3. Қосалқы жабдықтар.

Қосалқы жабдықтарға бункер, қақпақ, жабдықтаушы, мөлшерлегіш (доңғалағыш), төмен қарай өздігінен ағатын қондырғылар, тасымалдайтын қондырғылардың жұмысын бақылайтын автоматтандырылған құралдар. Бункер дегеніміз үйінді жүктің көліктік құралдарын беруге жəне сақтауға қабылдауға арналған ыдыс. Оларда жүк тиейтін тесіктермен жабдықталған жолдар бар.

Жүк түсіру тесіктерін қақпақтармен немесе жабдықтауыштармен қайта жауып қояды. Бункердің ыдысы ондағы материалдарды сақтау мерзімін жəне ол қызмет көрсететін машиналардың өнімділігіне байланысты. Ірі қондырғыларда бункердің сыйымдылығы 1000м³ дейін жетеді. Бункерді қайнатылған темір жапырақшаларынан, ал кейбір жағдайларда темірбетондардан дайындайды. Формалары бойынша, пирамидалық, қаңылтырлы-конустық жəне көрінетін тесікті бункер арқылы ажыратылады.

Бункердің өткізгіштік қабілеттілігін (Мг/ч) формула бойынша анықтайды.

Q 3,6F v p

F – шығатын тесік алаңы,, м²; V – материалдың қозғалыс жылдамдығы, м/с; -

материалдың тығыздығы, т/м³.

Материал жылдамдығының бітуі (м/с)

v 

3,2gR

5,65R

мұндағы - біту коэффициенті ( =0,6 – жақсы төгілмелі ұнтақ тəріздес жəне түйіршікті материалдар үшін, =0,4 - кесекті материалдар үшін жəне и =0,22 –шаң көрінетін жəне ылғалды ұнтақ тəрізді материалдар үшін)

R=F/А – тесік бітуінің гидравликалық радиусы тесік периметріне А (м) оның алаңының F (м²) бірдей өзара байланысы.

Қақпақтар шығаратын тесікті жабу үшін жəне бункерден үйінді жүкті шығару үшін арналған. Тəжірибеде қақпақтың мына түрлерін қолданады; қақпақты (9.6а - сурет); секторлық (9.6.б - сурет); жақтық (9.6.в - сурет); салалық (9.6.г - сурет); жалпақ рейкалы, тік сызықты (9.6д - сурет) жəне көлденең (9.6.е - сурет); шынжырлы табанды ( ленталы жəне пластинкалық).

Төгілмелі жүктердің қақпаққа қысымы қақпақ құрылымының қаттылығымен бункерді толтыру процессіне байланысты. Сондықтан да қақпаққа түсетін қысымды тура анықтау қиын міндет болып табылады.

Көлденең қақпаққа орташа қысым

5,6K₀ gR

мұндағы R –шығару тесінің гидравликалық радиусы; K_O –қақпақты əрбір ашпағанда жəне əрбір ашқанда түгелден босатылатын бункерлерн үшін арналған 1,5 немесе 2 бірдей коэффициент, К_O=1 түгелдей босатылмаған бункер үшін.

Тік сызықты жəне жантайған қақпақ қысымы

5,6K₀

gR(cos² m sin² )

i

мұнда - көкжиекке қақпақтың жантаю бұрышы;

m_i -үйінді жүктің жылжымалы

коэффициенті, m_i 0,18 / f

(мұнда f – үйінді жүктің ішкі қажалу коэффициенті)

Жабдықтаушылар бункерден материалдарды үздіксіз бірқалыпты беру үшін пайдаланады. Кейбір қоректендіргіштер дегеніміз кəдімдігі үлкен емес ұзындықтағы ленталы (тартпалы) (9.7а - сурет) жəне бункер тесігінің шығу астындағы жылжымалы пластинкалық конвейерлер сонымен қатар бұрамалы (9.7в - сурет), табақшалы (дискілік) (9.7г - сурет) тербелмелі барабанды қалақты (9.7д - сурет) жəне басқалар. Ленталы қоректендіргіштердің өнімділігі 300 м³/ч, төсемнің ені 0,4. - 1,2 м, дейін, ұзындығы 4 м-ге дейін, жылдамдығы 0,05 - 0,5 м/с дейін.

Пластинкалық жабдықтаушылардың өнімділігі 1000 м³/ч дейін, төсемнің ені 0,5 - 2,4 м,

ұзындығы 18м дейін жабдықтаушылар.

3. - сурет. Бункерлі затворы.

а - қақпақты; б - секторлық; в - жақтық; г - саусақты; д – шеберлік (рейкалы) көлденеңдік; е – бұл да тік сызықты; 1 – топсалы қақпақ;