110. Валюта бағамдарының екі режимі

Валюта бағамы – бұл бір елдің ақша бірлігінің екінші бір елдің ақша бірлігіне қатысты бейнеленген бағасы.

ҚР-да теңгенің арнайы білгіленген валюталық бағамы 1999ж 5.04. бастап өзгермелі бағам режиміне өтті, ал оған дейін тіркемелі бағам қолданылып келді.

Тіркемелі бағам – ҰБ ұлттық валютаның шетел валютасына қатысты айырбас бағамын анықтауда вал-қ нарықтағы сұраныс пен ұсынысқа араласуы нәтижесінде анықталатын бағам.

Еркін өзгермелі бағам – бұл вал-қ нарықтағы сұр-с пен ұс-с негізінде белгілінетін нарықтық бағамды білдіреді.

Екін өзгермелі бағам арқылы Қ-ң қор биржасында АҚШ долларының теңгеге қатысты бағамы анықталады. Осы биржада Рейтер (Reuter) агенттігінің кросс-бағамдары т/лы теңгенің басқа валюта-рға қатысты бағамы анықтайды.

Кросс-бағам – бұл үшінші вал-ға қатысты анықталатын екі вал-ң шекті қатынасы.

Кросс-бағам = шетел вал-ң долларға қатысты бағамы / теңгенің долларға қатысты бағамы.

Банкаралық валюа нарығының операцияларында ұлттық валюталарды АҚШ долларына қарап бағалау басымырақ, бұл доллардын халықаралық төлем және резервтік құрал ретіндегі рөлімен түсіндірілді. Банктер сауда-өнеркәсіп клиенттеріне валюта бағамын белгілегенде әдетте кросс-курсті негіз етіп алады. Кросс-курс - бұл екі валюта бағамдарының үшінші валютаға (әдетте АҚШ долларына) катысты арақатысы. М, егер швейцария банкі швейцарлық франкінің ГФР маркасына қатысты бағамын аныктағысы келсе, онда оны марка мен франк бағамдарын долларға салыстырумен шығарып алады. М,

1,6790 ГФР маркасы = 1 АҚШ долл.

1,4940 швейц. фр. = 1 АҚШ долл., онда

1 ГФР маркасы = 1,4940 : 1,6790 = 0,8898 швейц. фр. ,

Банктер сатушы және сатып алушы бағамдарын белгілейді.

Сатушы бағамы - ол банктің валютаны белгілеген бағаммен сатуға дайындығы.

Сатып алушы бағамы - банктің валютаны сол бағамен сатып алуға дайын болуы. Тікелей котировка б/ша сатып алушы бағамынан сатушы бағамы әрдайым жоғары. Олардың арасындағы айырма банктік пайдасын құрайды.

112. Несиенің қажеттілігі және мәні

Несие – бұл пайыз төлеу және қайтару шартында уақытша пайдалануға (қарызға) берілетін ссудалық капитал қозғалысы.

Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамасыз ете отырып, несие берушілер мен қарыз алушылар арасындағы қатынасты бейнелейді. Несиенің көмегімен заңды және жеке тұлғалар уақытша бос қаражаттары мен табыстары эк-қ жүйе төңірегінде жинақтала отырып, уақытша және ақылы негізде пайдалануға берілетін ссудалық капиталға айналады.

Несие құрылымы:

Қарыз беруші- қарызды беретін несиелік қатынастың бір жағы, яғни уақытша пайдалануға қарыз беруші субъ-р: банктер, банктік емес мекемелер, мемлекет, шар-қ субъ-рі, халық.

Қарыз алушы- бір несиені алушы және оны қайтаруға міндетті несиелік қатынастың екінші жағы.

Беру объ-сі – бұл құнның ерекше бөлігі, яғни қарызға берілетін құнды білд.

Ссуда – бұл ссудалық шот ашумен байланысты қалыптасатын несиелік қатынастарды ұйымдастырудың бір ғана формасын білд.

Несиенің объективті қажеттеліктен туындаған және ол қоғамдық өндіріс процесінде маңызды рөл атқ. Н ақшалай капиталдың қарызға трансформациясын қамт етеді ж/е н беруші-р мен қарызға алушы-р арасын-ғы қарым-қатынасты білд.

Н. көмегімен мемл-ң, халық-ң, ұйым-р-ң, к/о-р-ң бос ақшалай қараж-ры мен табыс-ры жинақталып, уақытша пайдаланылатын несие капиталына айналады. Қарызға алушы несиені кедей болғандығы үшін емес, өз-ң меншікті қор-р-ң ауыспалы айналым мен капитал айналымы-ң объ-ті күшіне толық жетпегіндіктен өз ісін алға бастыру үшін алады.

Өнд-те жеке шар-қ жүрг-ші субъ-р ақша-р-ды уақытша босатады ж/е о-р-ға деген қажеттілік үшін жағдай жасайды. М, нег. өнд. ж/е айн-м қор-р-ң құн қозғалыс-ң процесінде нег. қор-р өз-р-ң құндылығын аморт. тозу шамасына қарай дайын өнім-рге жекелеп аударады, ал о-р нег. қор-рды модернизациялап, жаңарту үшін бірнеше жылдар бойы жинақталатыны мәлім. Бұл жағдайда нег құрал-жабд-рды ауыстыру ж/е жөндеу үшін жұмсалатындықтан ақшалай қаражат-ң уақытша босатылуы б/ды. Бірақ бұл сәтте жинақталған ақша жеткіліксіз болуы мүмкін. Яғни ақшаға деген қажеттілік туады, яғни ақшалай қаражатты босату мен оған деген қажеттілік айналым қор-р-н пайд-да үнемі болып тұрады.

Ақшалай қаражат-ң уақытша босатылуы ж/е о-р-ға деген қажеттілік мемл-те, бюдж-к ж/е қоғ-қ ұйым-р-да, халықта б/ды.