5.5.2 Жүккөтергіш шектегіштер.

Жүккөтергіштік шектегіштері жүк көтеру жағдайында жебенің ұшып шығуын өзгерту жəне жүк көтеру механизмін автоматты түрде ажырату (өшіру) үшін көбіне өзі жүретін мұнаралы жəне жебелі крандарға орнатылады. Кранның жүккөтергішінің шамасын 10% ғана көтереді.

Жүккөтергіштік шектегішінің шамаларын тіркейтін түрлері бойынша 2 топқа бөледі: жүктік моментін шектегіштік жəне жүк салмағын шектегіш. Алғашқылары жүктің шегіне жеткен салмағын көтеруде жасалынады, оларды кранның тұрақты жұмыс жүккөтергіштігімен барлық ұшуына (тез жүрісіне) қолданады. Екінші шектегіш шаманың шегіне жеткенге дейінгі (кранның беріктілігі немесе орнықтылығына қауіп тудырушы) жүктік моментінің аяқ асты ұлғаюнда жасалынады (істеленеді) жəне оларды ұшуына (тез жүрісіне) байланысты өзгеретін жүккөтергіштік крандарына орнатады.

5.10 - сурет. Жүктік момент пен жүккөтергіштік шектегіштер

а – жүккөтергіштік шектегіш; б- бұл да жүктік момент; 1- иінтірек; 2-бағыттаушы блок; 3-жүк; 4- соңғы сөндіргіш; 5- қозғалмайтын тіректегі блоктар; 6-жүк (көтеру) арқаны; 7- серіппе.

5.10.а .- суретте жүк салмағының қарапайым жүктік иінтіректік шектегіш келтірілген.

Ол 0 топсасында бұрылатын (1) иінтіректен тұрады. Иінтіректің сол жақ соңына R күшін қабылдайтын (2) блок, ал оң жағына бұл күшті теңестіретін (3) жүк бекітілген. Егер кранның артық салмағының барысында R күшінің моменті О нүктесіне қатысты (бір шама) (3) жүгінен теңестіруші моментін арттырса, онда (1) иінтірек бұрылып, оның оң жағын көтере (көтеріп), (4) соңғы сөндіргішті иінтірек бұрады жəне шығыр электр қозғалтқыштарының басқару шынжыры ажыратылады. Жүктік моментінің серіппелі иінтіректі шектегіші. 5.10.б - суретінде келтірілген.

Ең төменгіден жоғары бағытына дейін ұшуды (ұшып шығуды) өзгерту кезінде жүктік арқанның төмен түскен ұшы (соңы) ауыстырылып, ол А жағдайынан (орнынан) Б-ға

өтеді. Осыдан момент қосылады.

M R₁l₁ R₂l₂ const .Қарсы жағдайда (4) соңғы сөндіргіш іске

6. Жүк көтергіш машиналардың жетегі. Жүк көтеру механизмі

1. Кранды электр қозғалтқыштары.

Кранды көтергіш механизмдердегі қозғалысты жетектеу үшін тұрақты жəне ауыспалы токтың электрлік қозғалтқыштарын қолданады. Ауыспалы ток қозғалтқыштарының арасында синхронды, асинхронды, қысқа тұйықталған жəне фазалық роторлы (фазалы) кездеседі.

Синхронды қозғалтқыштарды жүк көтергіш машиналарда жылдамдықты реттей алмайтындығына, ауыр салмақты жеңе алмайтындығына жəне т.б. байланысты қолданбайды. Қысқа тұйықталған қозғалтқыштарды өте аз қолданылады, себебі олардың жылдамдығы жай əдістерімен реттелінбейді жəне олар қосылудың көп санын жібере алмайды. Жүк көтергіш машиналарда фазалық роторлы асинхронды қозғалтқыштар кеңінен қолданылады.

Параллельді, тізбекті жəне аралас қоздырғышты тұрақты ток қозғалтқыштарына қарағанда жүк көтергіш машиналарда аз қолданылады, яғни үлкен жүккөтергіш қабілеті, қасиеті жəне жылдамдықты реттеудің кең диапазоны.

Өнеркəсіпте МЕСТ183-66 сəйкес ұзақ (ПВ_H ⁼ 100%), қысқа мерзімді (үзіліссіз жұмыс істеу уақыты 10,30,60 жəне 90мин) жəне қайталанба қысқа мерзімді соңғы мерзім номиналды салыстырмалы ұзақтылығы мен (ПВ_H, %) жəне сəйкес сағатына қосылудың

шекті санымен сипатталады (Z_BK):

ПВ_H,

%

15 25 40 60

Z_BK,

вкл/ч

30 60 120 240

Одан басқа, қайталанба-қысқа мерзімді режим үшін цикл уақыты t_Ц 600 с.

Қайталанба-қысқа мерзімді режим қозғалтқыштары жүккөтергіш машина механизмдерінің (үзіліссіз жəне жиі жіберулер) жұмыс сипатына сəйкес келеді, сондықтан олар кранды қозғалтқыштар деп аталады (МЕМСТ 184-71, 185-70).

ТМД-ғы электрөнеркəсібі жүккөтергіш машиналарда қолданылатын келесі типтегі қозғалтқыштарды шығарады: А; АО; АТ; МТВ;

МТК; МТ; МТБ; МТН; АОС (ауыспалы ток); МП; Д; ДК; П (тұрақты ток). Осы қозғалтқыштардың техникалық сипаттамасы төмендегідей: қуаты N100 - 180кВт; айналу

жылдамдығы _н

=60 - 300 I/с; моменттің максипалды қайталануы Т_mах/Т_H = 2,2 - 4;

номиналды момент Т_H = 1000 N_H /_н , Нм; орташа жіберу моменті Т_T.CP (1,5 - 1,8) Т_Н, Нм; орташа тежеу моменті Т_T.CPТ_П.СР.