2. Шынжырлар.

Шынжыр шынжырлы конвейерлерде тартым элементтері болып табылады. Кеңінен таратылғандары пластиналы төлкелі-аунақшалы жəне төлкелі-каткалы шынжырлар. Мына түрлерін шеңбер буынды, жаналмалы, ілгекті, шанышқылы жəне басқа шынжырларды жиі пайдаланылады. Топсаның əрбір габаритіне анық қадамы сəйкес келетін жетекті жəне жүктік шынжырлардан айырмашылығы тартқыш шынжырларда (МЕСТ 588-81) топсаның габариттері шынжыр қадамына байланысты емес, төлкелі-каткалы шынжырлар ребордсыз ( 10.2а - сурет) жəне ребордтармен (10.2б - сурет) қадаммен 80 - 800мм. орындайды.

Оларды тік пластиналармен дайындайды. Басқа бөлек жағдайларда иілген пластинкалы шынжырларды пайдаланылады. ( 10.2в - сурет). Соңғысы икемдірек келеді жəне динамикалық күшті жақсы қабылдайды.

Тасымалдайтын машиналарда штапталған буындар мен ұзартылған қақпақшалы білікшелерден тұратын жиналмалы тартқыш шынжырларды пайдаланылады (10.2г - сурет) жиналмалы шынжыр əрбірі екі тысқы буындарды (5) білікшелерді (2) жəне ішкі буынды (6) жинайтын жұпты секциялардан тұрады. Бұл шынжырлар буын бұрыштарында 7° дейін бүйірлік айналуды жібереді. Екі бағытта айналу мүмкіндігі конвейерлерде кеңістік трассасымен (асқышты) қолдануға мүмкіндік береді.

2. - сурет. Таратқыш, шынжырлары

а – төлкелі-клеткалық; б – бұл да ребордтармен; в – иілген пластиналармен;

г - жиналмалы; д - ілмекті; 1- пластина; 2 - білікше; 3 – төлке; 4 - каток; 5 –буын.

Ілмекті шынжырлар жабық ілмекті рамка формасы бар, көрші буынның қарама-қарсы жақтағы рамкасына ілініскен құйылған немесе штампталған буындарды құрайды. Бұл шынжырлардың жетістіктері дайындаудың қарапайымдылығы; жұмыс органдарының ыңғайлы бекітілуі. Кемшіліктері ілмекті түсіріп отырудан болатын беріктігінің төмендігі.

Конвейерлік лентамен салыстырғанда тартқыш шынжырлар конвейерлердің жүріс жəне жүк алып жүретін элементтерін сенімді жəне қолайлы бекітілуіне жағдай жасайды, шынжырдың жұлдызшаларына ілініскен тарту күшінің сенімді берілісін қамтамасыз етеді жəне жүк үстінде аз созылады. Шыннжырлы тартым органдарының кемшіліктері кезеңдік майлап тұруды жəне үнемі бақылап тұруды керек ететін топса санының көптігі сонымен бірге (10.2д - сурет) динамикалық қосымша жүктердің əсерінен жоғары жылдамдық кезіндегі шынжырлардың қарқынды тозуы.

Тартқыш шынжырлардың негізгі параметрлері масса 1м мен буын қадамдарының қосымша күшін бұзушы болып табылады. Пластинкалық шынжырларда (10.2а,б - сурет) пластиндер күші кеткен тесіктермен қауіпті қималарда үзілуді есепке алады, сонымен бірге құлақтардың үзіліп кетуін тексеріп отырады. Білікше иілуде құлақты пластиналы түйіспе аумашығында кесік пен жаншылуда есепке алады. Төлкеге жұлдызша тістерінде күш əсерінен иілуді тексеруді шынжырлардың ттозуға есебін максимальды жіберілген қысым [р] бойынша жүргізіледі,шынжырға берілген күштер мына формула бойынша анықталады: [S]

S F_Ш p,

Мұндағы: F_Ш – топса бөлшектерінің жанасу алаңы. Термикалық өңделген топса бөлшектері үшін р = 40 - 50 МПа. Шынжырларды үзілу күштері бойынша таңдайды Р_Р

Р_Р К С_Н

^Smax ^Sдин _,

Z

k

Мұндағы: S_mах – шынжырлардың ең үлкен статикалық керілуін құрастырушы Н;

S_дин - динамическая составляющая растягивающего усилия, Н; К –беріктік қорының коэффициенті; К = 5 - 6 жəне 7 - 10 жиналмалы шынжырлар үшін К=10 - 14; С_H – паралельді бұтақтар арасындағы қосымша жүктерді таратдың біркелкі емесе коэффициенті., С_H = 1,1 - 1,25; Z_K – жұмыс істейтін паралельді бұтақтар саны.