3. Полиспасттар

Жылдамдықты жүрдек немесе күшті (күштік) ұлғайту үшін біріктірілген иілмелі байланысы мен (арқаны мен) қолданатын қозғалмалы жəне қозғалмайтын шығыршықтар жүйесін полиспаст деп атайды. Полиспасттар өздігінен жүккөтергіш қондырғылар болуы мүмкін, не жүккөтергіш машиналар механизмдер құрамына кіреді. Жүккөтергіш машиналардағы көп қолданыс күштік полиспасттарды табады, бұлардың барабандағы жүк шамасы мен беріліс механизмінің қатысы жағдайында арқанның керілуін азайтуға мүмкіндік береді.

8. –сурет. Полиспастылар сұлбасы.

а – бір (дара) полиспаст; б – бұл да, қатарланған.

Мысалы, гидравликалық не, пневматикалық көтергіштерде жетекші элементтің ең төменгі жылдамдығы барысында жүкті ауыстыру жылдамдығын көтеруге мүмкіндік беруші жүрдек (жылдамдылық) полиспасттлары сирек қолданылады.

Полиспастылардың екі түрі жиі кездеседі: бір (дара) (3.8.а -сурет) жəне қатарланған (3.8.б - сурет) түрлері. Қозғамалы жəне қозғалмайтын шығыршықтарды біріктіретін құрамалы тораптарды шығырлы дөңгелек құрсау деп аталады. Шығырлы ілмек дөңгелек құрсауын ілмелі дөңгелек құрсау деп аталады. Барабанға арқанды бағыттаушы шығырлар-бағыттаушы, ал қатарланған полиспастағы аралық шығыршықты теңестіруші деп атайды.

Полиспастағы күш ұтысын бірнеше рет көрсетуші санын еселік U_п (беріліс есебі) деп атайды. Еселік санын барабанға оралатын тармақшалардың санын, ұсталып тұрған жүгіне, арқан тармақшаларының санына бөлу қорытындысы ретінде анықтауға болады.

S Q / zU_n ;

V_k U_nv;

l_k zU_n H

мұндағы S –арқан тармақшасындағы күш; Q-ілмектегі жүк шамасы; z-барабанға оратылған арқан тармақшаларының саны, U_П – қысқа полиспастар; v_к – барабанға оратылған арқанның жылдамдамдығы; V –жүккөтеру жылдамдығы; l_к –арқан ұзындығы, Н жүккөтеру биіктігі.

К.п.д. блогына жоғарлаған жəне төмендеген тармақшаларды керу ара қатысын

(теңдігін) көрсетеді:

^SНБ ^{/ S}СБ

_бл 0,97 0,99.

Жұлдызшыларды шынжырмен айналдыру барысындағы шығындары бағалануы мүмкін: _бл = 0,95 - 0,98.

Жалпы жағдайда к.п.д полипаст мынандай жолмен анықталуы мүмкін. Ілмелі дөңгелек құрсаудың тепе-теңдік күйіне шығуы (3.9.- сурет) (көтеру жағдайына):

Q S₁ S₂ .... S_n

1 2 бл n бл

Егер барлық блоктар (шығырлар) біртектес болса, онда

S_{n 1} S_n _бл ;

Жазуға болады:

S S  S ;

2

n 2 n 1 бл n бл

...S S  ...S ^{n 1}.

Q S_n

n 1



бл

• S_n

^{n 2}бл ^{.... S}

_бл

• S_n

S_n

1 

^{2}бл ^{... n 1 .}

n

бл

бл

^бл

осы теңдіктің екі бөлігін көбейтеміз:

Q_бл

S_n

1 

^{2}бл ^{... n 1}

.

бл

бл

1

1

бл

бл

бл

бл

Бұл теңдікті жаза отырып, олардың əр түрлігін аламыз:

1

1

Q S_n

1 

²

бл ^{... n }бл ^

• Q_бл

S_n

1 

²

бл ^{... }

^{n }бл ^{.}

бл

Q Q_бл

S_n

1 

²

бл ^{... n }бл ^S

1 

²

бл ^{... }

^{n }бл ^{.}

бл

n

бл

бл

Q (1 _бл

) S_n

(1  _бл

... _бл

^{n 1} 2





бл бл

... ⁿ ) S

(1 ⁿ );

бл

бл

n

_ 1 _{бл ,}

S_n Q

бл

1 ⁿ

мұндағы n = U_n – полиспаст еселігі.

Блоктағы (шығырдағы) шығындардың болмауынан барлық тармақшалардың керілуі бірдей болып жəне құрайтыны:

S_O = Q/n.

Демек, к.п.д. полиспасты тең болады:

_{}S _o

^{Q 1 n}бл ^



^{1 n}бл



^{1 Un}бл



_n  _бл  

_бл  

бл ^n

ⁿ S nQ 1 

1  n

1  U

Жүкті көтеру барысындағы төмендеген тармақшалардың керуі

S ^So

n _

_Q



_Q



S₁

n ⁿ n

^Un n

Жүкті көтеру барысындағы төмендеген тармақшалардың керуі

S^^Q ^Q 

U

n

n n n

n

8. -сурет. П.Ə.К полистпастын анықтауға арналған есептелген кестесі.