հաս նմ է 31 վերս տի, իսկ ա ﬔ նա նեղ մա սմ` մոտ 7,75 վերս տի: Այս մա սը գտնվմ է Ա դա - թա փա թե րա կղ զ (ար ևել յան կող ﬕց) և Շոր - գյոլ հրվան դա նի (արև մտ քից) ﬕջև, ո րոնք այդ աս տի ճան մո տե նա լով ﬕմ յանց, լի ճը կար ծես բա ժա նմ են եր կ ան հա վա­սար մա սե րի. սրան ցից փոք րը հյ սիս - արևմտ յանն է, որ 340 ք.վ. տա րա ծթ յն է բռնմ և մտ նմ է ցա մա քի ﬔջ հյ սիս - արևմտ յան ղ ղ թյամբ, եր կ, ա նա նն ծո ցե րով, ﬔ կը Ե լե նով­կա, մյ սը Չ բխ լ գյ ղե րի մոտ: Ս րա եր կա րթ յ նը հաս նմ է 25 վերս տի, լայ նթ յ նը` 14 վ.: Այս մա սի հյ սիս - ար ևել յան և հա րավ - արևմտ յան ա փե րը փոքր - ինչ հա րավ են քաշ վմ և ն րան սե ղա նա կերպ դարձ նմ, իսկ հյ սիս - արև մտ յան կող ﬕց ներս է ընկ նմ ﬕ հրվան դան ( Ցա մա քա բերդ): Մ յս, հա րավ - ար ևել յան ա վա զա նը, որ բռնմ է 860 ք. վերստ տա րա ծթ յն, ձևով հի շեց նմ է գա գա թը կտ րած ﬕ ղ ղանկ յն ե ռանկ յ նի, ո րի հիﬓ ա գի ծը կազ մմ է հա­րա վա յին ա փը, հի պո տե ն զան հյ սիս - ար ևել յա նը և կա տե տը` արևմտ յա նը:

Վա նա կատ կամ օբ սի դ իա քար. Սի չան նի ( Բոզ - դաղ) լե ռան վրա, որ գտնվմ է Ս ևա նա լճից

Կիպ րի նա կերպ նե րի ըն տա նի քին պատ կա նմ են մյս եր կ տե սա կը. կո ղակ (храмуля, capoeta sevangi fil) և բեղ լ (усач, barbus goktshaicus kessl), որ ա վե լի ա ռա տթ յամբ լի նմ է Ա տիա ման գե տմ:

Այս տեղ ﬔծ քա նա կթ յամբ գտն վմ են սա գեր, բա դեր, մա նա վանդ ճախ նա յին (Fuliga fusca L.) և խայ տա բղետ (Casarca Rutila Pal.) տե սակ նե րը. ամ բողջ խմբե րով լո ղմ են սև փար փար­ներ9 (лысуха, Fulicula atra L.), բազ մա թիվ ջրսյզ բա դեր (Podi ceps), ձկնկլ ներ (чайка, Larus), ո րոնք բա վա կան ﬔծ ﬖաս են պատ ճա ռմ ձկնոր սթ յանն, ս տի և Ե լե նով կա յի ձկնորս ներն ա նո ղոր մա բար փչաց նմ են նրանց բներն  ձվե րը: Քար քա րոտ կղզյակ նե րի վրա և ծան ծա­ղտ տե ղե րմ շա ր նակ նստմ են հա վա լս ներ (Pelecanus crispus Bruch) և ջ րա գ ռաﬖ եր (Carbo cormaranus Meyer): Հա վա լս նե րը ձﬔռ նա մ տին բո լո րո վին թող նմ են Ս ևա նա լի ճը, ﬕնչ դեռ ջրագ ռաﬖ ե րը ﬓմ են այս տեղ և ձ ﬔ ռե լ: Լ ճի հարթ ա փե րը կեն դա նա նմ են բազ­մա թիվ և բազ մա զան կտցար նե րով, ո րոնց ﬔջ նկա տե լի են` ծո վա յին Aegialites can ti anus Lath - ը (зуек), Aegialites hiaticula L. (галстушник), եղ տյ րի կը (пига ли ца, vanellus cristatus Meyer), ﬔծ և կարմ րաոտ Totanus glottis L. և T. cali dris L. (улит), տրին գա, Tringa cinclus L. (пестрозобный песочник) կտցար (sko lo pax gallinago L.) և recurvirostra avocetta L. (шилоклюква): Ա վա զոտ տե ղե­րմ ﬕշտ կա րե լի է տես նել մոխ րա գյն ա րա գիլ (ardea cinerea серая цап ля), ճահ ճոտ տե ղե րմ կան շատ լո րա մար գի ներ (Coturnix communis Bo nap. коростель): Լ ճի ա փե րին թռչ կո տմ են զա­նա զան բա զե ներ (соко ли ки - кончики), ա ռա վե լա պես` Falco tinnu nc u lus և F. cenchris տե սակ նե­րից: (Sa xi cola rubetra L. луговой чеканчик, saxicola oe na n the L. чекань - по пут чик), կարմ րա տտն (Lusciola phoenicurus L. горихвосатка), զա նա զան ցախ սա րեկ ներ (Phyllopneuste пеночки), ա ռա­վե լա պես Ph. Eversmanni Bonap (Ph. Ic te rina Eversm) և Ph. rufa lath. և Ph. Trochilus L. տե սակ նե­րը Calamoherpe arun dina cea Lath камышевка), շի նա կան և ըն տա նի ծի ծառ (ласточка - коса т ка и ласточка - стрижок, Hirundo rustica և H. urbica L.), սպի տակ խա ղա տնիկ ներ (белые трясяогузки, Motatilla alba L.), զա նա զան ար տյտ ներ, մա նա վանդ մար գե րի ար տյտ ներ (Ala u da arvensis L.), ինչ պես և կա տա րա վոր ներ (A.cristata, хохлатый) և դաշ տա յին ներ (A. ca landra L. стен ной), կա նե­փա կեր ճնճղկ (Fringilla cannabina L.), սար յակ նե րի (Stur nus vulgaris L.) ա հա գին ե րաﬓ եր, ըն­տա նի ճնճղկ ներ (Passer domesticus L.), եր բեﬓ պա տա հմ են մոխ րա գյն ագ ռաﬖ եր (corvus cornix L. серая во ро на) և կա չա ղակ ներ (Pica caudata L.): Կ ռնկ ներ եր ևմ են ﬕ այն անց նե լիս: Նոր - Բա յա զետ քա ղա քը գա լիս են ա ﬔն տա րի բն շի նե լ ﬕ քա նի զյգ սպի տակ ա րա գիլ ներ (Ci co nia alba L.): Դը - Ֆի լիպ պին իր ճա նա պար հոր դ թյան ժա մա նակ Ե լե նով կա յի շր ջա կայ քմ նկա տել է նաև Pandion haliaսtos L., Motacilla flava L. (melanocephala) և սև ա րա գիլ (տա ռեխ) ci co­nia nigra: